örtmece

söylenmesi kaba, çirkin veya sakıncalı görülen nesnelerin, kavramların, başka kelimelerle daha uygun ve edepli bir biçimde anlatılması.

örneğin tiksinme duygusu uyandıracağı düşünülen tuvalet kelimesi yerine helâ, hacet yeri, lavabo, wc, yüznumara gibi keliemeler kullanılması.

örtmece olarak kullanılan bir söz bazen o kavramın adı haline gelir ve onu anmamak için tekrar başka bir örtmeceye başvurulur. örneğin sakat kelimesi yerine tercih edilen özürlü kelimesi zaman içinde sakat kelimesinden daha aşağılayıcı bir anlama gelmiştir. bunun yerine yeni bir örtmece olan engelli kullanılmaya başlanmıştır.

örtmece kullanımının temelinde tabunun olduğunu ortaya konulmuştur.

* mercimeği fırına vermek evlilik dışı ilişkide bulunmak
* kızılcık hoşafı içirmek dövmek
* vefat etmek ölmek
* imamın kayığı tabut
* akıl hastası deli
* arpa suyu bira
* asit lsd adlı uyuşturucu
* ali rıza votka
* kaldırım mühendisi işsiz güçsüz dolaşan kimseler hakkında alay yollu
* hayat kadını fahişe
* ismi lazım değiller cin
* belsoğukluğu üreme organlarının akıntılı ve bulaşıcı bir hastalığı
* genelev resmî olarak izin verilmiş fuhuş yeri, umumhane, kerhane
* başıbozuk dul kadın veya dul erkek
* laf ebesi geveze
* besmelesiz çocuklar hakkında “piç” manasında kullanılan bir sövme
* gestapo almanca geheime staats polizei, “gizli devlet polisi”
* cırcır ishal, sürgün
* bombalamak osurmak
* pipi erkeklik organı
* popo kaba et, kıç
* kakanoz çirkin, sevimsiz (kadın)
* lesboş lezbiyen, sevici, eşcinsel (kadın)

örtmece'nin en iyi anlatımını george carlin yapmıştır.

yunanca karşılığı euphemismus kelimesinde; -eu iyi, -pheme konuşma anlamındadır ve edebi olarak güzel kelimelerle konuşmak demektir.

fransızcada euphémisme, almancada euphemismus, ingilizcede euphemism, ispanyolcada eufemismodur.

kaynak: buradan, buradan