majör ve minör gamların donanım benzerlikleri

“majör ve minör gamların donanım benzerlikleri” başlığı altında, ilgili majör ve ilgili minör kavramlarını temel hatlarıyla anlatmaya çalışacağım. temel hatlarıyla anlatacağım, zira akademik düzeyde bir armoni bilgim yok; ancak hiç bilmeyen birilerine faydası olabilecek kadar vardır diye düşünüyorum.

majör gam ve minör gam başlıklarında bu tür gamların nasıl oluştuklarına değinmiştim. şimdi bu gamların birbiriyle olan akrabalıklarını inceleyeceğiz.

majör gamların hissiyatlarını tanımlamak için genellikle neşeli, minörleri ise hüzünlü ifadelerini kullanırız. ancak her ikisi de aslında birbirine sıkı bağlarla bağlıdırlar. bu bağları oluşturan şey de donanımlarıdır. donanım dediğimiz şey, genel olarak diyezler (#) ve bemollerdir (b).

bazı gamların aynı notalarında aynı şekilde diyezler ve bemoller bulunur fakat kök sesleri, yani başlangıç notaları farklı olduğu için farklı adlarla adlandırılırla ve hissiyatları da sıralanış biçimlerinden dolayı farklıdır. işte bu ilgili minör/ilgili majör durumudur. ingilizcede buna relative key denir. yabancı kaynaklarda bu isimle rastlanır.

bu durum biraz şuna benzer. elimizde un, yumurta ve şeker var. bu malzemelerle kek de yapabiliriz kurabiye de.

elimizde la - si - do# - re - mi - fa# - sol# notalarının olduğunu farz edersek bu sıralama ile la majör gamını da oluşturabiliriz, fa# - sol# - la - si - do# - re - mi şeklinde sıralayarak fa# minör gamını da oluşturabiliriz. görüldüğü üzere her iki gamda da do-fa ve sol notaları diyez, diğer notalar ise hiçbir donanım almamış, fakat sıralama farkından dolayı biri minörken diğeri majör gam halinde.

majör ve minör gam formüllerinin nasıl oluştuğuna majör gam ve minör gam başlıklarında değindiğim için şimdi sadece bir majörün ilgili minörünü veya bir minörün ilgili majörünü nasıl bulabileceğimiz konusuna geçeceğim.

eğer bir majör gamın isminden, yani kök notasından 1,5 ses aşağı inerseniz ilgili minör gamını bulursunuz. 1,5 ses küçük üçlü ses aralığıdır. müzikte aralıklar başlığından konunun detaylarına ulaşılabilir.

en basit ikili do majör ve la minör gamlarıdır, çünkü her ikisi de diyez ve bemol almaz. bu gam üzerinden örneklendirelim.
do majör gamı: do - re - mi - fa - sol - la - si - do. do notasından 1,5 ses aşağı indiğimizde la notasına ulaşıyoruz.

ikinci örneği donanımında sadece fa# (fa diyez) bulunan sol majör üzerinden verelim.
sol majör gamı: sol - la - si - do - re - mi - fa# - sol. görüldüğü üzere sol notasından 1,5 ses (üç yarım ses) aşağıya indiğimizde mi notasına ulaşıyoruz. demek ki sol majör gamının ilgili minörü mi minörmüş.

şimdi de donanımında sadece sib (si bemol) bulunan fa majör gamına bakalım.
fa majör gamı: fa - sol - la - sib - do - re - mi - fa. burada da fa notasından 1,5 ses aşağıya doğru saydığımızda re notasına ulaşırız. demek ki fa majör gamının ilgili minörü re minörmüş.

minör bir gamın ilgili majörünü bulurken de kök sesten 1,5 ses yukarı gidiyoruz. yani yine küçük üçlü aralığı.

yine önce do majör ve la minör üzerinden gidelim.
la minör gamı: la - si - do - re - mi - fa - sol - la notalarından oluşur. la sesinden 1,5 ses yukarı gittiğimizde ise do notasına ulaşırız. demek ki la minör notasının ilgili majörü do majör gamıymış.

ikinci örneği donanımında sadece fa# (fa diyez) bulunan mi minör üzerinden verelim.
mi minör gamı: mi - fa# - sol - la - si - do - re - mi. burada mi notasından 1,5 ses (üç yarım ses) yukarıya çıktığımızda sol notasına ulaşıyoruz. demek ki mi minör gamının ilgili majörü sol majörmüş.

üçüncü örneği donanımında sadece sib (si bemol) bulunan re minör üzerinden verelim.
re minör gamı: re - mi - fa - sol - la - sib - do - re. bu gamda re notasından 1,5 ses (üç yarım ses) yukarıya çıktığımızda fa notasına ulaşıyoruz. demek ki re minör gamının ilgili majörü fa majörmüş.

armoniye yeni başlayanların kafasını haklı olarak en çok karıştıran konu, örneğin ‘do majör de la minör de aynı notalara sahipse, nasıl oluyor da biri neşeli bir majör iken diğeri hüzünlü bir minör gam etkisi yaratıyor’ gibi sorular oluyor.

şimdi müzikte her gamın bir karar sesi (toniği) vardır. yani müzikte sürekli o notaya gitme eğilimi vardır. do majör gamında bu nota do’dur. la minörde ise la’dır. do majör gamındaki bir şarkıda güvenli liman do notasıdır. bu gamda yapılmış bir şarkıda si notası sürekli do notasına gitmek ister. müzik do notasında bittiğinde, anlatılan hikaye tamamlanmış gibi hissettirir. işte buna karar notası etki eder.

bir de en önemlisi, ilgili majör ve minör gamları oluşturan aynı notaların dizilim farkıdır. farklı şekilde dizdiğinizde notaların aralıkları yer değiştirmiş olur. müzikte aralıklar başlığında belirtildiği üzere bir gamı ya da bir akoru majör ve minör yapan şey aralıklardır. do majör gamının diziliminde do - mi arası iki tam sestir, yani büyük üçlüdür. bu aralık neşeli majör hissiyatını yaratır. la minör gamının diziliminde ise la - do arası 1,5 sestir, yani küçük üçlüdür. bu aralık da hüzünlü minör hissiyatını yaratır.

şöyle de örneklendirebiliriz. mesela aynı cümleyi, aynı kelimelerle kullanarak majör ve minör hissiyatı anlatacak olursak:

majör gam: hava çok güzel, dışarı çıkalım. (seninle dışarı çıkacağım için mutluyum)
minör gam: dışarı çıkalım, hava çok güzel. (ama keşke o da burada olsaydı)