1.
kuantum mekaniğinde, atom altı parçacıkların davranışlarına ilişkin bir düşünce deneyi. kuantum mekaniğinin çoklu dünyalar yorumunun doğruluğunu tartışmak için ortaya atılmıştır. daha önce hakkında başka çalışmalar yapılmışsa da, ilk kez max tegmark tarafından bir makaleyle yayımlanmıştır.
kuantum mekaniğinde bir ölçüm yapıldığında ve bir parçacık, dalga fonksiyonunun sahip olduğu tüm durumlardan sadece 1 tanesine "çökertildiğinde", çoklu dünyalar yorumuna göre, ölçümde çıkabilecek diğer tüm sonuçlar, aslında farklı evrenlerde gerçekleşir. schrödinger'in kedisi deneyini düşünelim; kutuyu açıp baktığımızda ve kedinin hayatta olduğunu gördüğümüzde, kedinin hayatta kalma ya da ölmüş olma olasılıklarından sadece biri gerçekleşmiş olur. çoklu dünyalar yorumuna göre, diğer sonuç, yani kedinin ölmüş olması durumu, başka bir evrende gerçekleşmiş olur.
***
deneyin çeşitli versiyonlarına rastlayabilirsiniz. ben bir tanesi üzerinden anlatayım konuyu. adamımız elinde silahıyla bir ölçüm cihazının içerisinde oturuyor. silahı da kafasına doğrultmuş. cihaz her saniye ölçüm alıyor ve ölçümlerde 2 sonuç çıkması ihtimali var: a durumu ölçülürse silah ateş alacak ve adam ölecek, b durumu ölçülürse hiçbir şey olmayacak.
burada silahtaki merminin bir kuark olduğunu farz edelim. ölçülen a durumu, kuarkın saat yönlü spini, b durumu da saatin tersi yönlü spini olsun.
şimdi ihtimallere bakalım. adamımız tetiği çekiyor ve bam! a durumu ölçüldü ve adam öldü. bu ihtimal her zaman mümkün.
...ya da adamımız tetiği çekiyor ve klik! silah ateş almıyor. yani b durumu ölçüldü ve adam sağ kaldı. 1 saniye sonra yeniden ölçüm alınıyor ve klik... silah yine ateş almadı. 3. ölçüm, 50. ölçüm vesaire derken adam her seferinde sağ kalıyor.
iyi ama en baştaki ölçüm sonucunda adamımız çoktan ölmüştü? nasıl oldu da şimdi hayatta? çünkü ilk ölçümün alındığı anda adam ölürken zamanda bir "dallanma" meydana geldi ve adam bir başka evrende sağ olarak deneye devam ediyor. bu durum diğer evrende de aynı şekilde sürüyor ve meydana gelen her dallanma sonucunda adam bir evrende hayatta kalırken diğerinde ölüyor. işte bu deneye kuantum intiharı ve bu teorik sonuca kuantum ölümsüzlüğü diyoruz.
***
tabi burada gerçek anlamda bir ölümsüzlükten bahsetmiyoruz. yani evde denemeyiniz. bu sonuç, aslında daha çok parçacık dünyasıyla ilgili ve tıpkı schrödinger'in kedisi gibi, aslında bir anlamda süperpozisyon ilkesinin olası sonuçlarına ışık tutuyor. çoklu dünyaların varlığını kanıtlamak adına bu deneyin gazına gelmemek gerektiğini yineleyeyim.
kuantum mekaniğinde bir ölçüm yapıldığında ve bir parçacık, dalga fonksiyonunun sahip olduğu tüm durumlardan sadece 1 tanesine "çökertildiğinde", çoklu dünyalar yorumuna göre, ölçümde çıkabilecek diğer tüm sonuçlar, aslında farklı evrenlerde gerçekleşir. schrödinger'in kedisi deneyini düşünelim; kutuyu açıp baktığımızda ve kedinin hayatta olduğunu gördüğümüzde, kedinin hayatta kalma ya da ölmüş olma olasılıklarından sadece biri gerçekleşmiş olur. çoklu dünyalar yorumuna göre, diğer sonuç, yani kedinin ölmüş olması durumu, başka bir evrende gerçekleşmiş olur.
***
deneyin çeşitli versiyonlarına rastlayabilirsiniz. ben bir tanesi üzerinden anlatayım konuyu. adamımız elinde silahıyla bir ölçüm cihazının içerisinde oturuyor. silahı da kafasına doğrultmuş. cihaz her saniye ölçüm alıyor ve ölçümlerde 2 sonuç çıkması ihtimali var: a durumu ölçülürse silah ateş alacak ve adam ölecek, b durumu ölçülürse hiçbir şey olmayacak.
burada silahtaki merminin bir kuark olduğunu farz edelim. ölçülen a durumu, kuarkın saat yönlü spini, b durumu da saatin tersi yönlü spini olsun.
şimdi ihtimallere bakalım. adamımız tetiği çekiyor ve bam! a durumu ölçüldü ve adam öldü. bu ihtimal her zaman mümkün.
...ya da adamımız tetiği çekiyor ve klik! silah ateş almıyor. yani b durumu ölçüldü ve adam sağ kaldı. 1 saniye sonra yeniden ölçüm alınıyor ve klik... silah yine ateş almadı. 3. ölçüm, 50. ölçüm vesaire derken adam her seferinde sağ kalıyor.
iyi ama en baştaki ölçüm sonucunda adamımız çoktan ölmüştü? nasıl oldu da şimdi hayatta? çünkü ilk ölçümün alındığı anda adam ölürken zamanda bir "dallanma" meydana geldi ve adam bir başka evrende sağ olarak deneye devam ediyor. bu durum diğer evrende de aynı şekilde sürüyor ve meydana gelen her dallanma sonucunda adam bir evrende hayatta kalırken diğerinde ölüyor. işte bu deneye kuantum intiharı ve bu teorik sonuca kuantum ölümsüzlüğü diyoruz.
***
tabi burada gerçek anlamda bir ölümsüzlükten bahsetmiyoruz. yani evde denemeyiniz. bu sonuç, aslında daha çok parçacık dünyasıyla ilgili ve tıpkı schrödinger'in kedisi gibi, aslında bir anlamda süperpozisyon ilkesinin olası sonuçlarına ışık tutuyor. çoklu dünyaların varlığını kanıtlamak adına bu deneyin gazına gelmemek gerektiğini yineleyeyim.
devamını gör...
2.
devamını gör...
3.
konunun temelinde yine bir kadın ve erkek var.
kapı var.
tümden gelimde kapı eşiğini geçer geçmez sevişiyorlar anladığım kadarıyla. yazar arkadaşımız bu konuya değinmiş.
kapı var.
tümden gelimde kapı eşiğini geçer geçmez sevişiyorlar anladığım kadarıyla. yazar arkadaşımız bu konuya değinmiş.
devamını gör...