adam smith’in yemeğini pişiren kimdi?

isveçli yazar katrine marçal tarafından kaleme alınmış ve ekonomi tarihi üzerine feminist bir bakış açısı sunan bir eserdir. kitap, klasik ekonomik teorilere eleştirel bir yaklaşım getirerek, özellikle tarih boyunca göz ardı edilen ev içi emek ve kadınların topluma olan katkılarını gündeme taşır. başlığındaki soruyla, adam smith'in evde yapılan yemekler gibi gündelik işleri kimin yaptığına dikkat çekilerek, ekonominin "görünmez el" teorisi gibi düşüncelerinin aslında görünmeyen ve değersizleştirilen emek üzerine inşa edildiği vurgulanmaktadır. yazar, bu soruyla ekonomik sistemlerin, genellikle değer verilmeyen bu emek türü üzerine kurulduğunu ima eder ve daha kapsayıcı bir ekonomik anlayış önerir.

laaaiklik...pardon; ekonomi elden gidiyahh dediğimiz şu görünmez elli, rasyonel adamlı, piyasa her şeyi hallederci koca bir yalanın üzerine gidip de hem iğneyi-hem çuvaldızı tabuların dibine dibine batıran bir kitap bu.

katrina marçal, adam smith'i alıp masaya yatırıyor ve diyor ki: ''peki, bu adamın yemeğini kim pişiriyordu?'' cevap basit: bir kadın. ama ekonomi kitaplarında ondan eser yok. çünkü klasik iktisat, üretim dediğinde hep fabrikaları, pazarları, paraları düşünür de, o fabrikadaki adamın karnını doyuran, çocuğunu büyüten, çamaşırını yıkayan emeği ekonomik aktivite saymaz.

marçal, bu kitapta kapitalizmin en temel varsayımlarını birer birer sarsıyor. homo economicus mu? yani şu her kararını soğukkanlılıkla, tamamen çıkarına göre verdiği iddia edilen hayali adam mı?

''bro'' diyor marçal, ''bu adamın altına bez bağlayan, sırtını sıvazlayan, açken sinirini çeken birileri olmasa, o rasyonel kararları alabilecek miydi sanıyorsun?''

üslup olarak da keskin, sivri ve yer yer müthiş eğlenceli. sanki bir akademik makaleyi alıp içine feminist bir stand-up şovu sıkıştırmış gibi. öyle kadınlar da çalışabilir tonunda naif bir metin değil; doğrudan, ekonomi dediğiniz şey kadın emeği üzerine kurulu, ama siz onu doğal diye görüp saymıyorsunuz diye haykırıyor.

yani özetle, iktisadın kutsal metinlerine peki ya kadınlar? diye soran bir başyapıt. 10/10, herkese tavsiye, özellikle de ekonomi objektif bir bilimdir diyenlere.