1.
aslında daha önce yazdığım #2396348 kinik yazısına gönderme için açtığım başlıktı. ama türkçe olan sinik sözcüğünü de açmazsam içime sinmeyecekti.*
evet, sin-mek fiilinin kökü; sin-dir-mek, sin-dir-im, sin-si.... hep bu kökten türetilmiş sözcükler.
önce bir nişanyan'a bakalım:
"eski türkçe siŋ- “emilmek, hazmolunmak, içine işlemek” fiilinden evrilmiştir. bu fiil eski türkçe süŋ- “saklanmak, batmak” fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.
kaşgarî'de siŋ- ve süŋ- fiilleri arasında anlam ayrışması görülürken, türkiye türkçesi iki fiil birleşmiştir."
biz eski türkçe dönemine ait sözcükleri kaşgarlı mahmud'un divan-i lugati't-türk'ünden (1073) takip ettiğimiz için yine nişanyan'dan örnek olarak alınan cümleleri de yazalım ki, sözcüğün eski türkçedeki kullanımı daha iyi anlaşılsın.
"aş siŋdi [yemek yutuldu/hazmedildi], suw yérke siŋdi [su toprağa sindi], söz köŋülke siŋdi [söz içine işledi], ördek kamışka süŋdi [ördek sazlığa saklandı, sindi]"
sin(-mek) de tıpkı ez(-ik) gibi insanın içini acıtan sözcüklerden. korku sözcüğüyle yakından ilişkili bir sözcük. bir insanı sindirmek, aslında onun kişiliğini ezmek, yok etmek demek. bu pek çok yolla yapılabilir. insanları sindirmek için en çok kullanılan yol, onları korkutmaktır. bu korku, kişinin kendi şahsına dair bir korku olmayabilir, kişileri en sevdikleriyle de korkutup sindirebilirsiniz. bazen öyle olur ki, 'lanet olsun böyle işe!' dediğiniz bir anda, bu sözleri söyleyerek, basıp giderek belki, aslında sevdiklerinizi ne kadar zor bir durumda bırakacağınızı düşünür, cayarsınız, mecburen sinersiniz. ataların o 'on düşün, bir söyle' temalı sözlerini hatırlayın. ne kadar da çokturlar. sanki boyun eğmeye baştan programlanmış bir milletiz biz.
öte yandan bir de bu sözden yaratılmış 'sinsi' gibi bir sözcüğümüz de var. az önceki acıklı açıklamaları bir çırpıda silip atan ve bütün olumsuzlukları yüklenen bir sözcük bu sinsi sözcüğü.
bütün hainliği ve ihanete hazırlığıyla orada köşede durup bekliyor.
ne diyelim, hayat öyle bir şey ki, bu sözcükleri içselleştireceğimiz bir zaman da olacaktır belki, sözlerden ırak. umalım ve dileyelim ki, bu sözcüklerle ilgili her türlü şey bizden uzak olsun.
(daha yediklerimizi sindirdiğimiz kısmı da var bu sözcüğün ama gerçek ama mecaz. fakat şimdilik bu kadarı yeterli olsun.)
evet, sin-mek fiilinin kökü; sin-dir-mek, sin-dir-im, sin-si.... hep bu kökten türetilmiş sözcükler.
önce bir nişanyan'a bakalım:
"eski türkçe siŋ- “emilmek, hazmolunmak, içine işlemek” fiilinden evrilmiştir. bu fiil eski türkçe süŋ- “saklanmak, batmak” fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.
kaşgarî'de siŋ- ve süŋ- fiilleri arasında anlam ayrışması görülürken, türkiye türkçesi iki fiil birleşmiştir."
biz eski türkçe dönemine ait sözcükleri kaşgarlı mahmud'un divan-i lugati't-türk'ünden (1073) takip ettiğimiz için yine nişanyan'dan örnek olarak alınan cümleleri de yazalım ki, sözcüğün eski türkçedeki kullanımı daha iyi anlaşılsın.
"aş siŋdi [yemek yutuldu/hazmedildi], suw yérke siŋdi [su toprağa sindi], söz köŋülke siŋdi [söz içine işledi], ördek kamışka süŋdi [ördek sazlığa saklandı, sindi]"
sin(-mek) de tıpkı ez(-ik) gibi insanın içini acıtan sözcüklerden. korku sözcüğüyle yakından ilişkili bir sözcük. bir insanı sindirmek, aslında onun kişiliğini ezmek, yok etmek demek. bu pek çok yolla yapılabilir. insanları sindirmek için en çok kullanılan yol, onları korkutmaktır. bu korku, kişinin kendi şahsına dair bir korku olmayabilir, kişileri en sevdikleriyle de korkutup sindirebilirsiniz. bazen öyle olur ki, 'lanet olsun böyle işe!' dediğiniz bir anda, bu sözleri söyleyerek, basıp giderek belki, aslında sevdiklerinizi ne kadar zor bir durumda bırakacağınızı düşünür, cayarsınız, mecburen sinersiniz. ataların o 'on düşün, bir söyle' temalı sözlerini hatırlayın. ne kadar da çokturlar. sanki boyun eğmeye baştan programlanmış bir milletiz biz.
öte yandan bir de bu sözden yaratılmış 'sinsi' gibi bir sözcüğümüz de var. az önceki acıklı açıklamaları bir çırpıda silip atan ve bütün olumsuzlukları yüklenen bir sözcük bu sinsi sözcüğü.
bütün hainliği ve ihanete hazırlığıyla orada köşede durup bekliyor.
ne diyelim, hayat öyle bir şey ki, bu sözcükleri içselleştireceğimiz bir zaman da olacaktır belki, sözlerden ırak. umalım ve dileyelim ki, bu sözcüklerle ilgili her türlü şey bizden uzak olsun.
(daha yediklerimizi sindirdiğimiz kısmı da var bu sözcüğün ama gerçek ama mecaz. fakat şimdilik bu kadarı yeterli olsun.)
devamını gör...