mutluluğu seçmek

"mutlu olduğumuz için gülmeyiz, güldüğümüz için mutluyuzdur"

yazıya psikolojide işlevselcilik hareketinin kurucusu olan filozof william james'in çok sevdiğim bu sözüyle başlamak istedim. mutlu olmak seçim midir? bu yazıda daha çok bu konu üzerinde duracağım ve sonunda kararı size bırakacağım.

yolda yürüyorsunuz, önünüzde bir baba var kızını kollarının arasına almış, kız sizi görüyor, pek tabii çok tatlı bir minik, gülümsüyorsunuz çocuğa, minik kız da bunun üzerine size gülümsüyor. ne olur bu durumda? eğer ağır bir psikolojik vaka değilseniz nedensizce mutlu olursunuz. belki enerjiniz artar, gününüz şenlenir. altı üstü bir bebek size gülümsedi, cebinizden para çıkmadı, üstün bir çaba sergilemediniz. işte mutlu olmak bu kadar basit bir şeydir bana göre.

ünlü bir söz vardır "kovan için iyi olan arı için de iyidir" diye. insan mutluluğunun temelinin yardım etmek, iyi insan olmak olduğunu düşünüyorum. yardım etmenin hazzını alan kimse, yardım etmenin aslında insanın kendisi için de iyi olduğunu anlayan kimse, bunu bir daha asla bırakamaz. aslında bu mantıkla bencil insan cahil insandır da diyebiliriz. bencildir çünkü bilmiyordur, eğer bilseydi o da yardım ederdi. ona bunu öğretmek için biz ne yapabiliriz? veya birini cahil olduğu için suçlamak doğru mudur? bu iki soruyu sizin düşünmenizi istiyorum.

gülümsemek ve yardım etmekten sonra, insanın erdemli olmasıyla mutluluk arasındaki ilişki hakkında bir iki şey söyleyelim. bir insan ne kadar hoşgörülü, kibar, düşünceli, nazike, bir insan ne kadar erdem sahibiyse o kadar mutludur tezini ortaya koyabilir miyiz? biz bu özelliklerimizi ne kadar geliştirebilirsek, ki bu kas geliştirmek gibi yaptıkça gelişen bir şeydir, ne kadar iyi bir insan olabilirsek, hayatımız da o kadar aydınlık olacaktır. mutluluk bir seçimdir dedik, "dostum benim sağlığım bozuk nasıl mutlu olacağım?" diye soru gelebilir. ama mutluluk için sağlığa dahi gerek yoktur. ünlü stoacı filozof epiktetos topaldır ama her zaman "topallık benim bacaklarımdadır, zihnimde değil" demiştir. sağlığı bozulmuş birinin mutlu olmasının zor olduğu açıktır ancak burada bozulmuş sağlık bile mutluluğa engel değildir denmek istenmiştir.

erdem-mutluluk ilişkisini yeterince işledik. gülümsemek bedensel, yardım etmek toplumsal bir erdemse bir de bireysel erdemlerimize bakalım. antik yunan'dan yakın dönem filozoflarına gidelim.

mutluluk için gerekli olan en temel şeylerden biri bence cesarettir. erdemlerin en zoru ve belki de en etkilisi cesarettir. cesaretten kastımı bir sonraki paragrafta anlayacaksınız.

konfor alanından çıkmaktan çekinen kişi, korkularının üzerine gidemeyen kişi, haz peşinde koşan kişi mutlu olabilir mi? nietzsche "keyif ve keyifsizlik birbirinden asla ayrılmaz iki şeydir. insan birinin ne kadarına sahip olmak isterse diğerinin de ancak o kadarına sahip olabilir." diyerek bunun cevabını vermiştir. mutluluk korkaklara göre, rahatına düşkün olanlara göre değildir. kahramanca bir hayat sürmek insanın bu hayatta iz bırakıp mutlu olması için yapacağı en önemli şeylerden biridir.

yazıya bir alıntıyla başlamıştım ve başka bir alıntıyla da bitirmek istiyorum. kapanış cümleleri nietzsche'ye ait olacak. her şey bizim elimizde:

"kim üzebilir seni, senden başka?
kim doldurabilir içindeki boşluğu, sen istemezsen?
kim mutlu edebilir seni, sen hazır değilsen?
kim yıkar, yıpratır, sen izin vermezsen?
kim sever seni, sen kendini sevmezsen?"