1.
dünya'yı veya diğer gök cisimlerini saran manyetik alan. küçük kütleli cisimlerde zayıf, büyük kütleli cisimlerde güçlüdür. dünya'yı güneşin zararlı partiküllerinden korur. kutup ışıklarını yaratan kuvvettir.
devamını gör...
2.
nasa'nın tanımıyla: "dünyanın kapı bekçisi."
manyetosferin kaynağı, dünya'nın çekirdeğidir. çekirdekte erimiş/yarı erimiş metaller bulunur. bu da çekirdekte elektrik yüklü parçacıklar olduğu anlamına gelir. dünya hareketli bir cisimdir. yani çekirdekteki elektrik yükleri hareket hâlindedir. bunun tek bir anlamı vardır: manyetik alan.
bu sistem, dünya'nın etrafında görece güçlü bir manyetik alan oluşturur. yani dünya'yı kocaman bir mıknatısa benzetebiliriz. tabii burada akla şu soru gelebilir: o zaman dünya neden tüm metalleri, metal içerikli gök taşlarını çekmiyor? çünkü manyetik alan, kaynaktan uzaklaştıkça zayıflar. alanın kaynağı çekirdektir ama manyetik alan uzayda çok geniş bir alana dağılır. dolayısıyla dünya'dan uzaklaştıkça zayıflar. ancak yine de güneş'ten gelen yüklü parçacıkları engelleyecek ve dünya'yı koruyacak kadar güçlüdür.
güneş de yüklü parçacık bakımından zengin bir gök cismidir ve bu parçacıkları dönem dönem, güneş rüzgârları aracılığıyla dört bir yana doğru savurur. dünya da "parçacık akısı" dediğimiz bu olaydan nasibini alır. manyetosfer burada devreye girer. güneş'ten gelen yüklü parçacıkları belirli bölgelerde hapseder ve bunların dünya'ya ulaşmasını engelleyerek canlı yaşamını korumaya alır. bu belirli bölgelere van allen kuşağı adı verilir. ismi tekil olsa da 1'den fazla bölgeyi içeren bu kuşak, dünya'yı halka şeklinde sarar.
ancak tabii ki manyetosfer tek bir yüklü parçacığın bile dünya'ya ulaşmasına izin vermez diyemeyiz. jeomanyetik fırtınaların çok güçlü olduğu dönemlerde parçacıklar dünya'ya ulaşabilir. elbette bu durum sürekli olmadığından, dünya için çok büyük bir sorun da oluşturmaz. fakat uzayda bulunan uydular yahut astronotlar için tehlike daha büyüktür.
manyetosferin gezegenimize yaptığı bir başka güzellik de kutup ışıklarıdır. o harika renklerin oluşmasının nedeni, güneş'ten gelen parçacıkların manyetosferle savaşıdır aslında.
manyetik kutup kayması dediğimiz olay, manyetosferdeki manyetik alanla ilgilidir. çift kutuplu hareketli manyetik alanlarda bu türden kutup değişimleri görülebilir. benzer olay güneş üzerindeki manyetik alan bölgelerinde de gözlenir.
***
manyetosfer, güneş rüzgârları nedeniyle küresel şekilden sapma gösterir. ilk resimde, güneş rüzgârları olmasaydı nasıl bir şekilde olacağını, ikincide ise hâlihazırda olanı temsili olarak görebilirsiniz:
görselin kaynağı
görselin kaynağı
manyetosferin kaynağı, dünya'nın çekirdeğidir. çekirdekte erimiş/yarı erimiş metaller bulunur. bu da çekirdekte elektrik yüklü parçacıklar olduğu anlamına gelir. dünya hareketli bir cisimdir. yani çekirdekteki elektrik yükleri hareket hâlindedir. bunun tek bir anlamı vardır: manyetik alan.
bu sistem, dünya'nın etrafında görece güçlü bir manyetik alan oluşturur. yani dünya'yı kocaman bir mıknatısa benzetebiliriz. tabii burada akla şu soru gelebilir: o zaman dünya neden tüm metalleri, metal içerikli gök taşlarını çekmiyor? çünkü manyetik alan, kaynaktan uzaklaştıkça zayıflar. alanın kaynağı çekirdektir ama manyetik alan uzayda çok geniş bir alana dağılır. dolayısıyla dünya'dan uzaklaştıkça zayıflar. ancak yine de güneş'ten gelen yüklü parçacıkları engelleyecek ve dünya'yı koruyacak kadar güçlüdür.
güneş de yüklü parçacık bakımından zengin bir gök cismidir ve bu parçacıkları dönem dönem, güneş rüzgârları aracılığıyla dört bir yana doğru savurur. dünya da "parçacık akısı" dediğimiz bu olaydan nasibini alır. manyetosfer burada devreye girer. güneş'ten gelen yüklü parçacıkları belirli bölgelerde hapseder ve bunların dünya'ya ulaşmasını engelleyerek canlı yaşamını korumaya alır. bu belirli bölgelere van allen kuşağı adı verilir. ismi tekil olsa da 1'den fazla bölgeyi içeren bu kuşak, dünya'yı halka şeklinde sarar.
ancak tabii ki manyetosfer tek bir yüklü parçacığın bile dünya'ya ulaşmasına izin vermez diyemeyiz. jeomanyetik fırtınaların çok güçlü olduğu dönemlerde parçacıklar dünya'ya ulaşabilir. elbette bu durum sürekli olmadığından, dünya için çok büyük bir sorun da oluşturmaz. fakat uzayda bulunan uydular yahut astronotlar için tehlike daha büyüktür.
manyetosferin gezegenimize yaptığı bir başka güzellik de kutup ışıklarıdır. o harika renklerin oluşmasının nedeni, güneş'ten gelen parçacıkların manyetosferle savaşıdır aslında.
manyetik kutup kayması dediğimiz olay, manyetosferdeki manyetik alanla ilgilidir. çift kutuplu hareketli manyetik alanlarda bu türden kutup değişimleri görülebilir. benzer olay güneş üzerindeki manyetik alan bölgelerinde de gözlenir.
***
manyetosfer, güneş rüzgârları nedeniyle küresel şekilden sapma gösterir. ilk resimde, güneş rüzgârları olmasaydı nasıl bir şekilde olacağını, ikincide ise hâlihazırda olanı temsili olarak görebilirsiniz:
görselin kaynağı
görselin kaynağı
devamını gör...
3.
kutsal kuran'da şu şekilde geçmektedir:
21:32 göğü, korunmuş bir tavan yaptık. ama onlar göğün ayetlerinden hala yüz çeviriyorlar.
21:32 göğü, korunmuş bir tavan yaptık. ama onlar göğün ayetlerinden hala yüz çeviriyorlar.
devamını gör...