arkhe

türkiye'de yürütülen nesin köyü nevi girişim, proje. şu sıralar yaşam ve ölüm üzerine verdikleri derslerle akademisyenleri konunun meraklısıyla buluşturan oluşum.

arkhe, kelime anlamı olarak "ilk, başlangıç, temel" anlamlarına gelmektedir. bildiğimiz en eski filozoflardan olan sokrates öncesi felsefenin doğmasını sağlamıştır. arkhe denilince ilk felsefenin doğduğu düşünce olan arkhe nedir, arkhe problemi gibi sorular akla gelir.

genelde filozoflar felsefi sorularının cevaplarını doğaüstü bir düşünce ile bulmaya çalışır. fakat sokrates öncesinde bir filozof çıkmış ve felsefi soruların cevaplarını doğada aramaya çalışmıştır. bu kişi ilk filozof olarak kabul edilen aydın ili çevresindeki miletos okulundan çıkan thales'tir.

felsefenin başlangıcı veya ilk filozof olarak kabul ediyoruz. peki thalesten daha eski düşünürler filozoflar bulunmuyor muydu? belki bulunuyordu ama bildiğiniz gibi yazılı bir kaynak olmadan tahlesten daha öncesine ait felsefeye ulaşamıyoruz. felsefede en eski kaynaklar yunan kayıtlarına dayandığı için en eski batı felsefesinin ilk filozofu thales olarak kabul ediliyor.

aydın ili civarlarında yer alan miletos okulundan bahsetmiştim. bu okuldan ilk filozoflardan olan 3 önemli kişi çıkmıştır. bunlardan birincisi thales'tir diğeri thalesin öğrencisi olan ve tarihteki ilk bilimsel kitabın yazarı olan anaksimandros'dur. üçüncü kişi ise anaksimenes'dir.

bu üç filozof arkhe nedir, arke problemi hakkında farklı farklı görüşler ortaya atmıştır. arke nedir sorusu evrenin veya tüm her şeyin yaratılış maddesi olarak tanımlanabilir. herşeyin maddesi, ilk madde olan arkheye thales "su" demiştir. thalese göre su her şeyden içkin ve aşkındır. her şey sudan oluştuğunu söylemektedir.

thalesin öğrencisi olan anaksimandros ise arkhenin su gibi belirgin bir madde olması yerine apeiron olduğunu yani sonsuz ve sınırsız olduğunu savunur. anaksimandros'un görüşü şu şekilde aktarılmıştır;


son olarak ise miletos okulunun son öğrencisi olan anaksimenes ise arkhenin hava olduğunu savunur. evrendeki bütün maddelerin, havanın sıkışıp genişlemesi sonucunda oluştuğunu söyler.

arkhe var olan ilk şeyin tanımıdır. çoğu zaman tanrı cevabı verilse de ezeli ve ebedi olan tanrı'dan ayrı olarak var olan maddesel dünya'nın da bir arkhesi vardır ve araştırılmıştır.

#1130845 değinildiği üzre ilk kullanan anaksimandros'tur.
herşeyin temelini aldığı, birşeylerin oluşmasına neden olan kaynak gibi anlamdadır. evrenin arkhesi nedir? (bkz: ilkçağ filozofları)

αρχή
archí

yunanca'da başlangıç
ilk
ilk neden gibi anlamlara gelen sözcük.

batı felsefesinin ve sokrates öncesi eski yunan felsefesinin önemli kavramlarından biri olarak kabul edilir.
terimi kullanan ilk filozof ise thales olmuştur.