1.
yeterince ısıtılan bir metal yüzeyden, yeterli enerjiyi kazanan elektronların kaçması olayına verilen ad.
normal şartlarda elektronlar metallerin içerisinde dolaşabilecek kadar serbestliğe sahip olabilir ama ondan kopup gitmeleri için fiziksel bir neden yoktur. daha doğrusu bunu yapmaya enerjileri yetmez. metali ısıtmaya başladığımızda, sıcaklıkla beraber metalin içindeki atomların titreşimleri de artmaya başlar. bazı elektronlar, sahip oldukları enerjiye ek olarak yeni bir enerji kazanırlar. bu enerji, metalden kopup gidebilecekleri seviyeye çıktığında elektronlar da bu çağrıya uyarak metali terk ederler. patlamış mısıra bayılırım. tencereye ilk koyduğunuzda mısırlar öylece durur. altını yakarsınız, ısınmaya başlarlar. yeterli sıcaklığa ulaştıkları zaman patlarlar ve kapağı açık bırakırsanız tencereden dışarıya fırlarlar. ona benzetebilirsiniz bu süreci.
tamam, güzel. elektronlar kopup gidiyor ama nereye? taksim meydanı'nda kalabalığa karışmıyorlar tabii ki. eğer kapalı, vakumlu bir sistem kurup bu işlemi gerçekleştiriyorsanız orada büyük ihtimalle 2 adet elektrot var demektir. bunlardan biri katot (negatif uç) ve diğeri anot (pozitif uç) olarak adlandırılır. elektronlar katot olan elektrottan anota gider. burada ne olacağı size bağlı. elektronları anoda doğru yönlendirirseniz ve devre tamamlanırsa elektrik akımı elde edersiniz. yok öyle yapmayayım diyerek manyetik alan yardımıyla onları yönlendirirseniz, istediğiniz şekilde manipüle edebilirsiniz. eğer kapalı sisteminiz yoksa, elektronlar hava molekülleriyle çarpışır. enerji kaybederler ve herhangi bir atom ya da iyon tarafından yakalanırlar. bu da yolun sonudur. iyon motorunda da elektron kaynağı olarak kullanabilirsiniz bu prensibi. orada daha farklı şeyler oluyor ama tanım uzamasın daha fazla.
fizik derslerindeki "hocam, günlük hayatta ne işimize yarayacak" sorusunu duyar gibiyim. ağırlıklı olarak, eski tip televizyonlarda kullanılan vakum tüpü dediğimiz aletler bu prensiple çalışıyor. tüplü televizyon denmesinin nedeni de bu zaten. elektron mikroskobu gibi aletlerde elektron kaynağı olarak kullanılabilir. yukarıda bahsettiğim gibi, iyon motorlarında kullanabilirsiniz. mikrodalga fırınlardan parçacık hızlandırıcılara kadar geniş bir kullanım alanı var bu olayın. bahsettiğim bu aletlerin bazılarının çalışması doğrudan bu prensibe bağlıyken bazılarında da ana mekanizma farklı ama termiyonik emisyon sadece elektron kaynağı olarak kullanılıyor.
aşağıdaki görselde de temsili şekilde göstermişler. solda akıllı uslu takılan metal ve elektronlar, sağda da sıcaklıkla beraber metalden kopup giden haylaz elektronlar:
görselin kaynağı
normal şartlarda elektronlar metallerin içerisinde dolaşabilecek kadar serbestliğe sahip olabilir ama ondan kopup gitmeleri için fiziksel bir neden yoktur. daha doğrusu bunu yapmaya enerjileri yetmez. metali ısıtmaya başladığımızda, sıcaklıkla beraber metalin içindeki atomların titreşimleri de artmaya başlar. bazı elektronlar, sahip oldukları enerjiye ek olarak yeni bir enerji kazanırlar. bu enerji, metalden kopup gidebilecekleri seviyeye çıktığında elektronlar da bu çağrıya uyarak metali terk ederler. patlamış mısıra bayılırım. tencereye ilk koyduğunuzda mısırlar öylece durur. altını yakarsınız, ısınmaya başlarlar. yeterli sıcaklığa ulaştıkları zaman patlarlar ve kapağı açık bırakırsanız tencereden dışarıya fırlarlar. ona benzetebilirsiniz bu süreci.
tamam, güzel. elektronlar kopup gidiyor ama nereye? taksim meydanı'nda kalabalığa karışmıyorlar tabii ki. eğer kapalı, vakumlu bir sistem kurup bu işlemi gerçekleştiriyorsanız orada büyük ihtimalle 2 adet elektrot var demektir. bunlardan biri katot (negatif uç) ve diğeri anot (pozitif uç) olarak adlandırılır. elektronlar katot olan elektrottan anota gider. burada ne olacağı size bağlı. elektronları anoda doğru yönlendirirseniz ve devre tamamlanırsa elektrik akımı elde edersiniz. yok öyle yapmayayım diyerek manyetik alan yardımıyla onları yönlendirirseniz, istediğiniz şekilde manipüle edebilirsiniz. eğer kapalı sisteminiz yoksa, elektronlar hava molekülleriyle çarpışır. enerji kaybederler ve herhangi bir atom ya da iyon tarafından yakalanırlar. bu da yolun sonudur. iyon motorunda da elektron kaynağı olarak kullanabilirsiniz bu prensibi. orada daha farklı şeyler oluyor ama tanım uzamasın daha fazla.
fizik derslerindeki "hocam, günlük hayatta ne işimize yarayacak" sorusunu duyar gibiyim. ağırlıklı olarak, eski tip televizyonlarda kullanılan vakum tüpü dediğimiz aletler bu prensiple çalışıyor. tüplü televizyon denmesinin nedeni de bu zaten. elektron mikroskobu gibi aletlerde elektron kaynağı olarak kullanılabilir. yukarıda bahsettiğim gibi, iyon motorlarında kullanabilirsiniz. mikrodalga fırınlardan parçacık hızlandırıcılara kadar geniş bir kullanım alanı var bu olayın. bahsettiğim bu aletlerin bazılarının çalışması doğrudan bu prensibe bağlıyken bazılarında da ana mekanizma farklı ama termiyonik emisyon sadece elektron kaynağı olarak kullanılıyor.
aşağıdaki görselde de temsili şekilde göstermişler. solda akıllı uslu takılan metal ve elektronlar, sağda da sıcaklıkla beraber metalden kopup giden haylaz elektronlar:
görselin kaynağı
devamını gör...