1.
eleusis gizemleri yunan mitolojisinden doğmuştur. iki bin yıllık bir geçmişe dayanan bu gizemler ayinlere katılanlar tarafından o kadar iyi saklanmıştır ki bugün bile hakkında çok az şey bilinir. eleusis kenti yunanistan'da bulunur, kentte ayinin gerçekleştirildiği tapınağın ismi telesterion'dur.
mit:
tahıl ve bereket tanrıçası demeter ile baş tanrı zeus'un persephone* adında bir kızları olur. bir gün persephone'yi yer altı tanrısı hades görür ve ona aşık olur. zeus'a durumu anlatır, zeus izin verse de demeter'in bu ilişkiye razı olmayacağını bildiği için hades'e kızını kaçırmasını söyler. persephone bir gün kırlarda dolaşıp çiçekler toplarken yer altı tanrısı hades gelir ve persephone'u kaçırır. yer altı dünyasına götürülen persephone hades'in eşi olur. demeter kızının hades tarafından kaçırıldığını öğrendiğinde, öyle öfkelenir öyle üzülür ki yer yüzündeki tohumları kurutur, kış başlar. kıtlık baş gösterir.
mitin bu aralıktaki bir kısmına eleusis tapınağının kurulması kısmında değineceğim için buraya yazmıyorum.
bu durum üzerine zeus hades'e kızını göndermesi için haber ulaştırır. haberi alan ve persephone'dan tamamen ayrılmak istemeyen hades persephone'a yer altında dört adet nar tanesi yedirir. yer altından bir şey yiyenin artık oradan kopması mümkün değildir. bu nedenle persephone hayatının üç ayını yer altında geri kalan dokuz ayı ise annesi demeter'in yanında geçirir. persephone yer altında, hades'in yanında olduğu zamanlarda dünyada kış yaşanır, demeter keder içindedir. geri kalan dokuz ayda ise doğa canlanır, toprak verimlidir. mevsimlerin oluşumunu yunan mitolojisi böyle açıklamıştır. eleusis ayinleri de bu mit üzerine şekillenmiştir.
baş rahip ve rahibeler önderliğinde inisiye olmak isteyenler romadan eleusis kentine doğru yürüyüşe çıkar, yolculuk esnasında konuşulmazdı. yola çıkılmadan önce halüsinojen etki gösteren bitkiler veya bitki karışımları tüketilirdi.
bu yolculuk süresinde ölüm ve yeniden doğma süreci yaşanırdı. bu süreç persephone'un yer altına kaçırılması, tekrar annesine kavuşması ve bu döngünün bir tekrarı gibiydi. ayinde her tanrının farklı temsilleri vardır ve insanın yaşadığı süreçle ilgilidir. detaylı arketipsel incelemesi için (bkz: carl gustave jung), (bkz: eleusis anne kızın arketip imgesi).
inisiye olacak kişiler kıyafetlerini çıkarıp hayvan derileri giyiyordu. ayinlere katılım herkese açıktı ancak hırsızlar, katiller katılamazdı. ayinin bir parçası olarak persephone'un hades tarafından kaçırılmasını konu edinen tiyatral gösteriler düzenlenirdi.
eleusis tapınağı nasıl kuruldu? kızı kaçırılan demeter yaşlı bir kadın kılığına girerek eleusis kentine gelir. burada bir sarayda çocuklarla ilgilenir, onun tanrıça olduğunu kimse bilmez. baktığı bir oğlan çocuğunu çok sevdiği için ölümsüz yapmaya karar verir. bir gece yine çocuğu ölümsüz yapmak için çocuğun ölümlü parçalarını yakarken çocuğu ateşler içinde gören kral ve kraliçe büyük bir tepki verirler. bu tepki tanrıça demeter'i çok kızdırır ve onları cezalandıracağını söyler. bunun üzerine eleusis kentine demeter'in kendilerini affetmesi adına bir tapınak inşa ederler. demeter burada halka gizli bilgiler, deneyimler öğretir, inisiyasyonlar gerçekleştirir. ritüeller büyük gizemler ve küçük gizemler olarak ikiye ayrılıyor, farklı zaman dilimlerini kapsıyor.
en başta da söylediğim gibi bu deneyime, ayine, ritüele katılan insanlar gizlilik yemini ettiği ve bilgilerin başkalarına açılmasının etkisini azaltacağını düşündükleri için başkalarıyla paylaşmıyorlardı. bu nedenle bilgilerimiz de bilgi kaynaklarımız da çok sınırlı.
edit: benim oldukça yüzeysel anlattığım eleusis gizemleri hakkında daha fazlasını öğrenmek isteyenlere nevzat kaya hocanın bu konu başlığındaki videosunu önerebilirim. ben bu tanımımda, kendisinin bu konuda söylediklerinden çok şey öğrenmiş olsam da, emek hırsızlığı olmaması için yer vermedim.
mit:
tahıl ve bereket tanrıçası demeter ile baş tanrı zeus'un persephone* adında bir kızları olur. bir gün persephone'yi yer altı tanrısı hades görür ve ona aşık olur. zeus'a durumu anlatır, zeus izin verse de demeter'in bu ilişkiye razı olmayacağını bildiği için hades'e kızını kaçırmasını söyler. persephone bir gün kırlarda dolaşıp çiçekler toplarken yer altı tanrısı hades gelir ve persephone'u kaçırır. yer altı dünyasına götürülen persephone hades'in eşi olur. demeter kızının hades tarafından kaçırıldığını öğrendiğinde, öyle öfkelenir öyle üzülür ki yer yüzündeki tohumları kurutur, kış başlar. kıtlık baş gösterir.
mitin bu aralıktaki bir kısmına eleusis tapınağının kurulması kısmında değineceğim için buraya yazmıyorum.
bu durum üzerine zeus hades'e kızını göndermesi için haber ulaştırır. haberi alan ve persephone'dan tamamen ayrılmak istemeyen hades persephone'a yer altında dört adet nar tanesi yedirir. yer altından bir şey yiyenin artık oradan kopması mümkün değildir. bu nedenle persephone hayatının üç ayını yer altında geri kalan dokuz ayı ise annesi demeter'in yanında geçirir. persephone yer altında, hades'in yanında olduğu zamanlarda dünyada kış yaşanır, demeter keder içindedir. geri kalan dokuz ayda ise doğa canlanır, toprak verimlidir. mevsimlerin oluşumunu yunan mitolojisi böyle açıklamıştır. eleusis ayinleri de bu mit üzerine şekillenmiştir.
baş rahip ve rahibeler önderliğinde inisiye olmak isteyenler romadan eleusis kentine doğru yürüyüşe çıkar, yolculuk esnasında konuşulmazdı. yola çıkılmadan önce halüsinojen etki gösteren bitkiler veya bitki karışımları tüketilirdi.
bu yolculuk süresinde ölüm ve yeniden doğma süreci yaşanırdı. bu süreç persephone'un yer altına kaçırılması, tekrar annesine kavuşması ve bu döngünün bir tekrarı gibiydi. ayinde her tanrının farklı temsilleri vardır ve insanın yaşadığı süreçle ilgilidir. detaylı arketipsel incelemesi için (bkz: carl gustave jung), (bkz: eleusis anne kızın arketip imgesi).
inisiye olacak kişiler kıyafetlerini çıkarıp hayvan derileri giyiyordu. ayinlere katılım herkese açıktı ancak hırsızlar, katiller katılamazdı. ayinin bir parçası olarak persephone'un hades tarafından kaçırılmasını konu edinen tiyatral gösteriler düzenlenirdi.
eleusis tapınağı nasıl kuruldu? kızı kaçırılan demeter yaşlı bir kadın kılığına girerek eleusis kentine gelir. burada bir sarayda çocuklarla ilgilenir, onun tanrıça olduğunu kimse bilmez. baktığı bir oğlan çocuğunu çok sevdiği için ölümsüz yapmaya karar verir. bir gece yine çocuğu ölümsüz yapmak için çocuğun ölümlü parçalarını yakarken çocuğu ateşler içinde gören kral ve kraliçe büyük bir tepki verirler. bu tepki tanrıça demeter'i çok kızdırır ve onları cezalandıracağını söyler. bunun üzerine eleusis kentine demeter'in kendilerini affetmesi adına bir tapınak inşa ederler. demeter burada halka gizli bilgiler, deneyimler öğretir, inisiyasyonlar gerçekleştirir. ritüeller büyük gizemler ve küçük gizemler olarak ikiye ayrılıyor, farklı zaman dilimlerini kapsıyor.
en başta da söylediğim gibi bu deneyime, ayine, ritüele katılan insanlar gizlilik yemini ettiği ve bilgilerin başkalarına açılmasının etkisini azaltacağını düşündükleri için başkalarıyla paylaşmıyorlardı. bu nedenle bilgilerimiz de bilgi kaynaklarımız da çok sınırlı.
edit: benim oldukça yüzeysel anlattığım eleusis gizemleri hakkında daha fazlasını öğrenmek isteyenlere nevzat kaya hocanın bu konu başlığındaki videosunu önerebilirim. ben bu tanımımda, kendisinin bu konuda söylediklerinden çok şey öğrenmiş olsam da, emek hırsızlığı olmaması için yer vermedim.
devamını gör...
2.
ἐλευσίνια μυστήρια
antik yunan döneminde elefsis şehrinde yapılan tören olarak bilinirdi.
bereket tanrıçası demeter ve kızı persephone adına yapılan ve en gizemli törenlerden biri olarak bilinmekteydi.
yunanistan'ın attika bölgesindeki eleusis kenti, tüm yunan dünyasında saygı gören ve "tanrıçalar" olarak adlandırılan demeter ve kızı persephone onuruna düzenlenen ritüeller ve gizemleriyle ünlüdür.
biçim ve içerik özellikleri bakımından geleneğin homeros'a atfettiği, ancak gerçekte değişik ozanlarca yazılmış olan otuz üç hymnosun en uzun üç tanesinden biri olan demeter'e hymnos, elelusis'deki demeter tapınımının en önemli kaynak eseri olma özelliğine sahiptir. eskiçağ yunan kadınlarının dinsel dünyaları ve tarımsal takvimin bütün aşamalarına ilişkin eğretilemelerle doludur.
bu bağlamda demeter'in adına kutlanan toplam sekiz bayramın hepsi söz konusu hymnosa konu olan mitos ile ilişkilidir. eleusis'deki demeter kültünün kutlamaları kapsamında düzenlenen sekiz bayramdan ikisi, thesmophoria ve haloa bayramları, yunanistan'ın her yanından gelen evli kadınlara açıktı. bu iki bayram özellikle oruç tutma, kurban kesme, arınma, yas tutma ve bazı şeylerden sakınma üzerine temellenmiştir.
kaynak/ eleusis'de demeter kültü ve kadın ritüelleri ayşen sina.
antik yunan döneminde elefsis şehrinde yapılan tören olarak bilinirdi.
bereket tanrıçası demeter ve kızı persephone adına yapılan ve en gizemli törenlerden biri olarak bilinmekteydi.
yunanistan'ın attika bölgesindeki eleusis kenti, tüm yunan dünyasında saygı gören ve "tanrıçalar" olarak adlandırılan demeter ve kızı persephone onuruna düzenlenen ritüeller ve gizemleriyle ünlüdür.
biçim ve içerik özellikleri bakımından geleneğin homeros'a atfettiği, ancak gerçekte değişik ozanlarca yazılmış olan otuz üç hymnosun en uzun üç tanesinden biri olan demeter'e hymnos, elelusis'deki demeter tapınımının en önemli kaynak eseri olma özelliğine sahiptir. eskiçağ yunan kadınlarının dinsel dünyaları ve tarımsal takvimin bütün aşamalarına ilişkin eğretilemelerle doludur.
bu bağlamda demeter'in adına kutlanan toplam sekiz bayramın hepsi söz konusu hymnosa konu olan mitos ile ilişkilidir. eleusis'deki demeter kültünün kutlamaları kapsamında düzenlenen sekiz bayramdan ikisi, thesmophoria ve haloa bayramları, yunanistan'ın her yanından gelen evli kadınlara açıktı. bu iki bayram özellikle oruç tutma, kurban kesme, arınma, yas tutma ve bazı şeylerden sakınma üzerine temellenmiştir.
kaynak/ eleusis'de demeter kültü ve kadın ritüelleri ayşen sina.
devamını gör...