1.
90 günlük görevle yola çıkan ama yaklaşık 15 sene boyunca mars'tan bilgiler gönderen emekli uzay aracı. araç 185 kg ağırlığındaydı. mars yüzeyinde yaklaşık 45 km'lik bir bölgede araştırmalar yaptı. tüm bu işlerin maliyeti her yıl için 14 milyon dolardı.
aracın temsili resmi:
(görsel, wikipedia'dan alıntıdır.)
araç 7 temmuz 2003'te göreve başlamak için yola çıkmış ve 2004'te de göreve başlamıştı. amacı, kızıl gezegen üzerinde sıvı suyun izlerini aramaktı. kısa süreli olarak hedeflenen görevi, birçok uzay aracında olduğu gibi, uzatıldı. 2018 yılına kadar mars hakkında gayet güzel veriler gönderen araç, 2018'de ortasında kaldığı bir toz fırtınası nedeniyle sessizliğe gömüldü. 2019'da da görevinin resmi olarak bittiği ilan edildi.
***
aracın tek hedefi su aramak değildi elbette. mars yüzeyini incelemek, kayaç yapısını anlamak, çeşitli minerallerin varlığını araştırmak, gezegende yaşanan iklimin bir zamanlar hayatı destekleyip desteklemediğini incelemek gibi birçok hedefi vardı ve hedeflerinin hepsini de gerçekleştirdiğini söylemek mümkün.
- araç üzerinde kayaç yapısını anlamak için yerleştirilmiş olan birçok alet bulunuyordu.
- aracın ön ve arkasına "hazcam" adı verilen kameralar yerleştirilmişti. "hazard avoidance camera" (yani tehlike önleme ya da tehlikeden kaçınma kamerası diyebiliriz) kelimelerinin kısaltmasıydı bu. bunlar 3-4 metrelik görüş menziline sahipti ve araç çevresindeki engelleri tespit etmek için kullanılıyordu. bu kameralar siyah beyaz görüşlüydü.
- aracın en tepesinde, göz gibi görünen büyük "pancam" adlı kameralar renkli görüş özelliğine sahipti. panoramik kameranın kısaltması diyebiliriz bu isim için. bunlar insan gözü gibi yüksek çözünürlüklü kameralardı ve mars'ın panoramik fotoğrafları bunlarla çekiliyordu.
- yine aracın en tepesinde, pancam'lerin hemen iç kısımlarına doğru yerleştirilmiş olan "navcam" adlı kameralar bulunuyordu. bunlar da navigasyon kamerasının kısaltmasıydı. yine siyah beyaz görüş özelliğine sahip olan bu kameralar, rota belirlemede kullanılıyordu.
- pancam adlı kameraların kalibrasyonu, aracın ana boyun bölgesinin en dibine yakın kısımda bulunan renkli bir güneş saati ile yapılıyordu. boyun bölgesinin hemen arkasında bulunan anten (yukarıdaki fotoğrafta tam ortada görünüyor), her yönden sinyal alımı ve her yöne sinyal gönderimi için kullanılıyordu. yörüngedeki araçla iletişim kurmak bu sayede mümkün oluyordu.
- yukarıdaki fotoğrafta sağ arkada gördüğünüz yuvarlak araç, uzun mesafeli ve tek yönlü sinyal gönderimi için kullanılıyordu ve dünya ile iletişimi mümkün kılan anten buydu.
- aracın yapımında, bir saldırı sonunda yıkılan ikiz kulelerin enkazından kalan parçalar kullanıldı. bu alüminyum parçalar sıkıştırılarak küçültülmüş ve üzerine amerikan bayrağı işlenmişti. matkap kablolarını koruyan metal bir kapak haline dönüştürülmüştü.
***
opportunity'nin çektiği ve dünyaya yolladığı fotoğraflardan elde ettiğimiz bilgiler şöyle özetlenebilir:
- mars'ın ekvator bölgesine yakın bir yerde ve başka bölgelerde (örneğin erebus krateri yakınlarında) suyun izlerine rastlandı.
- yüzeyin mikroskobik analizleri, yine suyun kanıtı sayılabilecek mükemmel yuvarlaklaşmış mineralleri gösterdi.
- gezegen üzerindeki bazı kum tepelerinin şekli ve sıralanışı bize mars rüzgârları hakkında bir fikir verdi. daha ileri bir tarihte görüntülenen bir toz şeytanı da kum hareketlerine ilişkin bilgiler verdi.
- pancam kalibrasyon bölgesinde tespit edilen don olayı, ekvatora yakın bölgelerdeki yüzey sıcaklıklarının bile çok düşük olabildiğine ilişkin bilgiler verdi.
- aracın yüzeye iniş esnasında düşen ısı kalkanının oluşturduğu çukurun boyutları, yine gezegenin yüzeyi hakkında bazı bilgiler vermiş oldu.
- yüzeyde demirden oluşmuş bir meteor bulundu. ne yazık ki incelemesi yapılamadı çünkü meteor demirden oluşuyordu ve oldukça sert olması araca hasar verebilirdi.
- aracın denk geldiği bir toz fırtınası, mars fırtınalarına ilişkin yeni bilgiler edinmemizi sağladı. aşağıdaki fotoğraf mars saati ile çekilmiş ve fırtınanın gezegeni nasıl karartıp güneş ışığını nasıl önlediğini adım adım gösteriyor:
(görsel, jpl.nasa. gov'dan alıntıdır.)
- araç, bir taşın üzerine matkabıyla delik açmayı başardı. bu sayede mars kayalarına ilişkin bazı bilgiler edindik.
- victoria ve santa maria kraterlerinin yapısını inceleyerek yine yüzeyin jeolojisine ilişkin bilgiler edindik.
***
yukarıda da değindiğim gibi, 2018'de araç bir toz fırtınasına yakalandı. güneş panelleri tozla kaplandı ve kendisiyle iletişim kesildi. dünyadan gönderilen 300'den fazla komuta hiçbir tepki gelmedi. tozların bir rüzgâr aracılığıyla süpürülmesi ve araçla tekrar iletişim kurulması için bir süre beklendi ancak bu beklenti gerçekleşmedi. böylece 13 şubat 2019, opportunity'e resmi olarak veda ettiğimiz tarih olarak kayıtlara geçmiş oldu. geriye sadece, çektiği 200.000'den fazla fotoğraf ve insanlığa bıraktığı bilgiler kaldı.
aracın temsili resmi:
(görsel, wikipedia'dan alıntıdır.)
araç 7 temmuz 2003'te göreve başlamak için yola çıkmış ve 2004'te de göreve başlamıştı. amacı, kızıl gezegen üzerinde sıvı suyun izlerini aramaktı. kısa süreli olarak hedeflenen görevi, birçok uzay aracında olduğu gibi, uzatıldı. 2018 yılına kadar mars hakkında gayet güzel veriler gönderen araç, 2018'de ortasında kaldığı bir toz fırtınası nedeniyle sessizliğe gömüldü. 2019'da da görevinin resmi olarak bittiği ilan edildi.
***
aracın tek hedefi su aramak değildi elbette. mars yüzeyini incelemek, kayaç yapısını anlamak, çeşitli minerallerin varlığını araştırmak, gezegende yaşanan iklimin bir zamanlar hayatı destekleyip desteklemediğini incelemek gibi birçok hedefi vardı ve hedeflerinin hepsini de gerçekleştirdiğini söylemek mümkün.
- araç üzerinde kayaç yapısını anlamak için yerleştirilmiş olan birçok alet bulunuyordu.
- aracın ön ve arkasına "hazcam" adı verilen kameralar yerleştirilmişti. "hazard avoidance camera" (yani tehlike önleme ya da tehlikeden kaçınma kamerası diyebiliriz) kelimelerinin kısaltmasıydı bu. bunlar 3-4 metrelik görüş menziline sahipti ve araç çevresindeki engelleri tespit etmek için kullanılıyordu. bu kameralar siyah beyaz görüşlüydü.
- aracın en tepesinde, göz gibi görünen büyük "pancam" adlı kameralar renkli görüş özelliğine sahipti. panoramik kameranın kısaltması diyebiliriz bu isim için. bunlar insan gözü gibi yüksek çözünürlüklü kameralardı ve mars'ın panoramik fotoğrafları bunlarla çekiliyordu.
- yine aracın en tepesinde, pancam'lerin hemen iç kısımlarına doğru yerleştirilmiş olan "navcam" adlı kameralar bulunuyordu. bunlar da navigasyon kamerasının kısaltmasıydı. yine siyah beyaz görüş özelliğine sahip olan bu kameralar, rota belirlemede kullanılıyordu.
- pancam adlı kameraların kalibrasyonu, aracın ana boyun bölgesinin en dibine yakın kısımda bulunan renkli bir güneş saati ile yapılıyordu. boyun bölgesinin hemen arkasında bulunan anten (yukarıdaki fotoğrafta tam ortada görünüyor), her yönden sinyal alımı ve her yöne sinyal gönderimi için kullanılıyordu. yörüngedeki araçla iletişim kurmak bu sayede mümkün oluyordu.
- yukarıdaki fotoğrafta sağ arkada gördüğünüz yuvarlak araç, uzun mesafeli ve tek yönlü sinyal gönderimi için kullanılıyordu ve dünya ile iletişimi mümkün kılan anten buydu.
- aracın yapımında, bir saldırı sonunda yıkılan ikiz kulelerin enkazından kalan parçalar kullanıldı. bu alüminyum parçalar sıkıştırılarak küçültülmüş ve üzerine amerikan bayrağı işlenmişti. matkap kablolarını koruyan metal bir kapak haline dönüştürülmüştü.
***
opportunity'nin çektiği ve dünyaya yolladığı fotoğraflardan elde ettiğimiz bilgiler şöyle özetlenebilir:
- mars'ın ekvator bölgesine yakın bir yerde ve başka bölgelerde (örneğin erebus krateri yakınlarında) suyun izlerine rastlandı.
- yüzeyin mikroskobik analizleri, yine suyun kanıtı sayılabilecek mükemmel yuvarlaklaşmış mineralleri gösterdi.
- gezegen üzerindeki bazı kum tepelerinin şekli ve sıralanışı bize mars rüzgârları hakkında bir fikir verdi. daha ileri bir tarihte görüntülenen bir toz şeytanı da kum hareketlerine ilişkin bilgiler verdi.
- pancam kalibrasyon bölgesinde tespit edilen don olayı, ekvatora yakın bölgelerdeki yüzey sıcaklıklarının bile çok düşük olabildiğine ilişkin bilgiler verdi.
- aracın yüzeye iniş esnasında düşen ısı kalkanının oluşturduğu çukurun boyutları, yine gezegenin yüzeyi hakkında bazı bilgiler vermiş oldu.
- yüzeyde demirden oluşmuş bir meteor bulundu. ne yazık ki incelemesi yapılamadı çünkü meteor demirden oluşuyordu ve oldukça sert olması araca hasar verebilirdi.
- aracın denk geldiği bir toz fırtınası, mars fırtınalarına ilişkin yeni bilgiler edinmemizi sağladı. aşağıdaki fotoğraf mars saati ile çekilmiş ve fırtınanın gezegeni nasıl karartıp güneş ışığını nasıl önlediğini adım adım gösteriyor:
(görsel, jpl.nasa. gov'dan alıntıdır.)
- araç, bir taşın üzerine matkabıyla delik açmayı başardı. bu sayede mars kayalarına ilişkin bazı bilgiler edindik.
- victoria ve santa maria kraterlerinin yapısını inceleyerek yine yüzeyin jeolojisine ilişkin bilgiler edindik.
***
yukarıda da değindiğim gibi, 2018'de araç bir toz fırtınasına yakalandı. güneş panelleri tozla kaplandı ve kendisiyle iletişim kesildi. dünyadan gönderilen 300'den fazla komuta hiçbir tepki gelmedi. tozların bir rüzgâr aracılığıyla süpürülmesi ve araçla tekrar iletişim kurulması için bir süre beklendi ancak bu beklenti gerçekleşmedi. böylece 13 şubat 2019, opportunity'e resmi olarak veda ettiğimiz tarih olarak kayıtlara geçmiş oldu. geriye sadece, çektiği 200.000'den fazla fotoğraf ve insanlığa bıraktığı bilgiler kaldı.
devamını gör...