1.
valaade olarak da bilinen güneybatı yunan makedonya'sında haliacmon nehri kıyısında, anaselitsa (modern napoli) ve grevena çevresinde yaşayan yunanca konuşan müslüman bir topluluktur 20. yüzyılın başlarında sayıları yaklaşık 17.000'di, yunanistan'ın makedonya bölgesinde osmanlının son dönemlerinde islama geçmiş yunanca konuşan rumlar. müslüman makedonlardan farklı oldukları söylenir. türkçe olarak bildikleri tek şey vallahi olduğu için bu ad verilmiştir kendilerine. mübadele sırasında yunanca konuşan giritli müslümanlar (turkokritiki), türkçe konuşan doğu ortodoksları (karamanlılar), ermenidilli rum ortodokslar (hayhoromlar) ve mersin’deki arapdilli ortodokslarla beraber ne yapalım diye en çok düşünülen etnik gruplardan biridirler.
vallahades ismi, osmanlı türkçesinde islami vallâhi 'allah'ın izniyle' ifadesinden gelmektedir, türkçede patriyot ve rumyöz olarak da bilinirler.
vallahadeler, güneybatı yunan makedonya'sından gelen yunanca konuşan doğu ortodoks hıristiyanlarının torunlarıydı ve islam'a geçişleri muhtemelen 16. ve 19. yüzyıllar arasında aşama aşama gerçekleşti. vallahadeler, dönüşümlerini, 17. yüzyılın sonlarında güneybatı makedonya'nın aynı bölgesinden işe alınan ve daha sonra padişah tarafından orada yaşayan yunan hıristiyanları arasında din değiştirmeye ikna etmek için bölgeye geri gönderilen iki yunan yeniçeri çavuşunun faaliyetlerine bağladılar.
ancak tarihçiler, vallahadelerin, osmanlı hükümetinin bölgedeki yunan toplum liderlerine yönelik politikasını etkileyen bir dizi tarihi olayın ardından, batı makedonya'daki toprak sahiplerine yönelik osmanlı baskısı dönemlerinde islam'ı benimsemiş olmalarının daha olası olduğuna inanıyor. bu olaylar, 1768-1774 rus-türk savaşı'ndan ve özellikle arnavutların makedonya'da önemli bir nüfuza sahip olduğu dönemde, bazı yunan kaynaklarınca 'albanokratia' olarak anılan mora'daki orlov isyanı'nın yankılarından ve 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında batı yunan makedonya'sı ve teselya'nın yanı sıra epir'in büyük bir bölümünü yöneten yanyalı ali paşa'nın politikalarından oluşuyordu
vallahadelerin kültürü, aynı yunan makedon lehçesini, soyadlarını ve hatta ortak akraba bilgilerini paylaştıkları yerel hristiyan ortodoks yunan makedonların kültüründen çok da farklı değildi. de jong, vallahades'lerin sık sık türk olarak kimliklerine atıfta bulunmalarının, müslümanlar için eşanlamlı olarak kullanıldığını gösterdi . ancak de jong, saf yunan kökenli olup olmadıklarını sorguladı ve muhtemelen karışık yunan, ulah, slav ve arnavut kökenli olduklarını, ancak güneybatı makedonya'daki hristiyan ortodoks kökenli çoğu insan tarafından kullanılan ana dilin yunanca olması ve daha sonra ali paşa tarafından resmi kullanım için tanıtılan dil olması nedeniyle yunancayı ana dilleri olarak konuşmaya başladıklarını öne sürdü
ancak çoğu tarihçi, vallahadelerin esasen yunan kökenli olduğu konusunda hasluck, vakalopoulos ve diğer modern tarihçilerle hemfikirdir. bu akademisyenler, kanıt olarak, vallahadelerin konuştuğu yunan lehçesinde önemli slav, ulah veya arnavut unsurlarının bulunmamasının yanı sıra, taşıdıkları soyadların yanı sıra, korudukları hristiyan geleneklerinin slav, arnavut veya ulah özelliklerini değil, yunancayı yansıttığını ve vallahadelerin köylerinin bulunduğu bölgedeki dağlar ve akarsular gibi coğrafi özelliklerin adlarının da büyük ölçüde slav, ulah veya arnavut dillerinden ziyade yunanca olduğunu ileri sürmektedir.
her halükarda, hasluk ve yunanistan ile türkiye arasındaki 1923 nüfus mübadelesinden önce güneybatı yunan makedonya'sına seyahat eden diğer gezginler , bir yandan yunan kökenli yerel müslümanlar ile diğer yandan türk kökenli olanlar arasındaki birçok dini ve kültürel farklılığa sıklıkla dikkat çekmişler ve genel olarak yunan vallahades'lerin bakış açısını, yaşam biçimini, kadınlara karşı tutumunu ve hatta ev tasarımını daha "avrupalı", "açık" ve "davetkar" olarak nitelendirmişlerdir; anadolu kökenli türklerin ise daha "asyalı", "kapalı" ve "davetsiz" olarak değerlendirildiklerini belirtmişlerdir; bu sıfatlar, 18. ve 19. yüzyıl avrupa zevklerini ve önyargılarını açıkça yansıtmaktadır
nüfus mübadelesi sonrasında yunan makedonya'sına yerleşen karamanlıların vallahadelerden farklı olarak türkçeyi genel olarak iyi bildikleri görülmektedir.
vallahades ismi, osmanlı türkçesinde islami vallâhi 'allah'ın izniyle' ifadesinden gelmektedir, türkçede patriyot ve rumyöz olarak da bilinirler.
vallahadeler, güneybatı yunan makedonya'sından gelen yunanca konuşan doğu ortodoks hıristiyanlarının torunlarıydı ve islam'a geçişleri muhtemelen 16. ve 19. yüzyıllar arasında aşama aşama gerçekleşti. vallahadeler, dönüşümlerini, 17. yüzyılın sonlarında güneybatı makedonya'nın aynı bölgesinden işe alınan ve daha sonra padişah tarafından orada yaşayan yunan hıristiyanları arasında din değiştirmeye ikna etmek için bölgeye geri gönderilen iki yunan yeniçeri çavuşunun faaliyetlerine bağladılar.
ancak tarihçiler, vallahadelerin, osmanlı hükümetinin bölgedeki yunan toplum liderlerine yönelik politikasını etkileyen bir dizi tarihi olayın ardından, batı makedonya'daki toprak sahiplerine yönelik osmanlı baskısı dönemlerinde islam'ı benimsemiş olmalarının daha olası olduğuna inanıyor. bu olaylar, 1768-1774 rus-türk savaşı'ndan ve özellikle arnavutların makedonya'da önemli bir nüfuza sahip olduğu dönemde, bazı yunan kaynaklarınca 'albanokratia' olarak anılan mora'daki orlov isyanı'nın yankılarından ve 18. yüzyılın sonları ve 19. yüzyılın başlarında batı yunan makedonya'sı ve teselya'nın yanı sıra epir'in büyük bir bölümünü yöneten yanyalı ali paşa'nın politikalarından oluşuyordu
vallahadelerin kültürü, aynı yunan makedon lehçesini, soyadlarını ve hatta ortak akraba bilgilerini paylaştıkları yerel hristiyan ortodoks yunan makedonların kültüründen çok da farklı değildi. de jong, vallahades'lerin sık sık türk olarak kimliklerine atıfta bulunmalarının, müslümanlar için eşanlamlı olarak kullanıldığını gösterdi . ancak de jong, saf yunan kökenli olup olmadıklarını sorguladı ve muhtemelen karışık yunan, ulah, slav ve arnavut kökenli olduklarını, ancak güneybatı makedonya'daki hristiyan ortodoks kökenli çoğu insan tarafından kullanılan ana dilin yunanca olması ve daha sonra ali paşa tarafından resmi kullanım için tanıtılan dil olması nedeniyle yunancayı ana dilleri olarak konuşmaya başladıklarını öne sürdü
ancak çoğu tarihçi, vallahadelerin esasen yunan kökenli olduğu konusunda hasluck, vakalopoulos ve diğer modern tarihçilerle hemfikirdir. bu akademisyenler, kanıt olarak, vallahadelerin konuştuğu yunan lehçesinde önemli slav, ulah veya arnavut unsurlarının bulunmamasının yanı sıra, taşıdıkları soyadların yanı sıra, korudukları hristiyan geleneklerinin slav, arnavut veya ulah özelliklerini değil, yunancayı yansıttığını ve vallahadelerin köylerinin bulunduğu bölgedeki dağlar ve akarsular gibi coğrafi özelliklerin adlarının da büyük ölçüde slav, ulah veya arnavut dillerinden ziyade yunanca olduğunu ileri sürmektedir.
her halükarda, hasluk ve yunanistan ile türkiye arasındaki 1923 nüfus mübadelesinden önce güneybatı yunan makedonya'sına seyahat eden diğer gezginler , bir yandan yunan kökenli yerel müslümanlar ile diğer yandan türk kökenli olanlar arasındaki birçok dini ve kültürel farklılığa sıklıkla dikkat çekmişler ve genel olarak yunan vallahades'lerin bakış açısını, yaşam biçimini, kadınlara karşı tutumunu ve hatta ev tasarımını daha "avrupalı", "açık" ve "davetkar" olarak nitelendirmişlerdir; anadolu kökenli türklerin ise daha "asyalı", "kapalı" ve "davetsiz" olarak değerlendirildiklerini belirtmişlerdir; bu sıfatlar, 18. ve 19. yüzyıl avrupa zevklerini ve önyargılarını açıkça yansıtmaktadır
nüfus mübadelesi sonrasında yunan makedonya'sına yerleşen karamanlıların vallahadelerden farklı olarak türkçeyi genel olarak iyi bildikleri görülmektedir.
devamını gör...