aldous huxley'nin 1984'e karşı kazandığı epstein zaferi

george orwell garibim, 1949 model kaba kuvvet ve işkence soslu totalitarizmiyle bizi korkutmaya çalışırken 21. yüzyılın pırıl pırıl, bol dopaminli ve eğlenceli teknokrasisi karşısında ağır bir hezimete uğradı; epstein davası da bu mağlubiyetin tescilli mühürüdür. orwell amcamız bilginin saklanmasından, kitapların yakılmasından, büyük birader'in o asık suratından endişe ediyordu ama huxley meseleyi çoktan çözmüştü; o, bilginin bir alakasızlık denizinde boğulacağını, insanın kendi esaretini bir "tüketim nesnesi" gibi seveceğini biliyordu. bugün epstein dosyasını açıp baktığımızda, huxley’nin mezarında viskisini yudumlayarak "ulan ben size dememiş miydim" diye bıyık altından güldüğünü duymamak imkansız. orwellian bir dünyada bu dosya "bellek deliğine" atılır, epstein hiç doğmamış kabul edilir, uçuş kayıtları yakılır ve itiraz edenin tırnakları sevgi bakanlığı'nda nazikçe çekilirdi; oysa bizim huxleyan dünyamızda dosya direkt "içerik" haline getirildi. piyasaya salınan 95 bin fotoğraf, bill gates'in havalı pozları, trump'ın absürt prezervatif kutuları ve steve bannon'ın "yıkılıyoruz" temalı ayna selfieleri arasında gerçeklik bir magazin figürüne dönüştü. trajedi, sosis makinesinden geçirilip önümüze netflix true crime belgeseli tadında konuldu ve biz de afiyetle yedik.

neil postman’ın "öldüren eğlence" dediği o meşhur "şimdi bu..." mantığı bugün dijital algoritmaların sonsuz kaydırma döngüsünde zirvesini yaşıyor. twitter’da parmağını kaydırırken ilk postta epstein kurbanı çocukların kan donduran ifadelerini görüp iki saniye hüzünleniyor, hemen altındaki postta zac efron’un yeni karın kaslarına bakıp "vay be" diyor, bir altındaysa izmir’in en iyi atom kokoreççisini keşfediyorsun. bu hiyerarşisiz kakofoni içinde bilginin ahlaki bir ağırlığı kalır mı? kalmaz tabii; saniyeler içinde pedofili ağından süzme peynir reklamına geçebilen bir zihin yapısı inşa ettiler. huxley'nin "soma" dediği uyuşturucu artık hap değil, direkt 6 inçlik ekranlardan damarımıza zerk edilen o bitmek bilmeyen veri bombardımanıdır. modern medya manipülasyonu artık sansürle değil, aşırı üretimle bilgiyi görünmez kılıyor; "ilgisizleştirme" tekniğiyle bireyin bilişsel kapasitesini felç edip bizi dikkat ekonomisinin gönüllü köleleri haline getiriyor.

buradaki asıl kara mizah, epstein’ın şüpheli ölümünün bile bir "eğlence onayı" nesnesine dönüşmesidir. kimse adaleti aramıyor, herkes akşam yemeğinde meze yapacak daha heyecanlı, daha "gizemli" bir komplo teorisinin peşinde koşuyor. öldürüldü mü, adada mı yaşıyor, yüzü mü değişti derken aldığımız dopamin, gerçeğin çıplak ve soğuk yüzünden çok daha tatlı geliyor. karmaşıklık artık bir silah; binlerce sayfalık veri yığını şeffaflık maskesiyle önümüze atılıyor ki ortaya çıkan gürültüde kimse asıl meseleyi duyamasın. bizler ellerimize verilen o metaforik oyuncaklarla, ünlülerin uçuş kayıtlarıyla oynarken arka planda sistematik tecavüz kültürü ve güç sahiplerinin dokunulmazlığı buharlaşıp gidiyor. hakikat sonrası çağın kuralı basit: yalan söylemene gerek yok, gerçeği o kadar çok gürültüyle çevrele ki kimsenin onu bulmaya mecali kalmasın. sonuç olarak orwell’ın botu yüzümüze inmedi ama huxley’nin konfetileri gözümüzü kör etti. huxley 1, orwell 0. şimdi dağılabiliriz, sırada bir sonraki skandal ve onun yüksek bütçeli fragmanı var; patlamış mısırları hazırlayın, sistem yine birilerini yiyor ama prodüksiyon gerçekten harika.

(bkz: sefilliğini sevmek üzere şartlandırılmış insan)
(bkz: bilginin pornografisi)

bence konuda haklı bir noktaya parmak basılmış, artık suç ve trajedinin kendisi değil, onun etrafındaki şov ve gürültü ön plana çıkıyor malesef.. insanlar bilgiye değil, eğlenceye ve dopamin patlamalarına odaklandığı için asıl sorunlar görünmez oluyor. huxley’in kehaneti orwell’den çok daha güncel, bugün sosyal medya ve dijital kültürle biz, kendi dikkatimizi ve ahlaki duyarlılığımızı sistemin eline teslim etmiş durumdayız.

t:distopyalar özelinde epstein olayları..

huxley'nin korktukları şu anki gidişatta realiteyi daha iyi yansıtsa da, orwellyan bir distopyanın gücünü de yadsıyamayız; ki tam da o tarz bir distopik dünyanın gerçekleşme ihtimali de her zaman korkunç bir tehlikedir.

bu arada t.s. eliot'ın [thomas stearns eliot] da aslında huxley'le paralel olarak adlandırabileceğim bir gidişat saptaması vardı. hangisi daha önce böyle bir şeyden bahsetmiş bilmiyorum, zira çağdaş sayılırlar. zaten eliot'ınki böyle bir eserinde geçmiyordu da, başka tür kurgu dışı bir yazısında vardı lakin şu anda aramaya üşendim yılına filan bakmak için. yani o dönemlerdeki bilgi/gündem akışı bile ona anormal kaotik ve kontrol edilemez gelmiş, bugün yaşasa kendisi delirirdi sanırım. haha. türkçesiyle "uçsuz bucaksız bir beyhudelik ve anarşi panoraması" diyordu galiba kendisi, yaşadığı çağdaki bilgi/gündem akışını betimlerken.

philip k. dick'i de unutmayalım elbette. yapay zeka ve bizleri bekleyen insansı robotlarla bunun entegrasyonu da yakın geleceğin 1 numaralı "kahinini" dick yapacak bence.