qualia

bir deneyimin öznelliğini ifade eden felsefi terim.

güzel bir manzaraya baktığımızda ya da mesela acıktığımızda, başkalarının da aynı manzaradan keyif alma durumunu veya açlığı (ya da başka duyguları) tecrübe ettiğini bilsek de, bizim hissettiklerimizin aynısını hissettiklerini iddia edebilir miyiz? bizim açlık tanımımızla arkadaşımızınki aynı mıdır örneğin? işte bu tür durumlarda, herhangi bir olay karşısındaki duygusal ya da zihinsel durumumuz bize özeldir. qualia terimi bunu anlatır.

bu zihinsel özelliğimiz nedeniyle, başkalarının yaşadığı olaylara, onların duygularına ve deneyimlerine, kendi bakış açımızla yaklaşıyoruz ve bu nedenle insanların içinde bulunduğu duygu durumlarını her zaman anlamayabiliyoruz. kişi kendisinin hoşlandığı bir şeyden başkalarının da hoşlanacağını düşünebilir ya da tam tersi olabilir. tepkilerini de kendi duygularına göre verdiği için, karşısındakilerle anlaşmazlık yaşayabilir, çelişkiye düşebilir. bazı insanların empati kurmakta yetersiz oluşunu da sanırım bu şekilde açıklayabiliriz.

qualia aslında güncel zihin felsefesinin sık müracaat ettiği kavramlardandır. felsefe tarihinin içindeki idealist ve realist tartışmaların aynıları bu kavram üzerinden devam eder. tartışmanın özünü kısaca söylemek gerekirse, nesneden elde edilen görü, özneye mi aittir, yoksa nesnede olması durumu mu esastır. ortaçağ konseptüalistleri gibi bu görünün sadece bi düşünce olduğunu da söyleyenler de vardır. aslında aynı şeyler farklı başlıklar altında ufak nüans farklarıyla tartışılıyor. son olarak, metafizik bi kavram olan qualia'nın ne olduğu tartışması ve sonuçlarının bilime ciddi şekilde etkisi vardır.

bir çok kadının hayatları boyunca gerçekten orgazm yaşayamamasının nedeni qualia'dır.

yine bir şeyleri kurcalarken karşıma çıkan felsefi kavramdır efenim. anladığım kadarıyla yazayım bari dedim. *

qualia dediğimiz şey, içimizdeki saf his paketidir, hepsi senin özel, başkasına gösteremediğin, ölçemediğin, tamamen içsel deneyimlerin yani. ahmet kaya çok güzel özetlemiş aslında; “siz benim neler çektiğimi, nereden bileceksiniz?”... başkasının acısını, zevkini veya hissettiğini birebir anlamak mümkün değil. felsefede "öznel bilinçli deneyim” deniyor. meraklıları açsın okusun efenim tutan yok nasılsa.

daha iyi anlaşılması için bir de cümle içinde kullanalım:
kimisinin qualiası o şekildir, kimininki bu şekildir, kimsenin qualiasına kimse karışamaz.

bu günlük bu kadar felsefe yetsin çünkü dahasını bünye kabul etmiyor, şimdiden bi şey geldi böyle.. korkunç gibi? ay... biraz danzel pump it up dinlemeliyim. anlayamazsınız efenim, o köpürtmesi... benimki de böyle bi qualia işte... *