nash deodorant dengesi

onlarca sayfalık matematiksel notasyon denizinde “kim bunlar? bu beta, bu alfa, bu omega… hepsi etten kemikten birer âdem evladı değil mi?” diye ağlaya ağlaya dersine çalışılan oyun teorisinin, gündelik hayata düşünsel olarak uyarlanabilen fenomeni.

markete girdiniz, alışverişinizi tamamlamak üzeresiniz ve aklınıza evdeki deodorantın azaldığı geldi. reyona yöneldiniz. almayı düşündüğünüz deodoranttan takribi 15-20 adet bulunuyor.

seçim yapma zamanı. dün saftınız, elinize ilk geleni alıp çıkıyordunuz. paranızın monopoly parasına dönüştüğü bir ülkede ise artık bilgesiniz.

mutfağından oturma odasına özel jetiyle giden ünlülerin yaratamadığı doğal tahribatı müsrif deodorant kullanımınızla yaratabileceğinizden endişeleniyorsunuz. hâliyle sıktığınız her fıs, havaya saçtığınız her gaz molekülü hayati önemi haiz. eh, mümkünse o moleküllerin hepsinin teninize temas etmesini istiyor, bir market reyonunda yarısı harcanmış deodorantlardan uzak duruyorsunuz.

büyüdünüz çünkü. olgunlaştınız.

elinize alıp tartıyorsunuz. “en ağır olanı alıp çıkacağım” diyorsunuz. şu hâlinize bir bakın. kaç yaşına gelmişsiniz, üstünüzde kırışmasın diye özene bezene giydiğiniz kıyafetler, bir marketin deodorant reyonuna oturmuş organik bir terazi gibi elinize iki deodorant alıp tartıyorsunuz. anın stresiyle ellerinizin hassasiyeti kayboluyor, bütün deodorantlar aynı ağırlıktaymış gibi geliyor. hâlbuki eminsiniz; kapalı kutuda sunulmayan ve kokusuna göre satın alınan tek ürün olarak bu deodorantların bazılarını birilerinin bir yerlerine sıkmamış olması imkansız!

gerilim büyüyor. yanınızdan geçen bir çocuğun fütursuzca sizi göstererek “anne biz de böyle fakir olmayız dimi” dediğini işitince alnınızdan akan terle ayağa kalkıyorsunuz.

kafanızda teoremler uçuşuyor. “başkaları ne yapmış olabilir?” diye düşünüyorsunuz.

ilk aklınıza gelen, öndeki bir deodorantı deneyip, arkadakilerden almış olmaları. bu yüzden “öndekiler kullanılmıştır, arkadakilere bakayım” diyorsunuz. ardından o insanların da aynı düşünce dalını izlemiş olabileceği aklınıza geliyor. “e herkes böyle düşündüyse belki de asıl arkadakiler kullanılmıştır, öndekiler doludur” diyorsunuz. “evet evet, böyle olmuştur, bundan ötesini kimse düşünmez” diyip kendinizi rahatlatmaya çalışıyorsunuz; fakat dünya artık mantıklı, rasyonel insanların dünyası. çevrenizdeki iktisadi ajanların sizden hiçbir farkı yok. herkes birer john nash. evet evet, o kutsal olduğuna inandığı binanın kapısını kemirenler de tıpkı sizin gibi rasyonel birer deodorant alıcısı. hâliyle üçüncü aşamaya geçmiş, yani “öndekilerin boş olduğunu düşünüp arkaya yönelenlerin yanıldığını düşünerek yeniden öndekilerin boş olduğunu düşünen” o rezil kitle geliyor aklınıza. en fenası onlar.

ama ya onlardan da öteye geçen olduysa?

sadece iki seçimin ve iki oyuncunun olduğu tekrarlı bir oyunda * bile işlerin ne kadar çirkinleşebildiğini hatırlıyorsunuz. iskonto faktörleri *, alt oyun mükemmel dengesi * derken bu sefer oyunda sayısı belirsiz oyuncu ve 15-20 adet aksiyon olduğunu fark ediyor, işin içinden çıkamıyorsunuz. iki dakika önceki hâlinizle girdiğiniz irade savaşını kaybetmek üzeresiniz.

“oyun teorisine de, profesörlüğe de lanet olsun” diyerek elinize gelen ilk deodorantı alıp kasaya yöneliyorsunuz.

“%100 dolulukta bir deodorant yok ki zaten” diye avutuyorsunuz kendinizi, “ütopya bu! bir marketten deodorant alan herkes o deodorantın belli bir oranını feda etmiş sayılır.”

işte o kayıp oranını kabulleniş süresi, sayın okuyucu, nash deodorant dengesini oluşturuyor.

aklımızı kaybetmeden market kasalarına yönelebilmemizi bu dengeye borçluyuz.