iskandinav mitolojisi

yunan mitolojisinden en büyük farkı iskandinav mitolojisinde tanrıların ölümlü olmalarıdır. tanrılar insanlar gibi yaşar, insanlara benzer. thor ve odin akla gelen ilk tanrılardandır.

yıllarca klasik mitoloji ikonografi ve yunan mitolojisi dersleri görüp büyük kısmını öğrendiğim yunan mitolojisinden daha detaylı, daha güzel bulurum iskandinav mitolojisini, gerek hikayeler, gerek tanrılar, tanrıçalar, kahramanlar olarak daha ilgi çekici hikayelere ve olaylara ev sahipliği yapar.

doğu perinçek'in odin ve thor'un torunu olduğunu söylediği günden beri komik gelen mitoloji.*
lannn hahahahahaha

vikingler dizisinde işlenen mitoloji. odin oğulları thor ve loki en meşhur tanrılarındandır

şahsen ben bunun yunan mitolojisinden çok daha havalı olduğunu düşünmekteyim. hatta iskandinav mitolojisi varken insanlar niye yunan mitolojisinin yüzüne bakar ki lan?
ayrıca thor ve loki gibi karakterlerin de esin kaynağıdır.

(bkz: andvari yüzüğü)
(bkz: njord)
(bkz: tyr)
(bkz: heimdall)
(bkz: baldur)
(bkz: mimir)
(bkz: vidar)
(bkz: valhalla)

perinçek olmasa, tarihçiler dışında kimsenin haberinin olmayacağı kuzey mitolojisi.

yggdrasil (9 diyar ağacı) türk şamanizminin dikkatini çekmiş ve etkilenmiştir. şamanizm de kendine 7 dallı yaşam ağacı oluşturmuştur. kelt mitolojisiyle fazlaca benzerlik bulunmakta (elf, dev, org, goblin vs.) zaten zamanında keltlerle fazlaca savaştıkları için bu oldukça normaldir.

mitolojiler genelde girifttir fakat iskandinav mitolojisi kendisine çeker girdap gibi. konular, olaylar, kişiler ve tanrılar ile bambaşka bir deryadır. mitoloji meraklıları için sonsuz bir vaha gibidir.

iskandinav mitolojisi, kronolojik bir masal seti kabul edilebilir. bu masal setinin son hikayesi ise ragnarok olacaktır. yani bizim bildiğimiz adıyla kıyamet. ragnarok en çok vikingler için bilinen bir hikayedir. vikingler için bu efsanenin ne zaman gerçekleşeceği bilinmemekle beraber, gerçekleşeceğine kesin gözüyle bakılan bir kehanettir.

ragnarok kelimesinin kökeni eski nors diline dayanmaktadır. ragna ve rok kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. ragna; "tanrıların düzenleme gücü", rok ise "kader, yazgı, kıyamet" anlamlarını taşımaktadır. bu iki kelimenin birleşiminden ise kelime olarak ragnarok türemiş ve "tanrıların kaderi, tanrıların yazgısı" anlamını taşımaktadır. çok olmasa da eski bazı iskandinav mitlerinde "tanrıların alacakaranlığı" olarak da anlam kazanmıştır.

ragnarok tam olarak nedir diye soracak olursak, kainattaki herşeyin, iskandinav mitolojisine göre tanrıların bile sonu, felaketi şeklinde cevaplamamız mümkündür. bu tabir iskandinav mitolojisine göre herşeyden sonra gerçekleşecektir. kehanete göre ise ragnarok'un gerçekleşeceği zamanlarda, her yerde savaş, ölümler, adaletsizlikler ve katliamlar var olacaktır.

ragnarokun başlangıcında dünyamız üzerinde asla yaşanmamış şekilde çok büyük ve çok uzun bir kış başlayacaktır. bu kışın ismi ise fimbulvetr. yani iskandinav mitolojisine göre tabiri caizse "winter is coming". güneş dünyamızı artık ısıtmaya yetmeyecek, her yerde kar yağışları olacak ve dünyamız iliklere kadar donduran bir soğuğun etkisine girecek. bahsedilen bu amansız kış, arada hiç yaz olmaksızın üç veya dört kış kadar sürecek. tüm bunlar yaşanırken insanlar artık temel ihtiyaçlarını bile karşılayamayacak hale gelmiş olacak. bu sebepten tüm ahlak kuralları ve yasalar işlevini yitirecek. yasasızlık, tek yasa olacak. çünkü gücü yeten yaşamaya devam edecek. yaşamaya devam etme mücadelesi herşeyden baskın hale gelecek.

kılıçların, ok ve yayların, baltaların zamanı geri gelecek. kardeş kardeşi, baba oğulu, oğul babayı öldürecek. iskandinav mitolojisine göre zamanın en başından beri güneş ve ay'ı avlamak için sürekli kovalayan, asla peşini bırakmayan skoll ve hati ismindeki iki kurt kardeş, ragnarok gerçekleştiği zaman başarıya ulaşacak ve güneş ile ay'ı yakalayıp tutsak etmiş olacak. gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz irili ufaklı tüm yıldızlar kaybolmuş olacak ve gökyüzü sonsuz, uçsuz bucaksız ve amansız bir siyah perde olacak. kainatı ayakta tutan "yggdrasil" (idrasil), titreyecek ve dünya üzerinde tüm dağlar ve ağaçlar yerle bir olacak. çok büyük depremler yaşanacak. yaşanan depremler sonrasında "fenrir" tutsaklığına sebep olan zincirlerden yani gleipnir'den azad edilmiş olacak. midgard'ın devasa büyüklükteki yılanı "jormungand" yer kürenin karasal kısımlarına yaklaşacak. zehrini tüm dünyaya öylesine püskürtecek ki deniz ve karada ve havada yaşayan herşey yok olacak.

semada bir kapı açılacak ve bu kapıdan ateş devi "surtr" ve onun ordusu olan "muspelheim", kendi yerlerinden ayrılıp "bifrost" denilen bir meydanda savaşmaya gidecekler. surtr ve onun ordusu muspelheim ilerlemeye devam ettikçe üzerinde yürüdükleri köprü kararmaya başlayacak ve parçalanacak. "loki" tutsak edildiği yerde, prangalarından kurtulup "naglfar" adı verilen gemiyi sürmeye başlayacak. loki'nin ordusu hel'in hükümranlığını yaptığı topraklardaki tüm ölüler olacak. aynı zamanda "hel" loki'nin kızı, bunu belirtmekte fayda var.

tüm bunlar vuku bulurken "heimdall" elindeki boynuzu "gjallarhorn'u" üfleyecek. üflenen boynuz sayesinde tüm uyuyan tanrılar uykularından uyanacak. uyanan tüm tanrılar "vigrid" ismindeki cenk meydanında toplanacak. bu meydanda buz devleriyle savaşan savaşan tanrılar yenilecek ve hepsi son nefeslerini orada verecek. odin'in ordusu "einherjar" ve hel'in ordusu olan ölüler kendi aralarındaki savaşta hepsi ölecek. "odin" kurt fenrir'e saldırıp mızrağı gungnir'le direkt olarak kurdun üzerine atlayacak. ama odin yenilmekten geri kalamayacak ve kurt fenrir'in dişleri arasında can verecek. ardından odin'in oğlu "vitharr" intikam almak ve odin'in kanını yerde bırakmamak için fenrir'in üzerine saldıracak ve kurt fenrir'i orada öldürecek.

"thor" yanından asla ayırmadığı çekici "mjöllnir" sayesinde midgard'ın dev yılanı jormungand'a saldırıp öldürecek ancak yılanın savaş esnasında kendisine doğru attığı zehirden dolayı thor da ölecek. tek eli olan savaşçı "tyr", cehennem köpeği olan "garm"a doğru atılıp onunla savaşacak. diğer tüm çarpışmalarda olduğu gibi bu savaşın da galibi olmayacak ve ikisi birbirini öldürecek.

tüm bu çarpışmaların ve çatışmaların sonunda hayatta kalanlar sadece loki ve heimdall olacak. bu ikili de savaşırken can verecekler. ikisinin savaşından sonra skoll güneşimizi ve hati ise ay'ımızı yutacak. ve bundan sonra da surtr kılıcını havaya kaldırarak dünyayı yakacak ve savaş böylece son bulacak.

acımasız bir mitolojidir
bunun sebebi tabi ki soğuk hava koşullarıdır.
yunun mitolojisindeki tanrılar ona atladım buna atladım şeklinde ilerler
çünkü bolluk ve bereket içersindedirler.
bolluk ve bereket cepte olunca geriye zevk-ü sefa kalır.
ama iskandinav öyle mi
değil
açlık var, zor çevre koşulları var.
savaşman gerek
zaten ancak savaşırken ölürsen cennete ulaşırsın.

metal müzik gruplarının esinlendiği mitoloji

kronolojik açıdan günümüze en yakın mitolojik anlatılar bütünüdür.

bu mitolojide 9 dünya vardır ve her bir dünya insan psikolojisinin bir bölümü ile muazzam paralellikler göstermektedir.

aynı zamanda her bir karakter bir psikolojik arketipi tanımlamaktadır.

valhalla adı verilen cennete girebilmek için cesurca savaşırken ölme şartı vardır, ve savaşçıyı valhallaya valkyrie'ler taşır.

valhalla'da ise sırf keyfine, odin ve eşrafı da eğlensin diye her akşam savaşmak, her seferinde yeniden dirilmek ve ziyafet sırasında keyifli sohbetlerle bu mücadelelerin geyiğini yapmaktır.

şimdi bunu bi açalım güzelce;
mitolojik hikayelerin aslında tam olarak neye tekabül ettiğini ve sembolik anlatıları bi kurcalayalım.

valhalla
ulaşılması gereken, her savaşçının gitmeyi arzuladığı bir cennet betimlemesidir. yani nihai mutluluk ve huzuru temsil eder.

valhalla'ya ulaşmak için yapılması gereken
cesurca savaşırken savaşta ölmektir.
kişi gönülsüz katıldığı bir savaşta ölmüşse, korkarak savaşmışsa, tereddüt etmişse, ya da ne kadar cesur olursa olsun savaşta ölmemişse valhalla'ya giremez

bu durum bir çok dinde mevcut olan feda etme eylemini ifade eder.
daha da önemlisi, feda edilen şeyin arkasından yas tutmamak gerektiği altmetnini içerir. tereddüt ya da yarım yüreklilik kişiyi kendi ideali olan durumdan alıkoyar. bir anlamda dünya hayatından vazgeçilmeden valhalla'ya ulaşılamayacağı fikrini anlatır. yani kıymetli olan bir şeyden, ya da reel hayatın mevcut statüsünden vaz geçmeden, bi üst seviyeye atlanamayacağını söyler.

valhalla'ya taşıyan valkyrie'ler
öllümden sonra kişiyi valhalla'ya taşıyan dişi varlıklardır. orjinal anlatılarda kargalara benzer fiziksel özellikleri olan yaşlı kadınlardır, aralarında genç ve güzel olanları da vardır.
kişinin feminen tarafını temsil ederler. elden gelen bütün çaba gösterilip, son zerreye kadar mücadele edilip, feda ritüeli gerçekleştirilip yapılacak hiç bir şey kalmayınca artık teslim olunmalıdır. teslim olmak feminen bir özelliktir. anlatı boyunca savaşçının kontrolünü kaybettiği tek yer bu taşıma sürecidir ve zaten kısa sürer. valkyrie'lere direnmenin bir anlamı yoktur çünkü eğer nihai huzura kavuşmak isteniyorsa, kısa bir süre bile olsa teslim olunabilmelidir. valkyrie'lere direnen savaşçı valhalla'ya giremez.

valhalla'daki savaşlar

odin en yüksek benliği, yani tanrısal özü temsil eder. valhalla'daki savaşların odin'i eğlendirme amacı gütmesi, kişinin en yüksek benliğine yaranma arzusunu temsil eder. ideal olan benliğe yaranmak her an her dakika istisnasız herkesin yaptığı şeydir. burada anlatılan budur.

valhalla'daki savaşların * yeniden dirilme ile sonuçlanması, ve yenilen savaşçıya kötü gözle bakılmaması da derin biranlam ifade eder. feda ritüelini bir kere gerçekleştirip ideal olana ulaşıldığında, artık kişi aşmış/aşkın hale gelir. dolayısıyla hataları ya da yenilgileri, üst benliği tarafından yargılanmaz. çünkü kişi kendisini kendisine ispat etmiştir çoktan.

valhalla anlatısı daha çok zihnin maskülen tarafı için bir rehber niteliği taşır. logos'un kullanma kılavuzunun bir kısmıdır.

hayatını bu anlatının rehberliğinde idame ettiren kişi ideal benliğe ve nihayet huzura kavuşacaktır.

logos anlatısı olan valhallaya ulaşma sürecini din olarak kabul etmiş bir topluluğun 1000 sene sonra hala daha savaşçı özelliklerinin övülmesi, erkeklerinin çok maskülen bir şekilde betimlenmesi, hatta kadınlarına bile shield-maiden diye savaşçı karakter yakıştırılması tesadüf değildir.

vikingleri konu alan onlarca dizi/film çekildi.
hepsinin tek ortak özelliği, erkeklerinin de kadınlarının da şeytan gibi savaşabiliyor olması.
her karakterin maskülen ve savaşçı özelliklerinin * * çok güçlü olması çok tutarlıdır.

mitoloji hiç bi zaman "altı üstü hikaye yauuu" değildir.