1.
aramızda fizikçi varsa(ki var biliyorum) yapılan çalışmaları daha anlayabildiğimiz bir dilde anlatırsa sevinirim.
2022 nobel fizik ödülü'nü kuantum mekanikleri konusundaki çalışmalarından ötürü fransız fizikçi alain aspect, amerikalı teorik ve deneysel fizikçi john f. clauser ve avusturyalı kuantum fizikçisi anton zeilinger kazandı.
isveç kraliyet bilimler akademisi'nde düzenlenen basın toplantısında, ödülün, üç bilim insanına, "dolanık fotonlarla ilgili deneyler, bell eşitsizliklerinin bozulduğunun gösterilmesi ve kuantum enformasyon biliminde öncülükleri" vesilesiyle verildiği açıklandı.
açıklamada, aspect, clauser ve zeilinger'ın bu çığır açan deneylerle, dolanık durumdaki parçacıkların kontrol edilmesi ve araştırılması potansiyelinin varlığını ortaya koyduğu belirtildi.
kaynak
2022 nobel fizik ödülü'nü kuantum mekanikleri konusundaki çalışmalarından ötürü fransız fizikçi alain aspect, amerikalı teorik ve deneysel fizikçi john f. clauser ve avusturyalı kuantum fizikçisi anton zeilinger kazandı.
isveç kraliyet bilimler akademisi'nde düzenlenen basın toplantısında, ödülün, üç bilim insanına, "dolanık fotonlarla ilgili deneyler, bell eşitsizliklerinin bozulduğunun gösterilmesi ve kuantum enformasyon biliminde öncülükleri" vesilesiyle verildiği açıklandı.
açıklamada, aspect, clauser ve zeilinger'ın bu çığır açan deneylerle, dolanık durumdaki parçacıkların kontrol edilmesi ve araştırılması potansiyelinin varlığını ortaya koyduğu belirtildi.
kaynak
devamını gör...
3.
ne kadar şanslı olduklarını düşündüğümde onlar adına sevindiğim ancak bu ödülü almak için bu tip çalışmalar yapan insanların genellikle en az 30-40 yıldır bu konular üzerinde çalışıyor olduklarını düşününce, kendi adıma karamsarlığa gömülmeme neden olan insanlar.
yaptıkları şey özetle kuantum teorisinin doğruluğunu kanıtlamak diyebiliriz.
kuantum dolanıklık üzerinden anlatayım olayı. basitçe özü şudur: elinizde bir atom altı parçacık çifti varsa ve çiftleri birbirinden ayırıp birini mesela dünyada tutup diğerini yine mesela ay'a yollar ve herhangi biri üzerinde bir ölçüm yaparsanız, diğer parçacığın durumunu ölçüm yapmadan bilebilirsiniz. aralarındaki mesafe ne olursa olsun, bu 2 parçacık birbiriyle ilişki hâlindedir. biri hakkındaki bir deney size diğeri hakkındaki bilgiyi, onu deneye sokmasanız da verecektir.
bu durum kuantum mekaniğinin ortaya çıktığı ilk yıllarda oldukça büyük tartışmalara yol açtı çünkü bir anlamda bilginin ışıktan daha hızlı iletilebilmesi anlamına geliyordu. bu da evrendeki hiçbir işin ışıktan hızlı gerçekleşemeyeceğini söyleyen görelilik kuramına aykırıydı. dolayısıyla başta albert einstein olmak üzere birçok bilim insanı buna karşı çıktı.
2 parçacığın birbirinin durumundan anında "haberdar olması" iki ihtimalle gerçekleşebilirdi:
1- yukarıda bahsettiğim kuantum dolanıklık ki bunu zaten kabul etmek birçok kişiye zor geliyordu.
2- bu parçacıklar daha oluşurken aralarında bir çeşit akit olmalıydı. yani bir bakıma bunların bir dna'sı olmalıydı ve gösterecekleri özellikler bu dna'lara en başından işlenmiş olmalıydı. yani sizin ilk parçacığın spinini ölçtüğünüzde ortaya çıkan sonuç zaten en başından belirlenmişti. bu durumda ikinci parçacığın sonucu da zaten yine en başından belli olacağından, gözlem ya da gözlemcinin bu işte pek de bir etkisi olmamalıydı. üstelik eğer bu doğruysa bu durum göreliliğe de aykırı olmuyordu. epr paradoksu da işte bunu destekliyordu.
***
bu tartışmalar esnasında john bell ortaya çıktı ve parçacıkların üzerine doğuştan işlenmiş bu dna'nın, yani "gizli değişkenler"in varlığının aslında mümkün olmadığını göstermiş oldu. zira bell eşitsizliği denen formüle göre, eğer kuantum teorisi yanlış ise formülden elde edilecek sonuç belirli bir sayıyı asla aşmamalıydı. oysa gözlemler bunun aksini söylüyordu. ilgili başlıktan detayları okuyabilirsiniz.
işin özeti; gözlem sonuçları bell eşitsizliğini ihlal ediyordu. yani gizli değişkenler fikri yanlış, kuantum teorisi doğru olmalıydı.
***
ödülü alan kişilerden biri olan john clauser, bell eşitsizliğini ihlal eden sonuçları veren deneyler yapan kişi. alain aspect deneyleri biraz daha geliştirerek parçacıklar birbirinden ayrıldıktan sonraki süreçte ölçüm ayarlarını değiştirmeyi ve bunun sonucu etkilemediğini göstermeyi başardı. anton zeilinger ise parçacıkların kuantum durumunu birbirine aktarmayı sağlayan kuantum ışınlanmanın mümkün olduğunu gösteren kişi.
yaptıkları şey özetle kuantum teorisinin doğruluğunu kanıtlamak diyebiliriz.
kuantum dolanıklık üzerinden anlatayım olayı. basitçe özü şudur: elinizde bir atom altı parçacık çifti varsa ve çiftleri birbirinden ayırıp birini mesela dünyada tutup diğerini yine mesela ay'a yollar ve herhangi biri üzerinde bir ölçüm yaparsanız, diğer parçacığın durumunu ölçüm yapmadan bilebilirsiniz. aralarındaki mesafe ne olursa olsun, bu 2 parçacık birbiriyle ilişki hâlindedir. biri hakkındaki bir deney size diğeri hakkındaki bilgiyi, onu deneye sokmasanız da verecektir.
bu durum kuantum mekaniğinin ortaya çıktığı ilk yıllarda oldukça büyük tartışmalara yol açtı çünkü bir anlamda bilginin ışıktan daha hızlı iletilebilmesi anlamına geliyordu. bu da evrendeki hiçbir işin ışıktan hızlı gerçekleşemeyeceğini söyleyen görelilik kuramına aykırıydı. dolayısıyla başta albert einstein olmak üzere birçok bilim insanı buna karşı çıktı.
2 parçacığın birbirinin durumundan anında "haberdar olması" iki ihtimalle gerçekleşebilirdi:
1- yukarıda bahsettiğim kuantum dolanıklık ki bunu zaten kabul etmek birçok kişiye zor geliyordu.
2- bu parçacıklar daha oluşurken aralarında bir çeşit akit olmalıydı. yani bir bakıma bunların bir dna'sı olmalıydı ve gösterecekleri özellikler bu dna'lara en başından işlenmiş olmalıydı. yani sizin ilk parçacığın spinini ölçtüğünüzde ortaya çıkan sonuç zaten en başından belirlenmişti. bu durumda ikinci parçacığın sonucu da zaten yine en başından belli olacağından, gözlem ya da gözlemcinin bu işte pek de bir etkisi olmamalıydı. üstelik eğer bu doğruysa bu durum göreliliğe de aykırı olmuyordu. epr paradoksu da işte bunu destekliyordu.
***
bu tartışmalar esnasında john bell ortaya çıktı ve parçacıkların üzerine doğuştan işlenmiş bu dna'nın, yani "gizli değişkenler"in varlığının aslında mümkün olmadığını göstermiş oldu. zira bell eşitsizliği denen formüle göre, eğer kuantum teorisi yanlış ise formülden elde edilecek sonuç belirli bir sayıyı asla aşmamalıydı. oysa gözlemler bunun aksini söylüyordu. ilgili başlıktan detayları okuyabilirsiniz.
işin özeti; gözlem sonuçları bell eşitsizliğini ihlal ediyordu. yani gizli değişkenler fikri yanlış, kuantum teorisi doğru olmalıydı.
***
ödülü alan kişilerden biri olan john clauser, bell eşitsizliğini ihlal eden sonuçları veren deneyler yapan kişi. alain aspect deneyleri biraz daha geliştirerek parçacıklar birbirinden ayrıldıktan sonraki süreçte ölçüm ayarlarını değiştirmeyi ve bunun sonucu etkilemediğini göstermeyi başardı. anton zeilinger ise parçacıkların kuantum durumunu birbirine aktarmayı sağlayan kuantum ışınlanmanın mümkün olduğunu gösteren kişi.
devamını gör...
4.
20 yıl evvel viyana uni fizikte okuyan, kafayı kuantumla, fizik felsefesiyle bozmuş iki ev arkadaşımın, bu adam nobel alır dedikleri anton hocalarının ödül alması çok ilginç.
devamını gör...