bios

basic ınput/output system – temel girdi/çıktı sistemi

pc'lerin derin devletidir. sadece pc'lerin değil hemen hemen tüm elektronik aletlerin bir bios'u vardır. uzaktan erişimle çok tehlikeli işler yapılabilir.
düşünsenize 1000 tane tesla'nın bir anda son gaz bir hedefe doğru gazladığını...

bilgisayarın cpu, gpu, ram, hdd gibi parçalarını ve anakart fonksiyonlarının çalışma şeklini yönetmeye yarayan basit arayüzlü bir kontrol yazılımı. işletim sisteminden farklı olarak ssd/hdd üzerine değil anakartın cmos çipine yüklüdür.

bios ismi basic ınput/output system kelimesinin baş harflerinden gelmektedir. bilgisayar çalıştırıldığında işletim sisteminden önce çalışan ve donanımı kontrol eden anakarta gömülü programdır. 1970lerin sonu 80lerin başında ıbm tarafından piyasa sürülmüştür ve daha sonrasında bilgisayarlar için standart bir arayüz haline gelmiştir. genellikle bios ekranlarında mouse desteği bulunmaz ve arayüz metin tabanlıdır.

2006 yılına gelindiğinde ise yerini yavaş yavaş uefi (unified extensible firmware ınterface) arayüzüne bırakmıştır. uefi arayüzünde genellikle mouse kullanımına izin verilir ve metin dışında grafik öğelerini de desteklemektedir. geleneksel bios 2tb ve üzerindeki hdd veya sdd birimlerini tek parça halinde çalıştıramaz. uefi ile bu sınır teorik olarak 9.4 zettabayta çıkmıştır. ayrıca uefi sistemlerin bios sistemlerine göre ayağa kalkma süresi de daha kısadır.

uefi ile birlikte hayatımıza secure boot kavramı da girmiştir. secure boot ile önyükleme aşamasında sadece üretici tarafından imzalanan yazılımlar çalıştırılır, bu sayede istenmeyen zararlı yazılımların önyükleme sırasında çalıştırılması engellenir.

ayrıca fabrika çıkışı işletim sistemi yüklü bilgisayarlarda işletim sistemini lisansı uefi/bios’a yüklü olarak gelmektedir. böylelikle format atılsa bile lisansa tekrar ulaşılabilir ve işletim sistemi lisanslı olarak kullanılmaya devam edilebilir.