portmanteau

birden fazla kelimenin çeşitli yollarla birleştirilmesiyle yeni bir anlama gelen sözcük türetme yöntemidir. kelimenin türkçe karşılığı olmadığı için bu yazıda ve başlıkta bunu kullandım. bizdeki bileşik kelimelerle karıştırılmamalı. bileşik kelimeler kelimelerin tamamı kullanılarak türetilir sadece bazı durumlarda ses düşmesi ya da ses türemesi gerçekleştiği için yazım farklılaşabilir. portmanteauda ise kelimelerin içinden bir bölüm alınıp ses olarak her iki kelimeyi de çağrıştıran yeni bir sözcük oluşturulur.

terimlerde sıkça karşımıza çıkar. genelde tamlama şeklinde olan bir kelime gurubunda kelimelerin başının ve sonunun, her ikisinin de sonunun ya da her bir kelimenin başlangıç hecelerinin alınıp birleştirilmesi yoluyla türetilebilir. bazı durumlarda kelimelerden biri olduğu gibi kalıp diğer kelimenin bir parçasıyla da türetme yapılabilir.

ingilizce örnekleri:
brunch: breakfast-lunch
bollywood: bombay-hollywood
modem: modulator-demodulator
podcast: ipod-broadcast
screenshot: screen-snapshot
genome: gene-chromosome
motorcycle: motorized-bicycle
cosplay: costume-roleplay
sitcom: situational - comedy
cyborg: cybernetic-organism

bu yöntemle ne mükemmel türkçe kelimeler türetilebilir. ama bu işi yapması gereken kurum içi boşaltılmış bir arpalık olunca, edebiyatçılar da yeni kelime bulup kullanma cesaretinden yoksun olunca türkçede çok önceden yerleşmiş birkaç sözcük dışında pek örneğine rastlanmaz (kahvaltı, cumartesi, pazartesi gibi). bu eksiklerden dolayı halk, farkında olmadan kendi diline uygun kelime türetme işini kendisi yapıyor. "motokurye" buna bir örnek. birçok yerde ayrı yazılıyor ama karakteristik bir portmonteau örneği olduğu için birleşik yazılması daha doğrudur. tdk'nın zahmet olmazsa türkçe sözlüğe eklemesini bekliyoruz.