damnatio memoriae

hatıranın lanetlenmesi anlamına gelen ve roma imparatorluğu döneminde uygulanan en ağır ceza. yalnızca senato kararı ile uygulanmaktadır . kişi , yazılı kaynaklardan tamamen silinir , heykelleri tanınmayacak hâle gelene kadar tahrip edilir ve asla varolmamış gibi adının silinmesi amaçlanırdı. bazıları tam olarak uygulanamamış olsa bile roma imparatorluğu döneminde örnekleri mevcuttur . benzer uygulamalar , başka toplumlarda da görülmüştür .

(bkz: caligula)
(bkz: geta)
(bkz: domitian)
(bkz: elagabalus)
(bkz: commodus)

"hafızanın kınanması". birinin tasvirlerinin yok edilmesi, hakkında olan her şeyin yazıtlardan ve belgelerden çıkarılması, hasılı tarihten silinmesi durumu. uygulama sadece roma ile sınırlı değildir. ilk kez 3400 yıl önce görülmüştür bu durum. tabiiki antik mısır'da. mesela mısır'ın tek tektanrılı olan firavunu akhenaton'u tarihten silmeye çalışmışlardır. yine resim ve heykellerde kendini erkek gibi tasvir ettiren kadın firavun hatşepsut'u da kendisinden sonra firavun olan iii. thutmose tarihten silmeye çalışmıştır, heykellerini falan yıkmıştır. buna rağmen hatşepsut, tarihte kayıtlara geçen ilk kadın olmuştur.

aşağıdaki resim m.s. 200'lerden kalma bir resim. resim severan tondo adıyla ün kazanmıştır. resimde o dönem civarlarında roma'yı yöneten severan hanedanından birkaç üye tasvir edilmiş. resimde imparator severus, karısı, ve oğulları olan caracalla ve geta görülüyor. fakat çocuklardan birinin yüzü görüleceği üzere silinmiş. bunun sebebinin, caracalla'nın kardeşi geta'yı tarihten silmek istemesi olarak açıklanıyor. bu sebepten geta öldükten sonra kardeşi caracalla yüzünün silinmesi emrini vermiş.



yine aşağıda akhenaton'a ait olduğuna inanılan bir tabut görüyorsunuz. fakat yüzün silindiği görülüyor. o dönem birilerinin akhenaton'u tarihten silmeye çalıştığı düşünülüyor.

roma hukuku açısından birinin bu cezaya çarptırılması için ya vatana ihanet * etmiş olması gereklidir ya da durumunun devlete karşı işlenmiş suçlar kapsamında değerlendirilmesi lazımdır. kuvvetle muhtemel bu kişi zaten ölüm cezası ile cezalandırılır. ceza yargılaması bitmeden önce ölse dahi bu ceza uygulama alanı bulurdu. tabi burada şu noktayı da atlamamak lazım. bu bir itibarsızlaştırma ve toplumsal bellekten silme kararı olduğu için kişinin aynı zamanda yaptığı tüm hukuki işlemler de bu durumdan etkileniyordu. mesela yaşarken yaptığı bağışlama akdi ölümü sonrası oluşacak tereke vesaire ortadan tamamen kalkıyordu. yani mevzu sadece heykeller, anıtlar, kendisi ile ilgili verilen eserler, tabloların yok edilmesi değildi. geriye dönük olarak hak ve fiil ehliyeti de elinden alınıyordu. tabi birde bu mevzunun politik bir yanı var özellikle bu cezaya çarptırılan imparatorların ve ailelerinin infamis olarak ilan edilmeleri ve mallarına çökülmesi, senatonun bu cezayı bir korkutma ve tehdit aygıtı olarak kullanmasını da beraberinde getirdi. ayrıca mevzunun toplumsal bellek açısından da değerlendirilmesi lazım ki, o da uzun uzadıya ayrı bir tartışma konusu.