1.
müzik teorisinde mükemmel beşli aralığa sahip olan notaların sıralandığı çemberdir. sırasıyla:
c-g-d-a-e-b-f#-c#-g#-d#-a#-f (e#) - c (b#) olarak tamamlanır çember. batı müziğinin en temelinde yer alan müzik teorisi bilgisinden birisidir.
c-g-d-a-e-b-f#-c#-g#-d#-a#-f (e#) - c (b#) olarak tamamlanır çember. batı müziğinin en temelinde yer alan müzik teorisi bilgisinden birisidir.
devamını gör...
2.
müzik teorisinde tonları, diyez/bemol sayılarını ve akor ilişkilerini sistemli biçimde gösteren bir nevi pusuladır.
adından da anlaşılacağı gibi sistem beşli aralıklar üzerine kurulu bir sistemdir. bir notadan başlayıp 5 ses yukarı çıktığımızda yeni bir tona ulaşırız. bu şekilde devam edilince bir çember oluşur. işte bu çembere beşliler çemberi denir.
yukarıda göreceğiniz gibi, çemberde saat yönünde ilerlersek, her adımda bir diyez eklenir. saat yönünün tersinde ise her adımda birer bemol eklenir. aşağıda anlattıklarım bu görsel üzerinden takip edilirse daha kolay anlaşılacaktır.
bu çemberin amacı, bir tonda kaç diyez/bemol vardır, bu tonun ilgili majörü/minörü hangisidir, hangi akorlar birbiri ile uyumludur, şarkıyı başka tona nasıl çekerim (transpoze) gibi sorulara yanıt vermektir.
diyelim ki sol majör gamını kullanacağız. bu gamda hangi notaların diyez aldığını nasıl bulacağımızı bize beşliler çemberi gösterir. çembere baktığımızda, g majör üzerinde, fa notasının olduğu yerde bir diyez işareti görüyoruz. bu bize sol majörün bir adet fa diyez aldığını gösteriyor. demek ki sol majör gamı sol - la - si - do - re - mi - fa# - sol notalarından oluşuyormuş.
re majör’e baktığımızda üzerindeki portede iki diyez işareti görüyoruz. biri fa notasının yerinde diğeri ise do notasının yerinde. re majör gamında bu notaların diyez aldığını anlıyor ve gamımızı re – mi – fa# – sol – la – si – do# – re şeklinde kuruyoruz. işte beşliler çemberi, diyezleri bulurken bu şekilde kullanılıyor.
fakat tabii ki her zaman bu çembere bakmak zorunda değiliz. fa – do – sol – re – la – mi – si sıralamasını ezberlemek, hangi gamın hangi diyezleri aldığını bilmemiz için yeterli.
örneğin re majörün 2 diyez aldığını biliyoruz. o zaman fa – do – sol – re – la – mi – si sıralamasına bakıp ilk iki notayı alırız: fa ve do. böylece re majördeki diyezlerin fa# ve do# olduğunu anında buluruz. peki re majörün kaç diyez aldığını da bilmiyorsak ne yapabileceğimize bir bakalım.
yine fa – do – sol – re – la – mi – si (f - c - g - d- a - e - b) sıralamasını düşüneceğiz. aşağıda bu sıra ile majör gamların aldığı diyezlerin kolayca ezberlenme şekline bakalım.
f – bu gamı sadece sol notası bemol alır şeklinde ezberleyeceğiz. diyez sırasına dahil edilmez.
c – hiç diyez almaz
g - 1 diyez alır (fa#)
d - 2 diye alır (fa# - do#)
a - 3 diyez alır (fa# - do# - sol#)
e - 4 diyez alır (fa# - do# - sol# - re#)
b - 5 diyez alır (fa# - do# - sol# - re# - la#)
f# - 6 diyez alır (fa# - do# - sol# - re# - la# – mi#)
kolayca bulmak için sıralamaya do’dan başlarsak daha pratik olur.
c – g – d – a – e – b şeklinde düşünelim. la ajör gamını kullanmak istiyoruz. bu sırayı ezberlersek hızlıca şöyle kurabiliriz:
la notasına kaç adımda geliyoruz ona bakalım. c – g – d – a dediğimizde, do notasından la notasına üç adımda geldiğimizi görüyoruz. demek ki a majör gamında 3 diyez var. diyez sıralamamız neydi? fa, do, sol, re, la, mi, si. üç diyeze ihtiyacımız varsa sıradaki ilk üç nota olan fa, do ve sol’ü alıyoruz. bu durumda la majör gamımız şu şekilde oluşuyor: la – si – do# – re – mi – fa# – sol# - la.
bir minör gamın hangi notalardan oluştuğunu ise yine beşliler çemberine bakarak bulabiliriz. örneğin mi minör gamını kullanmak istiyorsak, sol majör gibi sadece tek diyezli bir gam olduğunu ve bu diyezin da fa# diyez olduğunu rahatça anlayabiliriz.
gerektiğinde beşliler çemberi kullanmadan da, majör ve minör gamların donanım benzerlikleri başlığında belirtilen yöntemle ilgili majörünü bularak saptayabiliriz.
hangi akorların birbiri ile uyumlu olduğunu da yine beşliler çemberine bakarak görebiliyoruz. yan yana olan tonlar en uyumlu akorları verir, uzaklaştıkça da uyumsuzluk artar. çünkü bu çemberde yan yana olan notaların ortak sesleri fazladır.
çembere baktığımızda do notasının sağ ve sol yanında, fa ve sol notalarının olduğunu görüyoruz.
do majör akoru: c−e−g
sol majör akoru: g−b−d
fa majör akoru: f−a−c
do ile fa arasındaki ortak nokta do notası. do ile sol arasındaki ortak nokta sol notası. bu üç akor aynı tonal merkez etrafında döner. birbirini tamamlar.
bazen bir şarkının tüm notalarını, aralarındaki tonal ilişkiyi bozmadan belirli bir aralık kadar yukarı veya aşağı taşımanız gerekebilir. mesela vokalistinizin ses aralığı parçanın orijinal tonuna uygun değildir, bu durumda şarkı onun ses aralığına uygun bir gama çekilerek çalınıp söylenir. veya diyelim ki gitaristsiniz, bir parçayı gitarda daha kolay çalabilmek için parmak pozisyonlarının sizin için kolay olacağı başka bir tona taşımak istediniz. böyle bir durumda beşliler çemberi yine bize yardımcı olacaktır. örneğin, do majör'den (arızasız) sol majör'e transpoze yapacaksanız, çemberde bir adım sağa gidersiniz ve donanıma sadece bir tane fa# eklemeniz gerektiğini anlarsınız.
adından da anlaşılacağı gibi sistem beşli aralıklar üzerine kurulu bir sistemdir. bir notadan başlayıp 5 ses yukarı çıktığımızda yeni bir tona ulaşırız. bu şekilde devam edilince bir çember oluşur. işte bu çembere beşliler çemberi denir.
yukarıda göreceğiniz gibi, çemberde saat yönünde ilerlersek, her adımda bir diyez eklenir. saat yönünün tersinde ise her adımda birer bemol eklenir. aşağıda anlattıklarım bu görsel üzerinden takip edilirse daha kolay anlaşılacaktır.
bu çemberin amacı, bir tonda kaç diyez/bemol vardır, bu tonun ilgili majörü/minörü hangisidir, hangi akorlar birbiri ile uyumludur, şarkıyı başka tona nasıl çekerim (transpoze) gibi sorulara yanıt vermektir.
diyelim ki sol majör gamını kullanacağız. bu gamda hangi notaların diyez aldığını nasıl bulacağımızı bize beşliler çemberi gösterir. çembere baktığımızda, g majör üzerinde, fa notasının olduğu yerde bir diyez işareti görüyoruz. bu bize sol majörün bir adet fa diyez aldığını gösteriyor. demek ki sol majör gamı sol - la - si - do - re - mi - fa# - sol notalarından oluşuyormuş.
re majör’e baktığımızda üzerindeki portede iki diyez işareti görüyoruz. biri fa notasının yerinde diğeri ise do notasının yerinde. re majör gamında bu notaların diyez aldığını anlıyor ve gamımızı re – mi – fa# – sol – la – si – do# – re şeklinde kuruyoruz. işte beşliler çemberi, diyezleri bulurken bu şekilde kullanılıyor.
fakat tabii ki her zaman bu çembere bakmak zorunda değiliz. fa – do – sol – re – la – mi – si sıralamasını ezberlemek, hangi gamın hangi diyezleri aldığını bilmemiz için yeterli.
örneğin re majörün 2 diyez aldığını biliyoruz. o zaman fa – do – sol – re – la – mi – si sıralamasına bakıp ilk iki notayı alırız: fa ve do. böylece re majördeki diyezlerin fa# ve do# olduğunu anında buluruz. peki re majörün kaç diyez aldığını da bilmiyorsak ne yapabileceğimize bir bakalım.
yine fa – do – sol – re – la – mi – si (f - c - g - d- a - e - b) sıralamasını düşüneceğiz. aşağıda bu sıra ile majör gamların aldığı diyezlerin kolayca ezberlenme şekline bakalım.
f – bu gamı sadece sol notası bemol alır şeklinde ezberleyeceğiz. diyez sırasına dahil edilmez.
c – hiç diyez almaz
g - 1 diyez alır (fa#)
d - 2 diye alır (fa# - do#)
a - 3 diyez alır (fa# - do# - sol#)
e - 4 diyez alır (fa# - do# - sol# - re#)
b - 5 diyez alır (fa# - do# - sol# - re# - la#)
f# - 6 diyez alır (fa# - do# - sol# - re# - la# – mi#)
kolayca bulmak için sıralamaya do’dan başlarsak daha pratik olur.
c – g – d – a – e – b şeklinde düşünelim. la ajör gamını kullanmak istiyoruz. bu sırayı ezberlersek hızlıca şöyle kurabiliriz:
la notasına kaç adımda geliyoruz ona bakalım. c – g – d – a dediğimizde, do notasından la notasına üç adımda geldiğimizi görüyoruz. demek ki a majör gamında 3 diyez var. diyez sıralamamız neydi? fa, do, sol, re, la, mi, si. üç diyeze ihtiyacımız varsa sıradaki ilk üç nota olan fa, do ve sol’ü alıyoruz. bu durumda la majör gamımız şu şekilde oluşuyor: la – si – do# – re – mi – fa# – sol# - la.
bir minör gamın hangi notalardan oluştuğunu ise yine beşliler çemberine bakarak bulabiliriz. örneğin mi minör gamını kullanmak istiyorsak, sol majör gibi sadece tek diyezli bir gam olduğunu ve bu diyezin da fa# diyez olduğunu rahatça anlayabiliriz.
gerektiğinde beşliler çemberi kullanmadan da, majör ve minör gamların donanım benzerlikleri başlığında belirtilen yöntemle ilgili majörünü bularak saptayabiliriz.
hangi akorların birbiri ile uyumlu olduğunu da yine beşliler çemberine bakarak görebiliyoruz. yan yana olan tonlar en uyumlu akorları verir, uzaklaştıkça da uyumsuzluk artar. çünkü bu çemberde yan yana olan notaların ortak sesleri fazladır.
çembere baktığımızda do notasının sağ ve sol yanında, fa ve sol notalarının olduğunu görüyoruz.
do majör akoru: c−e−g
sol majör akoru: g−b−d
fa majör akoru: f−a−c
do ile fa arasındaki ortak nokta do notası. do ile sol arasındaki ortak nokta sol notası. bu üç akor aynı tonal merkez etrafında döner. birbirini tamamlar.
bazen bir şarkının tüm notalarını, aralarındaki tonal ilişkiyi bozmadan belirli bir aralık kadar yukarı veya aşağı taşımanız gerekebilir. mesela vokalistinizin ses aralığı parçanın orijinal tonuna uygun değildir, bu durumda şarkı onun ses aralığına uygun bir gama çekilerek çalınıp söylenir. veya diyelim ki gitaristsiniz, bir parçayı gitarda daha kolay çalabilmek için parmak pozisyonlarının sizin için kolay olacağı başka bir tona taşımak istediniz. böyle bir durumda beşliler çemberi yine bize yardımcı olacaktır. örneğin, do majör'den (arızasız) sol majör'e transpoze yapacaksanız, çemberde bir adım sağa gidersiniz ve donanıma sadece bir tane fa# eklemeniz gerektiğini anlarsınız.
devamını gör...