manipülasyon, başkalarının algılarını ve davranışlarını ve fikirlerini onlar fark etmeden el altından, aldatarak ve değiştirmeyi ve yönlendirmeyi amaçlayan sosyal etkilerden biridir.
aşağıda en çok kullanılan, ya da farkında olmadan kullandığımız bazı manipülasyon tekniklerine değindim. ayrıca psikolog dr. george simon’a göre, manipülasyona başvuran kişiler birçok yönden eksik, agresif isteklerini ve ihtiyaçlarını gizli tutan, seçtikleri kişi üzerinde hangi taktiklerin işe yarayacağını bilen ve kendi çıkarları için çevresindeki kişilere zarar vermekten çekinmeyen kişilerdir. manipülatörler bununla birlikte, güçlü hissedebilmek, ilişkide baskın taraf olabilmek ve kontrolü kaybetmemek isterler.
benjamin franklin etkisi: sizden hoşlanmayan veya size karşı boş olan bir kişinin sizden hoşlanmasını veya sevmesini istiyorsanız, kendisinden çok basit bir iyilik isteyin. neler olabilir bunlar, bir kitap isteyebilirsiniz veya karar vermekte zorlandığınız bir konu hakkında destek isteyebilirsiniz. bu sayede iyilik yapmış olmasından ötürü sizi sevmiş olması gerektiği fikrini benimsemeye ve sizi daha çok düşünmeye başlayabilir.
incelikli duygusal şantaj: incelikli duygusal şiddet, ilişkilerde sıklıkla görülmektedir. ilişkilerdeki manipülasyon tekniklerinden birisi olup sıklıkla fark edilmez. bir kişiye değer verirsiniz ve kadın ya da erkek, kendisi için beslediğiniz duyguları çıkarları için kullanır. ilişkilerde çok sık görülen bir durumdur ve kurban bu kadarının artık yeterli olduğuna karar verene kadar devam eder. bazen, insanların hayatlarımızı mahvetmesine izin veririz ve onlara karşı olan hislerimizden faydalanmasına göz yumarız. bu doğru bir davranış değildir. sınırı nerede çizeceğinizi iyi bilin. çünkü özveri ve fedakârlık bir noktadan sonra anlamını yitirir.
ego okşama: çok yoğun duygusal manipülasyon metotlarından birisidir. ego okşama, ilişkileri bile parçalama gücüne sahiptir. yalanlarla beslenerek egonuz devasa boyutlara ulaşana kadar okşanır böylece manipülatör sizi bir kuklaya dönüştürür. kısaca kibir, felaketiniz olabilir. insan bu durumdan ancak alçakgönüllü ve insanlar arasında adil bir kişi olmaya çalışarak kurtulabilir. bir insanın bu bahsedilen tezgâhlara ve duygusal tekniklere dikkat etmesi gerekir. manipülasyon olumlu şekilde de kullanılabilir. insanlar iyi işler yapacak ve doğru seçimlerde bulunacak şekilde de manipüle edilebilir fakat bu o insan açısından çok riskli bir oyun olur.
bilinçaltı manipülasyonu: konuşurken kendinizden emin bir şekilde ara ara kafanızı aşağı yukarı sallamak karşınızdaki kişinin de onaylarmışçasına kafa sallamaya başlamasına ve hemfikir olmasına yol açabilir.
yanlışlanamaz yanlış bilgi manipülasyonu: en rahat manipülasyon yöntemidir, çeşitli alanlarda sıklıkla kullanılır. rahatlığı tereyağından kıl çekmek gibidir tabiri caizse. üstelik her yerde uyarlanabilir, uygulanabilirdir. bilginin tam kontrolüne sahip olunan yerlerde kullanılır.
örnek vermek gerekirse; “best-seller! en çok satılan ürün!” gibi bilgileri yalanlayabilmeniz hiç kolay değildir. zira bu bilgiye erişip kontrol edebilmeniz neredeyse imkansızdır. eğer bir dükkanınız var ise ve bir türlü elinizden çıkaramadığınız ürünler varsa bu manipülasyon yöntemini kullanabilirsiniz. en çok satılan ürün rafınıza onu koymanız yeterli.
duygusal yatırımlarınızdan avantaj sağlama: bir kişiye uygulanabilecek en kötü manipülasyon metodudur. duygusal olarak ele geçirilmiş veya tehdit edilmiş birçok kişi asla yapmayacağı şeyleri yapmaya zorlanır. psikopatlık eğilimi olan insanlar bunu insanlara uygulamaya meyillidir. böyle bir durumdan kendinizi kurtarmanızın yolu başlamadan gerçekleşmesini engellemektir. duygusal yatırımlarınızı sözlü bir şekilde yabancılara ifade etmeyiniz. gerek olmadığı halde zayıf yönlerinizi sergilemeyiniz. çünkü etrafınızda bundan kendine fayda sağlamak isteyenler bulunabilir. kendinizi sadece güvenilir olan birkaç kişiye tümüyle açın.
konuyu değiştirme: manipülasyonun vazgeçilmez çeşididir. özellikle iletişimde sıklıkla karşınıza çıkıyordur. bu konuda gerçekten usta insanlar tanımışsınızdır mutlaka. konu rahatsız edici olduğunda, rahatsız olan taraf ustaca konuya doğrudan cevap vermektense şaşırtmacalı davranır ve konuyu başka bir konuya yönlendirerek manipüle edebilir.
örnek: ülkemizde sürekli değişen gündemleri düşünün. gündem değiştirme = konuyu değiştirme. neleri unuttuk, unutturulduk hey gidi hey...
manipülatörlerin sömürdüğü kırılganlıklar:
simon’a göre, manipülatörler kurbanda olması muhtemel şu kırılganlıkları sömürürler:
naiflik (saflık): kurban, bir insanın kurnaz, dolandırıcı ve merhametsiz olabileceği fikrini kabul etmekte zorlanır ya da kurban edildiğini “inkâr” ediyordur.
aşırı vicdan: kurban, bütün güvenini manipülatöre vermeye ve kendisinin suçlandığı durumlarda bile olaya manipülatörün tarafından bakmaya çok isteklidir.
düşük özgüven: kurban kendinden şüphe eden, güven ve iddia eksikliği olan ve muhtemelen savunma haline çabuk geçen biridir.
duygusal bağımlılık: kurbanın itaatkâr ya da bağımlı bir kişiliği vardır. duygusal olarak ne kadar bağımlıysa, ne kadar kırılgansa o kadar sömürülecek ve manipüle edilecektir.
kaynaklar;
relojo-howell, dennis (22 april 2020). "dr george simon: psychological manipulation". youtube. retrieved 29 april 2020.
network.ku.edu.tr/~msozer/
devamını gör...