1.
hareketli parça kullanmayan soba borusu tipinde bir jet motoru türüdür. basit yapıda olan bu motor yüksek hızda kullanılabilir. bu hız özelliği onu füze yapımlarından aranan motor tipi haline getirmiştir.
devamını gör...
2.
ramjet, bir hava alığı, yanma bölgesi ve bir lüleden oluşan bir çeşit motordur. 1944 yılında yaygınlaşmaya başlamıştır. ramjet motoru, hava gibi akışkanın momentumun artmasıyla güç üretir. ramjetler mekanik olarak en az komplike hava-solumalı jet motorlarındandır. turbojetteki gibi kompresör ve türbin ramjette bulunmaz. hava, sıkışmanın olduğu alığa girer ve sonrasında yakıtla karışmanın ve yanmanın gerçekleştiği yanma bölgesine geçer. sıcak gazlar sonrasında lüleden atılır ve itki elde edilir.
ramjetin çalışması alığın gelen havayı yavaşlatarak yanma bölgesinde basıncı artırmasına bağlıdır. basınç artışı ramjetin çalışmasını sağlar. gelen hava ne kadar hızlıysa basınç artışı da o kadar yüksek olur. bu yüzden ramjet yüksek ses üstü hızlarda en iyi şekilde çalışır.
sıradan bir ramjette yanma düşük ses altı hızlarda gerçekleşir. yüksek ses üstü uçuş hızlarında çok büyük basınç artışı gerçekleşir ve bu da ramjetin çalışması için yeterlidir. eğer alık yüksek ses üstü hızdaki hava akımını ses altı hıza düşürüyorsa büyük basınç kayıpları ortaya çıkar. bu yavaşlama ayrıca sıcaklıkta da büyük artışa neden olur.
bazı sınır uçuş hızlarında sıcaklık çeper malzemesinin ve soğutma yöntemlerinin sınırına yaklaşır. bu durumda akım içinde yakıt yakmak mümkün olmaz. ses üstü yanma ile alıkta meydana gelen sıcaklık artışı ve basınç kaybı azaltılabilir. ses üstü yanmalı bu ramjete scramjet (supersonic combustion ramjet) denir.
sr-71 uçaklarında kullanılmışlardır ve bildiğim kadarıyla bir uçakta kullanılan ilk ve tek ramjet prensibiyle çalışan motor bu uçaktadır.
öte yandan ramjet teknolojisi bugün amerika, rusya, çin ve hindistanın yanı sıra fransa ve ingiltere tarafından da balistik ve süpersonik füze teknolojilerinde kullanılmaktadır.
teknolojiprojeleri.com dan alıntıdır.
ek olarak tubitak-sage ortaklığıyla geliştirilecek olan gökhan projesindeki füzeler ilk ramjet denememiz olacak.
devamını gör...
3.
süpersonik koşullarda çalışan motor tipi.
önce şok dalgasından bahsedeyim*.
suya bir taş atarsanız taşın etrafında, merkezden dışa doğru yayılan minik dalgalar oluşur. taşı bir ipe bağlayıp attıktan sonra kendinize doğru çekerseniz bu kez dalgalar da taşla beraber hareket edeceğinden merkezden yayılma durumu değişir ve farklı bir görünüm alır. şöyle*:
bunun aynısı uçan araçlarda da gerçekleşir. eğer araç ses hızında gidiyorsa, üstte sağda gördüğünüz şekildeki basınç dalgalarının sağ kenarları tamamen araca yapışık şekilde ilerler. araç ses hızını geçerse bir dalga konisi oluşur aracın arkasında çünkü basınç dalgaları araçtan yavaş kalır ve arkadan gelirler. bu da şöyle:
görselin kaynağı
ilkinde henüz harekete geçmemiş olan aracın etrafındaki, ikincide normal bir hızda hareket eden aracın etrafındaki, üçüncüde ses hızında ve dördüncüde sesten hızlı hareket eden aracın etrafındaki basınç dalgalarını görüyorsunuz.
işte ramjetin de çalışma prensibi bununla bağlantılıdır. ramjetin ön kısmındaki difüzörde şok dalgaları oluşur. böylece dar bir bölgede yüksek sıcaklık ve basınç oluşur. burada, kasırgaların göz bölgesindekine benzer bir durum çıkar ortaya. birçok şok dalgası düşünün, koni şeklinde olan. bunların kesişimi olan bir bölge vardır ki bu bölgede basınç da sıcaklık da etrafındaki bölgeye göre düşük kalır. ortaya çıkan bu yapının etkisi "ram etkisi" olarak adlandırılır.
yaratılan yüksek sıcaklık ve basınç, ramjetin bir sonraki bölmesi olan ateşleme odası için ideal koşulları sağlar. bu bölmedeki hidrojenin sıcaklığı, difüzörden gelen etkiyle yükselir. böylece gazın akışkanlığı ve hızı da artar. etki-tepki prensibi devreye girer ve büyük bir itme kuvveti oluşur. en arkadaki burun kısmından dışarıya hızla atılan gaz, motoru ileriye doğru iter. etki-tepki ters yöne doğru da devreye girer. ateşleme odasındaki basınç, belirli bir limitin üzerine çıkarsa, şok dalgalarının oluştuğu ön kısımdaki ram etkisi bölgesini de bozar. böylece motor belirli bir hızın* üzerine çıkamaz. buna çare olarak, difüzör yapısını bir parça değiştirme yoluna gidilmiş ve bu sorun ortadan kaldırılmıştır.
ramjet motorlarının çalışması yüksek hızlı hareketlere bağlı olduğundan, bu motorlar kalkışlarda kendi başlarına çalışamaz ve yardım alırlar.
aşağıda bir ramjet motorun kesiti var. intake-compression kısmı şok dalgalarının ve yüksek sıcaklığın oluştuğu difüzör. ortadaki combustion kısmı hidrojenin hareketi sağladığı ateşleme odası. en sağdaki exhaust kısmı ise gazın itmeyi sağlaması için gereken açıklık olan egzoz bölmesi.
görselin kaynağı
önce şok dalgasından bahsedeyim*.
suya bir taş atarsanız taşın etrafında, merkezden dışa doğru yayılan minik dalgalar oluşur. taşı bir ipe bağlayıp attıktan sonra kendinize doğru çekerseniz bu kez dalgalar da taşla beraber hareket edeceğinden merkezden yayılma durumu değişir ve farklı bir görünüm alır. şöyle*:
bunun aynısı uçan araçlarda da gerçekleşir. eğer araç ses hızında gidiyorsa, üstte sağda gördüğünüz şekildeki basınç dalgalarının sağ kenarları tamamen araca yapışık şekilde ilerler. araç ses hızını geçerse bir dalga konisi oluşur aracın arkasında çünkü basınç dalgaları araçtan yavaş kalır ve arkadan gelirler. bu da şöyle:
görselin kaynağı
ilkinde henüz harekete geçmemiş olan aracın etrafındaki, ikincide normal bir hızda hareket eden aracın etrafındaki, üçüncüde ses hızında ve dördüncüde sesten hızlı hareket eden aracın etrafındaki basınç dalgalarını görüyorsunuz.
işte ramjetin de çalışma prensibi bununla bağlantılıdır. ramjetin ön kısmındaki difüzörde şok dalgaları oluşur. böylece dar bir bölgede yüksek sıcaklık ve basınç oluşur. burada, kasırgaların göz bölgesindekine benzer bir durum çıkar ortaya. birçok şok dalgası düşünün, koni şeklinde olan. bunların kesişimi olan bir bölge vardır ki bu bölgede basınç da sıcaklık da etrafındaki bölgeye göre düşük kalır. ortaya çıkan bu yapının etkisi "ram etkisi" olarak adlandırılır.
yaratılan yüksek sıcaklık ve basınç, ramjetin bir sonraki bölmesi olan ateşleme odası için ideal koşulları sağlar. bu bölmedeki hidrojenin sıcaklığı, difüzörden gelen etkiyle yükselir. böylece gazın akışkanlığı ve hızı da artar. etki-tepki prensibi devreye girer ve büyük bir itme kuvveti oluşur. en arkadaki burun kısmından dışarıya hızla atılan gaz, motoru ileriye doğru iter. etki-tepki ters yöne doğru da devreye girer. ateşleme odasındaki basınç, belirli bir limitin üzerine çıkarsa, şok dalgalarının oluştuğu ön kısımdaki ram etkisi bölgesini de bozar. böylece motor belirli bir hızın* üzerine çıkamaz. buna çare olarak, difüzör yapısını bir parça değiştirme yoluna gidilmiş ve bu sorun ortadan kaldırılmıştır.
ramjet motorlarının çalışması yüksek hızlı hareketlere bağlı olduğundan, bu motorlar kalkışlarda kendi başlarına çalışamaz ve yardım alırlar.
aşağıda bir ramjet motorun kesiti var. intake-compression kısmı şok dalgalarının ve yüksek sıcaklığın oluştuğu difüzör. ortadaki combustion kısmı hidrojenin hareketi sağladığı ateşleme odası. en sağdaki exhaust kısmı ise gazın itmeyi sağlaması için gereken açıklık olan egzoz bölmesi.
görselin kaynağı
devamını gör...