muhammed idrisi
başlık "gölgelerin gücüne giden adam" tarafından 12.06.2021 15:56 tarihinde açılmıştır.
1.
ebû abdullah muhammed bin muhammed şerif el-idrîsî . şerîf el-idrisî
arap gezgin, haritacı ve coğrafyacı, on ikinci asırda bugünküne benzeyen bir dünya haritası çizen müslüman coğrafya âlimi (d. 1100, sebte / fas - ö. 1166, sicilya / italya).
idrisi, coğrafya alanında önemli yapıtlar vermiş ve müslüman bilginlerin ulaşabildikleri coğrafi bulguların, sicilya'da yerleşmiş bulunan normanlar aracılığıyla batı'ya aktarılmasında etkin bir rol oynamıştır. gençliğinde ispanya'yı, portekiz'i, fransa'nın atlas okyanusu kıyılarını, güney ingiltere'yi, kuzey afrika'yı gezen ve henüz 16 yaşındayken anadolu'ya da gelen idrisi, bu araştırma gezileri esnasında değerli bilgiler toplamıştır.
yaklaşık 1145'te sicilya'daki norman kralı ıı. roger'in (1101-1154) hizmetine girmiş ve yaşamının geri kalan kısmını onun palermo'daki sarayında geçirmiştir. kralın ölüm tarihi olan 1154'ten biraz önce, gümüşten bir yer küresi ile roger'in kitabı adlı meşhur eserini tamamlayarak krala takdim etmiştir. bu kitap için hazırlanmış olan 70 paftalık dünya haritası, o döneme değin bilinen dünya'nın mükemmel bir tasvirini vermeyi amaçlayan kapsamlı bir çalışmadır ve bu nedenle haritacılık tarihinde önemli bir yer işgal eder. bu haritalar incelendiğinde, dünya'nın ekvatordan kuzeye doğru yedi iklim kuşağı ve bunları dik olarak kesen on boylam çizgisiyle 70 parçaya bölündüğü görülür. her parçanın kapsadığı ülkelerin coğrafi özellikleri, madenleri, bitkileri, hayvanları, yolları vs. ayrıntılı bir şekilde anlatılmış olup, özellikle akdeniz yöresi ve balkanlar hakkında verilen bilgiler çok değerlidir. idrisi bu kitabını hazırlarken, kendi gözlemleri yanında ibn havkal'dan ve kral ıı. roger için seyyahlar ve tacirler tarafından düzenlenmiş olan raporlardan yararlanmıştır.
bunun yanında idrisi, roger’in kitabı adıyla meşhur yetmiş bir haritalık atlasını roger’in sarayında hazırladı. roger, ona sarayının bütün imkanlarını seferber etti. roger’in, atlasın hazırlanmasını istemesini idrisi şöyle anlatır:
“italya krala itaat edince, kral, devletin hal ve şartlarını öğrenmeye karar vermişti. o; hudutları, yolları, her vilayetin iklimini, oralardaki deniz ve körfezleri, aynı şekilde diğer ülkelerin durumlarını da öğrenmek istiyordu. ahalisinin kültüründen başka şehir ve arazilerin, dağ ve ovaların denizlerle vadilerin izahını tam olarak içine alan bir kitap yazılmasını emretti. bu kitapta ayrıca her memlekette yetişen tahıl, meyve ve bitkilerin cinsleriyle özelliklerini, bu memleketlerdeki sanat ve meslekleri, çalışanların sayılarını, her memleketin ithalat ve ihracatını, örf, adet ve giyimleriyle din ve dillerinin etraflıca açıklanmasını istiyordu.”
bu isteği yerine getirmek için idrisi çalışmalarına başladı. seyyahlar ve gemi kaptanlarından bilgi topladı. uzak beldelere grup gezileri düzenledi. böylece topladığı bilgileri birbirleriyle birleştirmeye çalıştı. daha önceki coğrafya bilgilerini topladı ve değerlendirdi. seyahatleri on beş sene sürdü ve nihayet muhteşem eserini 1145 senesinde tamamladı. hazırlanan bu eser; doğruluk, görüş sahasının genişliği ve kapsamı itibariyle batlamyus’un dünya haritasını çok geride bırakmıştır.
idrisi, eserine kitab-ür-rüşandi ismini verdi. eserde, 180 derece boylamlık dünyayı yedi iklime böldü ve her iklimi de on altı bölüme ayırdı. kitapta, başka arapça kitaplarda bulunmayan finlandiya, polonya ve rusya hakkında bilgiler verdi. skotland’ı, salisburg, winchester, southampton, shoreham, dover, hasting, tondon, durham, dorchester ve bazı ingiliz şehirlerini oldukça detaylı olarak tanıtmaktadır. ingiltere için; “deve kuşunun başı gibi olan bir adadır. büyük şehirleri, yüksek dağları, ova ve nehirleri mevcuttur. toprağı verimli, insanları kuvvetli, cesur ve enerjiktir. kış mevsimi hakimdir.” diye yazmaktadır.
idrisi, eserde dünya hakkında şu bilgiye yer vermektedir:
“ekvatorun boyu 360 derecedir. kutupla ekvator çizgisi arasında 90 derece vardır. ancak yeryüzünün yaşanan bölümü ekvatorun 64 derecesine kadar olan kısmıdır. geriye kalan bölgelerde çok sıcaktan veya çok soğuktan dolayı canlı varlık yoktur. dünya aslında yuvarlaktır. ancak tam bir küre biçiminde değildir. su ise ona yapışık olup, ondan ayrılamaz. yer ile su, yumurtanın içindeki sarı gibi, feleğin ortasında bulunur. bir kuvvet onları kuşatmakta ve felek tarafına doğru çekmekte veya itmektedir. bunun hakikatını allahü teala bilir. mahluklar yerin sırtında bulunurlar. mıknatısın demiri çektiği gibi yer de üzerindekini çeker.”
ırak ilimler enstitüsü tarafından 1951 senesinde idrisi’nin haritası büyütülerek yeniden çizdirildi. idrisi’nin kitabı ve bazı haritalarının kopyaları günümüze kadar geldi. kitab-ür-rüşandi, amede’e jaubert tarafından fransızcaya, 1619’da gabriel sionita ile joannes hesronita tarafından latinceye çevrildi.
eserin yazma nüshalarının ikisi paris’te, ikisi istanbul’da, diğerleri petersburg ve kahire’dedir.
arap gezgin, haritacı ve coğrafyacı, on ikinci asırda bugünküne benzeyen bir dünya haritası çizen müslüman coğrafya âlimi (d. 1100, sebte / fas - ö. 1166, sicilya / italya).
idrisi, coğrafya alanında önemli yapıtlar vermiş ve müslüman bilginlerin ulaşabildikleri coğrafi bulguların, sicilya'da yerleşmiş bulunan normanlar aracılığıyla batı'ya aktarılmasında etkin bir rol oynamıştır. gençliğinde ispanya'yı, portekiz'i, fransa'nın atlas okyanusu kıyılarını, güney ingiltere'yi, kuzey afrika'yı gezen ve henüz 16 yaşındayken anadolu'ya da gelen idrisi, bu araştırma gezileri esnasında değerli bilgiler toplamıştır.
yaklaşık 1145'te sicilya'daki norman kralı ıı. roger'in (1101-1154) hizmetine girmiş ve yaşamının geri kalan kısmını onun palermo'daki sarayında geçirmiştir. kralın ölüm tarihi olan 1154'ten biraz önce, gümüşten bir yer küresi ile roger'in kitabı adlı meşhur eserini tamamlayarak krala takdim etmiştir. bu kitap için hazırlanmış olan 70 paftalık dünya haritası, o döneme değin bilinen dünya'nın mükemmel bir tasvirini vermeyi amaçlayan kapsamlı bir çalışmadır ve bu nedenle haritacılık tarihinde önemli bir yer işgal eder. bu haritalar incelendiğinde, dünya'nın ekvatordan kuzeye doğru yedi iklim kuşağı ve bunları dik olarak kesen on boylam çizgisiyle 70 parçaya bölündüğü görülür. her parçanın kapsadığı ülkelerin coğrafi özellikleri, madenleri, bitkileri, hayvanları, yolları vs. ayrıntılı bir şekilde anlatılmış olup, özellikle akdeniz yöresi ve balkanlar hakkında verilen bilgiler çok değerlidir. idrisi bu kitabını hazırlarken, kendi gözlemleri yanında ibn havkal'dan ve kral ıı. roger için seyyahlar ve tacirler tarafından düzenlenmiş olan raporlardan yararlanmıştır.
bunun yanında idrisi, roger’in kitabı adıyla meşhur yetmiş bir haritalık atlasını roger’in sarayında hazırladı. roger, ona sarayının bütün imkanlarını seferber etti. roger’in, atlasın hazırlanmasını istemesini idrisi şöyle anlatır:
“italya krala itaat edince, kral, devletin hal ve şartlarını öğrenmeye karar vermişti. o; hudutları, yolları, her vilayetin iklimini, oralardaki deniz ve körfezleri, aynı şekilde diğer ülkelerin durumlarını da öğrenmek istiyordu. ahalisinin kültüründen başka şehir ve arazilerin, dağ ve ovaların denizlerle vadilerin izahını tam olarak içine alan bir kitap yazılmasını emretti. bu kitapta ayrıca her memlekette yetişen tahıl, meyve ve bitkilerin cinsleriyle özelliklerini, bu memleketlerdeki sanat ve meslekleri, çalışanların sayılarını, her memleketin ithalat ve ihracatını, örf, adet ve giyimleriyle din ve dillerinin etraflıca açıklanmasını istiyordu.”
bu isteği yerine getirmek için idrisi çalışmalarına başladı. seyyahlar ve gemi kaptanlarından bilgi topladı. uzak beldelere grup gezileri düzenledi. böylece topladığı bilgileri birbirleriyle birleştirmeye çalıştı. daha önceki coğrafya bilgilerini topladı ve değerlendirdi. seyahatleri on beş sene sürdü ve nihayet muhteşem eserini 1145 senesinde tamamladı. hazırlanan bu eser; doğruluk, görüş sahasının genişliği ve kapsamı itibariyle batlamyus’un dünya haritasını çok geride bırakmıştır.
idrisi, eserine kitab-ür-rüşandi ismini verdi. eserde, 180 derece boylamlık dünyayı yedi iklime böldü ve her iklimi de on altı bölüme ayırdı. kitapta, başka arapça kitaplarda bulunmayan finlandiya, polonya ve rusya hakkında bilgiler verdi. skotland’ı, salisburg, winchester, southampton, shoreham, dover, hasting, tondon, durham, dorchester ve bazı ingiliz şehirlerini oldukça detaylı olarak tanıtmaktadır. ingiltere için; “deve kuşunun başı gibi olan bir adadır. büyük şehirleri, yüksek dağları, ova ve nehirleri mevcuttur. toprağı verimli, insanları kuvvetli, cesur ve enerjiktir. kış mevsimi hakimdir.” diye yazmaktadır.
idrisi, eserde dünya hakkında şu bilgiye yer vermektedir:
“ekvatorun boyu 360 derecedir. kutupla ekvator çizgisi arasında 90 derece vardır. ancak yeryüzünün yaşanan bölümü ekvatorun 64 derecesine kadar olan kısmıdır. geriye kalan bölgelerde çok sıcaktan veya çok soğuktan dolayı canlı varlık yoktur. dünya aslında yuvarlaktır. ancak tam bir küre biçiminde değildir. su ise ona yapışık olup, ondan ayrılamaz. yer ile su, yumurtanın içindeki sarı gibi, feleğin ortasında bulunur. bir kuvvet onları kuşatmakta ve felek tarafına doğru çekmekte veya itmektedir. bunun hakikatını allahü teala bilir. mahluklar yerin sırtında bulunurlar. mıknatısın demiri çektiği gibi yer de üzerindekini çeker.”
ırak ilimler enstitüsü tarafından 1951 senesinde idrisi’nin haritası büyütülerek yeniden çizdirildi. idrisi’nin kitabı ve bazı haritalarının kopyaları günümüze kadar geldi. kitab-ür-rüşandi, amede’e jaubert tarafından fransızcaya, 1619’da gabriel sionita ile joannes hesronita tarafından latinceye çevrildi.
eserin yazma nüshalarının ikisi paris’te, ikisi istanbul’da, diğerleri petersburg ve kahire’dedir.
devamını gör...