dış merkezlik

astronomide de kullanılan bir geometri terimi.

elips ve hiperbol adlı eğrilerde büyük eksen ve odak noktası dediğimiz bazı değerler var. aşağıdaki resimde "focal points" denen noktalar odak noktaları. "major axis" ise ana eksen. büyük eksen ile ana eksen aynı uzunluğun farklı isimleri. büyük ekseni tam ortadan ikiye böldüğümüzde elde ettiğimiz 2 uzunluğa yarı büyük eksen diyoruz.


görselin kaynağı

dış merkezlik dediğimiz değer, elipsin tam orta noktasından odaklardan birine olan uzaklığın, yarı büyük eksen uzunluğuna oranıdır. e = c/a dediğimiz formül ile gösteriyoruz:

görselin kaynağı

***

astronomide dış merkezlik dediğimiz özellik, gök cisimlerinin yörüngelerini tanımlarken kullanılır. burada devreye dış merkezliğin aldığı değer girer. değer 0'a doğru yaklaştıkça yörüngenin dairesel olduğunu, 1'e doğru yaklaştıkça da eliptik olduğunu görürüz. eğer bu değer 1'e eşit olursa yörünge parabolik olur. değer 1'i geçerse bu durumda karşımıza hiperbolik bir yörünge çıkar. yani dış merkezlik değeri, yörüngenin ne kadar yuvarlak yahut basık olduğunu gösterir. bu nedenle astronomide bu özellik basıklık olarak da adlandırılır.


görselin kaynağı

örneğin ay'ın yörüngesel basıklık değeri yaklaşık 0,05 olduğundan daireye yakındır. merkür 0,2 değeriyle güneş sistemi içerisinde eliptiğe en yakın değerlerden birine sahiptir. 1 ve daha yüksek değerler genellikle kuyruklu yıldız gibi uzun dönemli yörüngelerde görülür. burada 0 ile 1 arasındaki basıklık değerleri kapalı yörünge, 1'den büyük olan basıklık değerleri ise açık yörünge olarak adlandırılır.