morfoloji

biçim bilimi; organizmaların biçim ve yapılarını inceleyip, fiziksel özelliklerini araştıran bilim dalıdır.

(bkz: yapıbilimi)

biyoloji terimi olup kelime anlamı bilinç bilimidir. , canlıların yapısını , biçimini ve diğer özelliklerini (renk, şekil, doku) inceleyen ve özel fiziksel özelliklerini anatomi, dokubilim, hücrebilim ve embriyoloji gibi bilim dallarından da yararlanarak araştıran bilim dalıdır.

canlıların fiziksel özellikleri başta olmak üzere yapı ve biçimlerini inceleyen bilim dalı.

—morfoloji—

–tanım–
morfoloji, diğer adlarıyla biçimbilim veya yapıbilim olarak tanımlanır ve çeşitli bilim dallarında farklı anlamlar taşır. temel olarak, organizmaların ve yeryüzü şekillerinin yapı ve biçimlerini inceler. bu disiplinin etimolojik kökeni yunanca "morphē" (biçim) ve "logos" (bilim) kelimelerine dayanır.
dilbilimsel sahada açıklamasını (bkz: biçimbilim) başlığında yaptığım için burada jeolojik & biyolojik açıdan ele alacağım. [aslında matematik morfolojisi diye bir alan da var ama konuya benden daha hâkim kişilerin yorum yapması daha iyi olur ]


— jeolojik morfoloji

–jeolojik morfoloji, (bkz: jeomorfoloji) yeryüzü şekillerinin (bkz: topografya) yapısını ve evrimini/değişimini inceler. bu alan, yüzey şekillerinin nasıl oluştuğunu, nasıl değiştiğini ve bu süreçlerin bağlı olduğu koşulları araştırır.

genel olarak çalışma sahalarını şöyle kategorize edebiliriz;
- erozyon ve sedimentasyon: toprak ve kaya malzemelerinin su, rüzgar, buz ve yerçekimi gibi etkenlerle aşındırılması (bkz: erozyon) ve bu malzemelerin birikmesidir. (bkz: sedimentasyon).

- tektonik hareketler: yer kabuğunun iç kuvvetler nedeniyle hareketi, dağ oluşumu ve deprem gibi olaylardır. (bkz: tektonik)

- volkanik aktivite: volkan patlamaları ve lav akıntıları gibi süreçlerdir. (bkz: volkan) (bkz: yanardağ)

- karst morfolojisi: kireçtaşı gibi eriyebilen kayaçların (bkz: tortul kayaçları) çözünmesiyle oluşan mağara, obruk ve benzeri yapıların ncelenmesine dayanır. (bkz: karst).
-buzul morfolojisi: buzulların hareketi ve aşındırma etkilerini araştırır. (bkz: buzul) , (bkz: buzdağı)

– yöntemler
- haritalama: topografya ve jeoloji haritaları kullanarak yüzey şekillerini belirlemeye dayanır.
- saha çalışmaları: arazi gözlemleri ve numune alımları denilebilir.
- uzaktan algılama ve gıs: uydu görüntüleri ve coğrafi bilgi sistemleri kullanarak analizler yapmaya denir. (bkz: teknolojinin nimetleri) *


—biyolojik morfoloji

–biyolojik morfoloji, organizmaların biçim ve yapılarının incelenmesidir. bu alan, canlıların dış görünüşlerinden iç yapılarına kadar geniş bir yelpazede çalışır ve organizmaların anatomik özelliklerini, yapılarının fonksiyonel ilişkilerini ve gelişim süreçlerine kadar velhasıl ipinden sapına köküne kadar inceler.

–çalışma alanları:

- genel morfoloji: organizmanın tüm yapılarının genel incelemesidir. (bkz: ortaya karışık)

- komparatif morfoloji: farklı türler arasında yapısal karşılaştırmalar yaparak bağlantılarını inceler. (bkz: evrim)
- fonksiyonel morfoloji: organizmaların yapı ve biçimlerinin fonksiyonel anlamda nasıl çalıştığını , bu fonksiyonlerın değiştiği koşulları araştırır. (bkz. adaptasyon).
- gelişimsel morfoloji [embriyoloji] : organizmanın embriyonik gelişim süreçleriyle uğraşır. (bkz: embriyo)

– yöntemler
- mikroskopi: ışık ve elektron mikroskopları kullanarak hücre ve doku yapılarının incelenmesidir. (bkz: mikroskop) (bkz: elektron mikroskobu)
- görüntüleme teknikleri : radyografi, mrı ve ct taramaları ile iç yapıların non-invaziv olarak incelenmesidir. (bkz: radyoloji)
- doku kesitleri ve boyama teknikleri: histolojik incelemeler için doku örneklerinin alınması ve boyanarak incelenmesidir. (bkz: histoloji).
- moleküler teknikler: dna, rna ve protein analizleri ile genetik yapıların belirlenmesidir. (bkz: genetik)

–morfoloji kavramının oluşmasına katkı sağlayan bazı kişiler;

- johann wolfgang von goethe [1749-1832]: morfoloji terimini bu bağlamda ilk kullanan kişidir. (bkz: goethe)
- carl linnaeus [1707-1778]: modern taksonominin babası olarak kabul edilir ve canlıların morfolojik özelliklerine göre sınıflandırılmasında öncüdür. (bkz: linnaeus).
- georges cuvier [1769-1832]:karşılaştırmalı anatominin kurucusu olarak bilinir ve fosil kalıntıları üzerinden hayvanların yapısal özelliklerini incelemiştir kendisi. (bkz: cuvier)

–örnek çalışmalar;
- türler arası karşılaştırmalar: farklı türler arasındaki yapısal benzerlik ve farklılıkların belirlenmesidir. (bkz: homoloji).
- adaptasyon çalışmaları: çevresel koşullara bağlı olarak organizmaların yapısal değişikliklerinin incelenmesidir. (bkz: adaptasyon).
- embriyolojik gelişim: organizmanın döllenmeden yetişkin hale gelene kadar geçirdiği morfolojik değişikliklerin incelenmesidir. (bkz: gelişimsel biyoloji)

azerbaycan'da okullarda dil dersinde basta okutulan dal