1.
erken evrende gerçekleşen kozmolojik bir olay.
isim olarak fazlasıyla teknik bir terim gibi görünmekle beraber, olayın özeti aslında basit; baryon dediğimiz şey, evrendeki her şeyi oluşturan normal maddeyi ifade ediyor. bunların belirli koşullarda ses dalgaları gibi bir etki oluşturması da akustik kelimesine karşılık geliyor.
azıcık daha teknik konuşursak olay şöyle; büyük patlama'dan sonra yaklaşık 380 bin yıl geçtiğinde (öncesini pek bilmiyoruz) baryonik madde ve ışığın yapı taşı olan fotonlar, çorba gibi birbirine karışmış durumdaydı, yani plazma hâlindeydi. bu dönemde maddenin yoğunluğu, evrenin her yerinde aynı değildi. bazı yerler diğer bölgelere göre daha fazla madde içeriyordu ve bu durum yoğunluk dalgalanması adlı olayların nedeniydi. bir arada bulunan baryonik madde ve fotonlar, yoğunluk dalgalanmalarının etkisiyle, ses dalgaları şeklinde dalgalar oluşturdu. "uzayda ses mi yayılırmış" diyenler olacaktır. malumunuz, ses dalgaları maddenin olduğu yerde yayılabilir. erken evrende her yer maddeyle doluydu.
evren genişledikçe baryonik maddeyle fotonlar birbirinden ayrılmaya başladı. bu sırada baryonik maddenin yoğunluk dalgalanmaları nedeniyle oluşturduğu etkiler bir bakıma dondu, yani uzay zamanda izini bıraktı. bugün bu izleri kozmik mikrodalga arka plan ışınımı gibi olayların haritalarından okuyabiliyoruz. galaksilerin dağılımı da bize bu salınımlar hakkında bilgi veriyor.
bu olayın varlığı, evrenin genişlemesine ilişkin sürecin nasıl ilerlediğini ölçmeye yarıyor. karanlık enerji ve evrenin geometrisi hakkında da dolaylı bilgi edinmekte kullanabiliriz.
isim olarak fazlasıyla teknik bir terim gibi görünmekle beraber, olayın özeti aslında basit; baryon dediğimiz şey, evrendeki her şeyi oluşturan normal maddeyi ifade ediyor. bunların belirli koşullarda ses dalgaları gibi bir etki oluşturması da akustik kelimesine karşılık geliyor.
azıcık daha teknik konuşursak olay şöyle; büyük patlama'dan sonra yaklaşık 380 bin yıl geçtiğinde (öncesini pek bilmiyoruz) baryonik madde ve ışığın yapı taşı olan fotonlar, çorba gibi birbirine karışmış durumdaydı, yani plazma hâlindeydi. bu dönemde maddenin yoğunluğu, evrenin her yerinde aynı değildi. bazı yerler diğer bölgelere göre daha fazla madde içeriyordu ve bu durum yoğunluk dalgalanması adlı olayların nedeniydi. bir arada bulunan baryonik madde ve fotonlar, yoğunluk dalgalanmalarının etkisiyle, ses dalgaları şeklinde dalgalar oluşturdu. "uzayda ses mi yayılırmış" diyenler olacaktır. malumunuz, ses dalgaları maddenin olduğu yerde yayılabilir. erken evrende her yer maddeyle doluydu.
evren genişledikçe baryonik maddeyle fotonlar birbirinden ayrılmaya başladı. bu sırada baryonik maddenin yoğunluk dalgalanmaları nedeniyle oluşturduğu etkiler bir bakıma dondu, yani uzay zamanda izini bıraktı. bugün bu izleri kozmik mikrodalga arka plan ışınımı gibi olayların haritalarından okuyabiliyoruz. galaksilerin dağılımı da bize bu salınımlar hakkında bilgi veriyor.
bu olayın varlığı, evrenin genişlemesine ilişkin sürecin nasıl ilerlediğini ölçmeye yarıyor. karanlık enerji ve evrenin geometrisi hakkında da dolaylı bilgi edinmekte kullanabiliriz.
devamını gör...