orhan veli kanık'ın atatürk'ü eleştirmesi

sevim koş analiz geldi eklentisi: şiiri konuyla ilgili analiz etmek, söz konusu iddiayı açıklamak adına faideli olacaktır.

şairin 'neler yapmadık ki şu vatan için' ifadesi öncelikle geçmişte yapılanlara işaret etmektedir. 'yapmadık ki' derken kullanılan çoğul ek, vatan kavramı ile birleştiğinde karşılıklı yapılan karşıt bir eylem biçimini değil, aynı tarafta birlikte yapılan bir eylem ya da eylemleri anlatmaktadır.
'
kimimiz öldük' ifadesi; 1923 yılı sonrasında ülkenin ölmeyi gerektirecek herhangi bir savaş veya günümüzdeki gibi bir terör durumu olmamasından mütevellit, vatanın kurtuluş mücadelesine ve kuruluş sürecine ya da dönemine işaret etmektedir. zira vatan için ölünen dönem, kurtuluş mücadelesi dönemidir. dolayısıyla şair burada bu dönemi kastetmektedir. yani şiirin başında 'neler yapmadık ki bu vatan için' ifadesi kurtuluş mücadelesi veya ülkenin kuruluş sürecine vurgu yapmaktadır.
son satırda yer alan 'kimimiz nutuk söyledik' ifadesi, bir önceki 'kimimiz öldük' ifadesiyle bütünlük içinde okunduğunda ölenin de nutuk söyleyenin de vatan için aynı tarafta olduğunu anlatmaktadır.

burada yer alan anahtar ifade 'nutuk söylemek'tir. nutuk, atatürk'ün 1927 yılında 15-20 ekim tarihleri arasında mecliste 5 gün boyunca yaptığı konuşmadır. bu konuşmanın metni aynı yıl kitap olarak basılmıştır. yani söz konusu metin piyasaya önce bir konuşma olarak çıkmış, ardından basılı bir metin haline gelmiştir. nutukla ilgili söylemek-okumak fiillerine takılan yazarlarımız için; söylemek sözcüğü aynı zamanda okumak anlamını da karşılamaktadır. şiir-şarkı okumak, şiir-şarkı söylemek gibi.
burada çarpıcı olan ve bizi şiirin ilk satırında yer alan 'neler yapmadık ki şu vatan için' ifadesine yeniden götüren husus ise, atatürk'ün bu konuşmasının içeriğidir. atatürk nutuk'ta, 1919 yılından 1927 yılına kadar olan süreçte şu vatan için neler yapıldığını anlatmaktadır (söylemektedir ya da okumaktadır). konuşmanın içeriği vatan için yapılan işler, yaşanılan zorluklardır. metnin içinde şahsen atatürk'ün karşılaştığı durumlar ve kendi şahsı merkezinde yaptıkları da anlatılmaktadır. bu nedenle kimimiz 'nutuk söyledi' ifadesi, vatan için yapılanları anlattığı atatürk'ün nutuk'una bir göndermedir. şair burada, vatan için ölen ile vatan için nutuk okuyan ya da söyleyen ayrıştırması yaparak kinayeli bir kıyas yapar.

şairin bu eleştirisinin, doğrudan o döneme değil, dolaylı yoldan şiirin yayımlandığı 1949 yılına ait bir göndermedir. zira şiirin yayımlandığı yıl itibariyle süreci ve mevcut ülke koşullarını göz önünde bulundurmak gerekir. 2. dünya savaşı sonrasına tekabül eden yıllardaki türkiye'nin siyasal ortamı; il başkanlarının vali olarak sayıldığı tek parti yönetimi, savaş nedeniyle ortaya çıkan kötü ekonomi, bürokrasi içerisinde hitler bıyığının moda olduğu faşizan eğilimli bir bürokrasi ve açık oy-gizli sayım uygulamasının yapıldığı 1946 seçimleri. söz konusu süreçte yapılan bütün uygulamalar kemalizm adına yapılmıştır ve başucu başvuru kaynağı nutuk'tur. orhan veli'nin şiirlerine ve yaşam kesitlerine bakıldığında, dönemin politik ortamıyla ya da ideolojisiyle fikri olarak uyuşmadığı ve eleştirilerinin olduğu görülecektir.

orhan veli'nin 'vatan için' şiirinde vuku bulan hadise.

'neler yapmadık şu vatan için!
kimimiz öldük;
kimimiz nutuk söyledik.' (1949)

her insan hayatının bir döneminde hata yapar. olur öyle şeyler yani.

demek belediye kendisine bu sebeple çukur suikasti düzenledi, vay alminyum.

medeni bir insan gibi eleştirmiştir ve bunda hiçbir sorun yoktur. keşke neden eleştirdiğini de söyleseydi. o zaman biz de onu eleştirebilirdik. belki de amacı buydu*

insanlar birbirini eleştirebileceği için normal bir durumdur. doğrudur yanlıştır tartışılır.

yoktur efendim böyle bir şey. ölmüş adamın arkasından yapmadığı bir şeyi ona ithaf etmek hem ayıptır hem yakışıksızdır.

nutuk atmak veyahut nutuk söylemek tabiri, sadece konuşan, eleştiren hiçbir iş yapmayan insanlar için kullanılır.

yani orada olsa olsa cepheden kaçanları, isyan başlatanları, milli mücadeleyi eleştirenleri kast etmiş olur.

mustafa kemal'in nutku ile olayın alakası yoktur.

düşüncelerinizi insan gibi dile getirin. ölmüş insanların arkasına saklanıp onların aziz hatıralarını kirletmeyin.

sevim koş analiz gelmiş ama yine olmamış editi:

kendinizi bu kadar zorlamanıza, taklacı güvercin gibi takla atmanıza, paçalı güvercin gibi paçalarınızın tutuşmasından mütevellit darıyı sağa sola saçmanıza gerek yok.

zor değil yahu, bir halt yedim kusura bakmayın demek. bu durumda kimse kalkıp size bir şey demez. hatayı kabul etmek erdemdir.

neyse bakın şimdi size istanbul lisesi öğrencisi orhan veli'nin, mustafa kemal'in tarih dersi sınavlarına girmesi sonrasındaki düşüncelerini kendi ağzından aktarayım.

"yazarken damarlarımda hâlâ o saatlerin ateşi, kaynayışı ve ürpermesini duyuyorum. bir talebeyi en çok korkutan hadise imtihan bile gazi’nin karşısında zevkli bir hadise oluyor. yalnız tarih değil, bütün bildiklerimi onun kaşısında anlatsaydım, saatlerce o sorsaydı ben cevap verseydim. gazi’nin karşısında imtihan verme şerefini ömrüm boyunca saklayacağım.”

okudunuz umarım. siz zorlama analizler kasarak deveye hendek atlatmaya çalışırken ben bizzat şairin kendi sözleri ile size cevap veriyorum. mustafa kemal'e böylesine saygı duyan bir insanı kendinize siper etmeye çalışıyorsunuz cidden ayıp oluyor. zorlamayınız artık lütfen. özür dileyiniz ve konuyu kapatınız.

ha bu arada mustafa kemal eleştirilemez değildir. bana göre de bazı hataları vardır. ama ister sevin ister sevmeyin bu coğrafyada yetişen ve saygı duyulması gereken birincil şahsiyettir.

eleştirilerinizi tarihi gerçekliklere dayanarak, yan yollara sapmadan ve bel altı vurmadan yapabiliyorsanız yapın, yoksa susun ki, en azından bizde cahil uğurlaması yapmak zorunda kalmayalım.

dibine not: #410883 nolu ileti de orhan veli'nin aynı sözleri paylaşılmış. gerçeği arayanlara selam olsun.

imgyukle.com/i/HdJ8hQ

ış bankası yayınları syf 133.

tüm liderlerin eleştirilebilir olduğunun kanıtıdır. atatürk'ün bile eleştirildiği bu topraklarda hiçbir koltuğun dokunulmaz olmadığı anlaşılmalıdır.

esasından bahsetmemiştir.

yine bir cahilin yorumuna maruz kaldık yine bir cahil adına utandık çok şükür. bu ne saçma ne aptalca bir yorumdur. nutuk söylemeyi atatürk ün nutuk eseri ile bağdaştırmak......
ek:
nutuk, -tku
arapça nuṭḳ
1. isim söz, konuşma:
"onun nutkundan sonra bu meselenin artık münakaşa edilmemesi, bitmesi lazımdı." - memduh şevket esendal
2. isim söylev.
(basit bir tdk sözlük araması yaptım aslında çok basit biliyor musun?)
adam baya kahvede oturup memleket hakkında atıp tutan sabaha kadar rakı içip memleket kurtaranlardan bahsediyor. orhan veli kafa yapısı olarak da atatürk'e laf sokacak birisi değil. kaldı ki "kimimiz nutuk söyledik" sözünün atatürk ile ne alakası olabilir. cümleyi yukarıda açıkladım.
örneğin şunu deseydi, "kimi de nutuk attı sözde kurdu bir ülke" gibi bir şey mesela.
o zaman atatürk'ü işaret eder, kurduğu ülkenin işlevsiz olduğunu anlatmaya çalışırdı.
okuduğunu anlamayan bir ülke olduğumuzun bilmem kaçıncı göstergesi bu.
ek2.
"sınava giren öğrencilerden orhan veli de, atatürk’le yaşadıklarını gazetemize şöyle anlatır: “aradan saatler, günler geçti. bu satırları yazarken damarlarımda hâlâ o saatlerin ateşi, kaynayışı ve ürpermesini duyuyorum. bir talebeyi en çok korkutan hadise imtihan bile gazi’nin karşısında zevkli bir hadise oluyor. yalnız tarih değil, bütün bildiklerimi onun kaşısında anlatsaydım, saatlerce o sorsaydı ben cevap verseydim. gazi’nin karşısında imtihan verme şerefini ömrüm boyunca saklayacağım.”
bak bunu diyen de orhan veli.

hayatımda daha zorlama bir çıkarım görmedim

adam bir düşünceyi üç satır ile belirtmiş eleştiri gibi durmuyor ama şu an ki nutuk anlamıyla bakarsak ölenlerin yanında nutuk çeken biri kötü görünür tabi.
ki eleştirse ne olur buna takmayı anlamadım.
eleştirilemez biri mi o mertebeye mi çıkardınız yuh artık denmez mi.
allah'ı bile eleştiren insan bir insanın eleştirilmesine mi takmış ne garip.

atatürk'e sövüyorum gözlerim kapalı..