marmoulak

bir kamal tabrizi filmidir.

filmin senaryosunu peyman ghassemkhani yazmıştır. filmin başrollerinde parviz parastui, bahram ebrahimi, reza saeedi, shahrokh foroutanian, mehran rajabi ve rana azadiwar oynamıştır. film türkçede kertenkele adıyla yayınlamıştır.

filme geçmeden önce bu filmin türk televizyonlarında kertenkele (dizi) olarak yayınlanan dizinin uyarlandığı eser olduğunu söylemeliyim. şunu da belirtmeliyim ki bu kadar muhteşem bir filmi bu kadar dandik bir diziye çevirmek en hafif tabiriyle terbiyesizliktir.

gelelim filme. iran yapımı olan bu film izlediğim birçok iran filmi gibi muhteşem bir filmdi ve beni çok etkiledi. filmde hapse düşen bir adam hapisten kaçmak için imam kıyafeti giyer ve hapisten kaçmayı da başarır.

filmin bundan sonrası imam kılığında polisten saklanmaya çalışan ama bir yandan da imamlık yapan kertenkele'nin eğlenceli olduğu kadar etkileyici de olan serüvenini anlatır. kolundaki dövmeyi saklamaya çalışarak imamlık yapmak her baba yiğidin harcı değildir.

filmi izleyeli çok zaman oldu ama sahne sahne aklımdadır film. hem oyuncuların hem yönetmenin üstün performansı ile bence efsane filmler arasındadır. vaaz sahnesi ise mükemmeldir.

film tabi ki iran'ın dünyaya kazandırdığı en önemli işlerden bir tanesi. bizde de izlemediğim ama duyduğum kadarıyla dizi versiyonu çekilmiş ve ege aydan oynamış. türk dizi sektörü böyledir. popüler bir kitap, retro bir dizi veya filmi alıp, asli mahiyetinden çıkartarak haftalarca, aylarca sündürürler. geçelim,

filmi ilk çıktığı senelerde dvd player'da izlemiştim. o günden bu yana yönetmenin meramına veya ruh haline dair kanaatim değişmedi. dolayısıyla filmdeki oyunculuk düzeyine, epeyce fazla olduğunu düşündüğüm mantık hatalarına, etkili bir son sahne olmasına rağmen zorlama duran küçelere su sepmişem türküsünün kullanılmasına değinmeyeceğim. değineceğim şey, yönetmenin meramını çözmeye çalışmak. bundan sonrasında spoiler var.

bu film iran'ın resmi ideolojisinden tamamen kopmamış, kendisini müslüman olarak tanımlayan, dindar bir adamın, rejimin çirkin yüzünde tezahür eden devlet islam'ının haricinde başka türlü bir islam olabilir fikrini öne sürmesidir. bu yaparken de belki rejimden nefret eden milyonlarca iranlının gözünde en büyük nefret objelerinden olan şii molla sınıfına mensup bir adamı her şeyin başlangıç noktasına oturtuyor. hükümlü ve iflah olmaz hırsız reza megali karakteri dinsiz değil ama yaratıcıyla bağını pratik olarak koparmış umutsuz bir suçlu. filmin başında molla rıza ile yaptığı kısa sohbet ve ondan etkilenişi bir parça sefiller romanındaki jean valjean ile rahip myriel'in durumuna benziyor. reza, ameliytta öldüğünü öğrendiği molla rıza'nın kisvelerini giyip hastaneden firar ediyor ve o kisveyi geçirdiği andan itibaren başka bir kimliğe adım atıyor. film boyunca gerçek reza ile büründüğü kimlik arasındaki tezattan kaynaklanan komik olaylara gülüyoruz. kisve reza'yı dönüştürmüyor ama reza foyasının meydana çıktığı ana kadar geçen sürede gördükleriyle yeni bir adam oluyor. reza daha dingin, hatta nihilist bir ruh haline geliyor. sondaki etkili vaaz sahnesinde artık kimlik değişimi dıştan içe değil, içten dışadır. çünkü molla reza'nın hastanede ölmeden önce kendisine söylediklerini tekrar ederken, sözün manevi bağlamını anlıyor. zira bahsettiği şeyin merkezinde kendi hayatı ve duyguları var.

bu film tıpkı daha önce haklarında yazma mutluluğuna nail olduğum (bkz: grounhog day) ve (bkz: das leben der anderen) (başkalarının hayatı) gibi, insanoğlu için ahlaki yükseliş mümkündür tezini ele alan umutlu bir film. belki yönetmen size dini ve dindarları yanlış anlattılar deme gayesiyle filme başlamış ama daha yüce bir noktaya varmış.