everyman

1500’lerden bir morality/tinsel/ahlak oyunu. bugünkü tiyatrolara benzerdir. everyman adında bir bireyin başrolünde olduğu bu oyun kısaca bir tövbe ve kurtuluş hikayesini anlatır. tanrı bir gün ölüme der ki everyman yoldan sapmakta ve daha ileri giderse kurtuluş şansı da yoktur. o yüzden git ve onun canını al, huzuruma çıkar. ölüm de gelir everyman’e. zevk ve sefa içindedir o. ölüm “zamanın doldu, artık öleceksin” der lakin everyman hazır değildir. ölüme rüşvet verir, zaman ister, yalvarır lakin işe yaramaz. sonrasında ise yanına yoldaş almak ve yalnız ölmemek ister. ölüm ise izin verir ve “seninle sonuna kadar gelebilecek yoldaşlar bulabilirsen izin veririm” der. biçare everyman başlar yoldaş aramaya lakin kimse onunla gelmek istemez, akrabaları dahil. son çare “salih amel/good deeds”i aramaya çıkar. salih amel der ki “seninle gelirim lakin ayağa bile kalkamayacak kadar bitik haldeyim”. gel gelelim everyman’i kız kardeşi olan “irfan/knowledge”a yönlendirir ve onun bu tövbe yolunda yardımcı olacağını söyler. irfan ise bu yola “günah çıkarma/confession” uğramadan çıkamayacaklarını söyler. bu duraktan sonra everyman ve irfan yola devam ederler. tövbesini de etmiş olan everyman için artık good deeds de bir yoldaştır hem de sağlıklı şekilde.

irfan ve salih amel bu yolda daha çok yoldaş gerektiğini söylerler ve yolculuğa sağduyu/discretion, güç/strength, güzellik/beauty ve five wits/beş duyu’yu da davet ederler.

ölüm anı yaklaştıkça yoldaşlar tek tek ayrılmaya başlarlar zira ölüm zordur. geriye ise sadece everyman, irfan ve salih amel kalmıştır. hüzne kapılan everyman yoldaşlarına onların da ayrılıp ayrılmayacağını sorar. salih amel sonuna kadar onunla olduğunu söyler ama irfan mezarına kadar gelip orada ayrılacağını söyler. böylece hikayenin temel anlatısı oturur. her şey gider, salih amel hariç.

anonim bir eser olmakla beraber, flemenkçe bir eser olan elckerlijc‘ten de alıntı olabilme ihtimali vardır.