1.
canım antigone sınav sorumdu bir ara felsefe dersinde. kitabı okumadan sınava girdiğim için çok üzülmüştüm. sınav dönemi bittiğinde okumaya ant içmiştim ama sınavdan geçince andımın üzerine de soğuk bir su içtim.
antigone kızımızın hak arayışını anlatıyor kitap. sanırım abisi ihanetle suçlandığı için cesedi kurda kuşa yem edilmek üzere şehrin dışında bir yere atılıyor. ama tarihte bilinen ilk direnişçimiz olan antigone da her ölünün gömülmeye hakkı olduğuna inandığından buna karşı çıkıyor.
antigone kızımızın hak arayışını anlatıyor kitap. sanırım abisi ihanetle suçlandığı için cesedi kurda kuşa yem edilmek üzere şehrin dışında bir yere atılıyor. ama tarihte bilinen ilk direnişçimiz olan antigone da her ölünün gömülmeye hakkı olduğuna inandığından buna karşı çıkıyor.
devamını gör...
2.
dünya üzerinde temsil amacıyla yazılan ve oynanan ilk tiyatro oyunudur. yunan yazar sofokles tarafından m.ö. 441 yılında yazılmış, aynı yıl dionysos şenliklerinde oynanmıştır.
hikayeye göre
kreon tahta geçmiştir ve iktidar için thebai’yi kuşatıp, saldırıya geçen polüniekes’e bir ceza kesmiştir. eteokles’in cenazesini törenlerle kaldırtır, ama polüniekes'in ölüsünü gömdürmez; açıkta bırakır. karşı gelen, ölümle cezalandırılacaktır. bu, ölenin ruhunun dünyada kalmasına ve eziyet çekmesine neden olacaktır. bu duruma antigone karşı çıkar ve gidip, kardeşini gömer. yakalanır ve kreon’un huzuruna çıkarılır. kreon’un huzurunda şimdi yeğeni, oğlunun nişanlısı durmaktadır. kreon, devletin yasalarını hatırlatır antigone’ye: “demek karşı geldin bana, yasamı çiğnedin?” diyerek hukuku ve onun üstünlüğünü savunur. antigone ise doğal hukuku savunur: evet, öyle, çünkü zeus böyle bir yasa koymamış. kâğıda geçmemiştir onlar dünden bugüne değişen emirler değil, ne var ki yaşıyorlar, asıl bu yasaları çiğneyemem” der. ve yazgısına katlanır.
kreon cezanın uygulanmasını ister ve antigone’yi gömütüne, zindana gönderir. kreon, dönüşü olmayan yola girmiştir artık. oğlu haimon’un sağduyuya davetini reddederek, kendi yıkımına doğru sürüklenir. sahneye kör bilici teiresias gelir. kreon, bilicinin korkunç tehditlerinden sonra iyice şüpheye düşer. nihayet, kararsızlığından kurtulur ve antigone'nin serbest bırakılmasını emreder. ama artık çok geçtir. antigone zindanda intihar etmiştir. bunu gören oğlu, haimon'da intihar etmiştir. oğlunu ve yeğenini kaybeden kreon’u bir yıkım daha beklemektedir. bu acılara dayanamayarak intihar eden son kişi de karısı eurüdike’dedir.
dramaturji açısından önemli bir oyun olan antigone, dönemin sosyal yapısını da çok iyi anlatan bir tragedyadır.
bana böyle şeyler okuta okuta aklımı çeldiler.
hikayeye göre
kreon tahta geçmiştir ve iktidar için thebai’yi kuşatıp, saldırıya geçen polüniekes’e bir ceza kesmiştir. eteokles’in cenazesini törenlerle kaldırtır, ama polüniekes'in ölüsünü gömdürmez; açıkta bırakır. karşı gelen, ölümle cezalandırılacaktır. bu, ölenin ruhunun dünyada kalmasına ve eziyet çekmesine neden olacaktır. bu duruma antigone karşı çıkar ve gidip, kardeşini gömer. yakalanır ve kreon’un huzuruna çıkarılır. kreon’un huzurunda şimdi yeğeni, oğlunun nişanlısı durmaktadır. kreon, devletin yasalarını hatırlatır antigone’ye: “demek karşı geldin bana, yasamı çiğnedin?” diyerek hukuku ve onun üstünlüğünü savunur. antigone ise doğal hukuku savunur: evet, öyle, çünkü zeus böyle bir yasa koymamış. kâğıda geçmemiştir onlar dünden bugüne değişen emirler değil, ne var ki yaşıyorlar, asıl bu yasaları çiğneyemem” der. ve yazgısına katlanır.
kreon cezanın uygulanmasını ister ve antigone’yi gömütüne, zindana gönderir. kreon, dönüşü olmayan yola girmiştir artık. oğlu haimon’un sağduyuya davetini reddederek, kendi yıkımına doğru sürüklenir. sahneye kör bilici teiresias gelir. kreon, bilicinin korkunç tehditlerinden sonra iyice şüpheye düşer. nihayet, kararsızlığından kurtulur ve antigone'nin serbest bırakılmasını emreder. ama artık çok geçtir. antigone zindanda intihar etmiştir. bunu gören oğlu, haimon'da intihar etmiştir. oğlunu ve yeğenini kaybeden kreon’u bir yıkım daha beklemektedir. bu acılara dayanamayarak intihar eden son kişi de karısı eurüdike’dedir.
dramaturji açısından önemli bir oyun olan antigone, dönemin sosyal yapısını da çok iyi anlatan bir tragedyadır.
bana böyle şeyler okuta okuta aklımı çeldiler.
devamını gör...
3.
"nefret etmek için değil, sevmek için yaratıldım"
antigone, antik yunan oyun yazarı sophokles'in yazdığı oidipus üçlemesi tragedyalarının sonuncusudur ve serinin m.ö. 440 yıllarında yazılmış ilk tragedyasıdır. kronolojik olarak hikayenin son kısmı olsa da ilk yazılan antigone'dir.
bir solukta okumalik, 63 sayfacik ve hem felsefe, hem inanç, hem adalet, hem sevgi, hem özgürlük hem de aile kutsallığı ile ilgili müthiş bir içeriğe sahiptir. şiirsel bir dilde olsa da gayet basit ve anlaşılabilir bir dille yazılmıştır hasan ali yücel klasikler dizisi ve yunaca aslindan arı çokona çevirisiyle.
konusu, antik geleneğin çok şık yararlandığı ve defalarca işlediği lebdakos ailesinin efsanesine dayanır.
antigone'nin hikayesinin öncesi oidipus'a dayanır. antigone, oidipus kral olduktan sonra bilmeden öz annesi ile evlenmiş ve bu evlilikten, iki kız, iki erkek olmak üzere dört çocuğu olmuştur. gerçekler ortaya çıktıktan sonra oidipus'un hem karısı hem annesi olan iokaste intihar eder, oidipus ise gözlerini kör eder.
bundan böyle krallığın başına dönüşümlü olarak geçmek için anlaşan iki erkek kardeş eteokles ve polyneikes; eteokles'in zamanı geldiğinde tahttan inmek istememesi sebebi ile savaşmaya başlarlar. polyneikes önce ülkeden sürülür ve argos kralı'nın kızı ile evlenir. daha sonra kayınpederini tebai'ye karşı saldırmaya ikna eder.
şehrin yedinci kapısı önünde düello yapan iki kardeş birbirlerini öldürür ve amcaları kreon yeni kral olur.
antigone'nin tragedyası da burada başlar. aslında aynı zamanda kral kreon tragedyasıdır.
antik yunan zamanllarında ölüler kutsal kabul edilir, ölen kişinin huzura kavuşması için görkemli cenaze törenleri düzenlenir, çeşitli ritüeller gerçekleştirilir ve ölen kişiye yolculuğunda eşlik etmesi için bazı kişisel eşyalar ölü ile birlikte gömülür. lakin kral kreon, düelloda ölen iki yeğeni için farklı bir tutum sergilemiştir ve devleti için savaştığını öne sürerek eteokles'in törenle defnedilmesini, hain olduğu gerekçesiyle de polyneikes'in kırlara atılarak vahşi hayvanlara yem olmasını emretmiştir.
antigone hem inançlı hem de cesaretlidir. iki kardeşinin acısını yaşarken, polyneikes'e reva görülen bu sona gönlü el vermez. aslında halk tarafindan da pek hoş karşılanmaz fakat kimse kralın emrine karşı çıkmak gibi bir eylemde bulunmaz. bu gibi durumlarda ölünün ülke sınırları dışında da olsa gömülmesi şeklinde olsa törelere uygun kabul edilebilirdi fakat kurda kuşa yem olması ve gömülmemesi tanrının yasalarına aykırıdır.
bu noktada antigone ve kreon çatışması kaçınılmaz olur. kardeşine yapılan bu haksızlığa tahammül edemeyen antigone önce gizlice onu gömer. daha sonra üzeri tekrar süpürülen ve yine açıkta kalan kardeşine tekrar tören düzenlerken yakalanır. bunun üzerine krallığını ve yönetimini korumak isteyen kreon tarafından diri diri gömülmek ile cezalandırılır.
kreon'un oğlu haimon, antigone'nin nisanlisidir aynı zamanda ve babasına karşı gelmesine rağmen bu cezaya engel olamaz. hatta şehrin kahini tarafından dahi uyarilan kreon yolundan dönmez. daha sonra kadının kehanetinden korkan kreon bu kararından vazgecse de geç kalmıştır.
çünkü antigone taş mezarın içinde kendisini aşmıştır. oğlu haimon'u da onun ayaklarının dibinde bulur ve haimon babasinin gözleri önünde intihar eder. daha önce bir oğlunu savaşta kaybeden kreon'un eşi de bu acıya dayanamaz ve o da intihar eder.
bu oyun dünya edebiyatının ilk direniş örneği olması bakımından önemlidir. bireysel özgürlüğün savunucusunun bir kadın karakter olması bakımından da etkileyicidir ayrıca.
antigone onur ve gururun simgesidir bir bakıma da. bireysel özgürlüğünün savunucusu bu genç kız, inançları yasalarla çatışsa da yolundan dönmemesiyle onurlu; kızkardeşi ismene'den yardım istediğinde ilkin geri çevrilmiş ve daha sonra ismene yardım etmek istediğinde bu yardımı geri çevirmesi ile de gururlu bir profil çizmiştir. bunun yanında bir bakıma da sevginin simgesidir antigone karakteri ve tarih öncesi zamanlardan etkili mesajlar bırakmıştır bizlere.
aynı zamanda oyun, güç hırsının nelere mal olabileceğini ele almıştır. kendi yasalarını korumak adına bütün ailesini birkaç saat içinde kaybeden kral kreon'un da trajedisidir.
bir bakıma da kardeslik bağının ne denli güçlü ve önemli olduğunun altını çizer bu tragedya.
antigone ve kreon trajedikeri bakımından şu şekilde ayrılıyor benim gözümde; antigone inandiklarından, onurundan ve gururundan dolayı bu trajediye mahkum edilmiş; kreon ise hırs ve güç arzusu ile bu trajediyi herkes için kendisi hazırlamıştır.
taş mezar tiradı
mezarım, gerdek odam,
yer altındaki ebedi zindanım,
ruhlarını persephone'nin konuk ettiği
kendi ölülerimi bulmaya geliyorum.
en son ve en berbat halde ineceğim
tamamen tukenmemis de olsa hayat pınarım.
tek tesellim; aşağıya inerken babamın sıcaklığını
annemin şevkatini ve ağabeyimin sevgisini bulacağıma dair inancımdır.
onları kendi ellerimle yıkayıp süsledim,
mezarlarına bal, süt ve şu serptim.
şimdi de polyneikes, senin cansız bedenine
ilgilendiğim için ağır bir bedel ödüyorum.
aklı başında insanlar değer verse de bu yaptığıma,
kocam ya da çocuklarım ölseydi,
devleti karşıma alarak böyle bir yükün altına girmezdim.
hangisiydi bana bunu yaptıran yasa?
kocam ölse yeniden evlenirim,
çocuklarımı yitirsem yaparım yenilerini.
fakat annem ile babam çoktan öldüğüne göre,
mümkün değil yeni bir kardeş edinmem.
işte bu yasayla her şeyden üstün tuttum seni bir tanem,
ama kreon bunu suç saydi, saygısızlık saydı.
şimdi hades bilegimden tutmuş sürüklüyor,
ne gerdek yatağı, ne düğün şarkısı, ne koca,
ne de çocuk görmek nasip olmadı.
dostlarım terk etti zavallı beni,
canlı canlı iniyorum ölülerin kuyusuna.
hangi tanrı yasasını çiğnedim ki?
gözlerimi gök yüzüne kaldırıp
yardım için kime yakarayım?
inançlı olduğum için cezalandırılıyorum.
tanrılar suç bulursa yaptıklarımda,
razıyım başıma gelen felâkete.
ama başkaları bana karşı suç işlediyse,
çekmesinler dilerim bana yaşattıklarından beterini.
antigone, antik yunan oyun yazarı sophokles'in yazdığı oidipus üçlemesi tragedyalarının sonuncusudur ve serinin m.ö. 440 yıllarında yazılmış ilk tragedyasıdır. kronolojik olarak hikayenin son kısmı olsa da ilk yazılan antigone'dir.
bir solukta okumalik, 63 sayfacik ve hem felsefe, hem inanç, hem adalet, hem sevgi, hem özgürlük hem de aile kutsallığı ile ilgili müthiş bir içeriğe sahiptir. şiirsel bir dilde olsa da gayet basit ve anlaşılabilir bir dille yazılmıştır hasan ali yücel klasikler dizisi ve yunaca aslindan arı çokona çevirisiyle.
konusu, antik geleneğin çok şık yararlandığı ve defalarca işlediği lebdakos ailesinin efsanesine dayanır.
antigone'nin hikayesinin öncesi oidipus'a dayanır. antigone, oidipus kral olduktan sonra bilmeden öz annesi ile evlenmiş ve bu evlilikten, iki kız, iki erkek olmak üzere dört çocuğu olmuştur. gerçekler ortaya çıktıktan sonra oidipus'un hem karısı hem annesi olan iokaste intihar eder, oidipus ise gözlerini kör eder.
bundan böyle krallığın başına dönüşümlü olarak geçmek için anlaşan iki erkek kardeş eteokles ve polyneikes; eteokles'in zamanı geldiğinde tahttan inmek istememesi sebebi ile savaşmaya başlarlar. polyneikes önce ülkeden sürülür ve argos kralı'nın kızı ile evlenir. daha sonra kayınpederini tebai'ye karşı saldırmaya ikna eder.
şehrin yedinci kapısı önünde düello yapan iki kardeş birbirlerini öldürür ve amcaları kreon yeni kral olur.
antigone'nin tragedyası da burada başlar. aslında aynı zamanda kral kreon tragedyasıdır.
antik yunan zamanllarında ölüler kutsal kabul edilir, ölen kişinin huzura kavuşması için görkemli cenaze törenleri düzenlenir, çeşitli ritüeller gerçekleştirilir ve ölen kişiye yolculuğunda eşlik etmesi için bazı kişisel eşyalar ölü ile birlikte gömülür. lakin kral kreon, düelloda ölen iki yeğeni için farklı bir tutum sergilemiştir ve devleti için savaştığını öne sürerek eteokles'in törenle defnedilmesini, hain olduğu gerekçesiyle de polyneikes'in kırlara atılarak vahşi hayvanlara yem olmasını emretmiştir.
antigone hem inançlı hem de cesaretlidir. iki kardeşinin acısını yaşarken, polyneikes'e reva görülen bu sona gönlü el vermez. aslında halk tarafindan da pek hoş karşılanmaz fakat kimse kralın emrine karşı çıkmak gibi bir eylemde bulunmaz. bu gibi durumlarda ölünün ülke sınırları dışında da olsa gömülmesi şeklinde olsa törelere uygun kabul edilebilirdi fakat kurda kuşa yem olması ve gömülmemesi tanrının yasalarına aykırıdır.
bu noktada antigone ve kreon çatışması kaçınılmaz olur. kardeşine yapılan bu haksızlığa tahammül edemeyen antigone önce gizlice onu gömer. daha sonra üzeri tekrar süpürülen ve yine açıkta kalan kardeşine tekrar tören düzenlerken yakalanır. bunun üzerine krallığını ve yönetimini korumak isteyen kreon tarafından diri diri gömülmek ile cezalandırılır.
kreon'un oğlu haimon, antigone'nin nisanlisidir aynı zamanda ve babasına karşı gelmesine rağmen bu cezaya engel olamaz. hatta şehrin kahini tarafından dahi uyarilan kreon yolundan dönmez. daha sonra kadının kehanetinden korkan kreon bu kararından vazgecse de geç kalmıştır.
çünkü antigone taş mezarın içinde kendisini aşmıştır. oğlu haimon'u da onun ayaklarının dibinde bulur ve haimon babasinin gözleri önünde intihar eder. daha önce bir oğlunu savaşta kaybeden kreon'un eşi de bu acıya dayanamaz ve o da intihar eder.
bu oyun dünya edebiyatının ilk direniş örneği olması bakımından önemlidir. bireysel özgürlüğün savunucusunun bir kadın karakter olması bakımından da etkileyicidir ayrıca.
antigone onur ve gururun simgesidir bir bakıma da. bireysel özgürlüğünün savunucusu bu genç kız, inançları yasalarla çatışsa da yolundan dönmemesiyle onurlu; kızkardeşi ismene'den yardım istediğinde ilkin geri çevrilmiş ve daha sonra ismene yardım etmek istediğinde bu yardımı geri çevirmesi ile de gururlu bir profil çizmiştir. bunun yanında bir bakıma da sevginin simgesidir antigone karakteri ve tarih öncesi zamanlardan etkili mesajlar bırakmıştır bizlere.
aynı zamanda oyun, güç hırsının nelere mal olabileceğini ele almıştır. kendi yasalarını korumak adına bütün ailesini birkaç saat içinde kaybeden kral kreon'un da trajedisidir.
bir bakıma da kardeslik bağının ne denli güçlü ve önemli olduğunun altını çizer bu tragedya.
antigone ve kreon trajedikeri bakımından şu şekilde ayrılıyor benim gözümde; antigone inandiklarından, onurundan ve gururundan dolayı bu trajediye mahkum edilmiş; kreon ise hırs ve güç arzusu ile bu trajediyi herkes için kendisi hazırlamıştır.
taş mezar tiradı
mezarım, gerdek odam,
yer altındaki ebedi zindanım,
ruhlarını persephone'nin konuk ettiği
kendi ölülerimi bulmaya geliyorum.
en son ve en berbat halde ineceğim
tamamen tukenmemis de olsa hayat pınarım.
tek tesellim; aşağıya inerken babamın sıcaklığını
annemin şevkatini ve ağabeyimin sevgisini bulacağıma dair inancımdır.
onları kendi ellerimle yıkayıp süsledim,
mezarlarına bal, süt ve şu serptim.
şimdi de polyneikes, senin cansız bedenine
ilgilendiğim için ağır bir bedel ödüyorum.
aklı başında insanlar değer verse de bu yaptığıma,
kocam ya da çocuklarım ölseydi,
devleti karşıma alarak böyle bir yükün altına girmezdim.
hangisiydi bana bunu yaptıran yasa?
kocam ölse yeniden evlenirim,
çocuklarımı yitirsem yaparım yenilerini.
fakat annem ile babam çoktan öldüğüne göre,
mümkün değil yeni bir kardeş edinmem.
işte bu yasayla her şeyden üstün tuttum seni bir tanem,
ama kreon bunu suç saydi, saygısızlık saydı.
şimdi hades bilegimden tutmuş sürüklüyor,
ne gerdek yatağı, ne düğün şarkısı, ne koca,
ne de çocuk görmek nasip olmadı.
dostlarım terk etti zavallı beni,
canlı canlı iniyorum ölülerin kuyusuna.
hangi tanrı yasasını çiğnedim ki?
gözlerimi gök yüzüne kaldırıp
yardım için kime yakarayım?
inançlı olduğum için cezalandırılıyorum.
tanrılar suç bulursa yaptıklarımda,
razıyım başıma gelen felâkete.
ama başkaları bana karşı suç işlediyse,
çekmesinler dilerim bana yaşattıklarından beterini.
devamını gör...
4.
bu yunan tragedyasından uyarlama iki adet film de vardır. filmlerden biri 1962'de biri de 1992'de çekilmiştir. 1962 yapımı olanını seyretmedim ama 92 yapımı olan oldukça ağır ilerlemekte ve filmdeki almanca konuşmalar bir yerden sonra kulak tırmalamakta. sanat filmi sevenler mubi üzerinden izleyebilirler. jeneriğinde de bertolt brecht'e selam gönderilmekte.
devamını gör...