ayastefanos'taki rus abidesinin yıkılışı

türk sinema tarihinin en çok tartışılan filmlerinden biri. filmlerinden biri dedim ama böyle bir film var mı, yok mu tartışması film için adeta bir gizeme dönüşmüş. belki bir filmin varlığı ile yokluğu bu kadar tartışma götürmez ama bu var olduğu kesinleşemeyen film aynı zamanda birçok sinema tarihçisine göre türk sinemasının ilk filmidir.

türk sinemasının doğum günü genel görüşe göre 14 kasım 1914 tarihidir. 93 harbi’nin kazanan tarafı olan rusya’nın, ayastefanos’a diktiği abide’nin yıkılmasının film kaydına alınmasına karar verilmiş. avusturya-macaristan menşeili bir film şirketi ile anlaşılmış fakat halk filmi müslüman bir türk çeksin diye tutturmuş. bunun üzerine yedek subay olarak görev yapan film göstericisi fuat bey (uzkınay) görevlendirilmiş. fuat bey 14 kasım 1914 günü yapılan yıkımı kayda almış ve böylece ilk türk filmi çekilmiş olmuş.

fakat gelin görün ki bu film kaydının hiçbir kopyası günümüze ulaşmamış. abide’nin yıkımını gerçekleştiren bahri doğanay’da bir yazısında yıkımın fotoğraflandığını yazıp, filme çekildiği konusunda bir şey demeyince de kuşkular artmış. filmin çekilip çekilmediği hala tartışılan bir konudur. filmi gördüğünü söyleyenler de olmuş, hiç çekilmedi veya çekilemedi diyenler de.

filmi çekilmiş olarak kabul etsek dahi üzerindeki tartışmalar bununla sınırlı kalmamış. bu kez de bu filmin ilk türk filmi olup olmadığı tartışılmış. çünkü osmanlı tebaası olan manaki kardeşler 1905 yılında “ip eğiren kadınlar” isimli bir film çekmişler. hatta ondan önce de “büyükanne despina” yı çektiklerini söyleyenler de mevcut. bu nedenle etnik köken değil, vatandaşlık önemlidir diyenler türk sinemasının başlangıcını manaki kardeşlerin çektiği filmler olarak görmektedir.

belgesel-filmdir. herhangi bir kopyası ya da orijinali elimize ulaşmamıştır.

ilk türk belgesel filmidir. yeşilköy'de bulunan ve 1. dünya savaşı döneminde ruslara savaş açıldığında yıkılan ayastefanos rus abidesinin yıkılışını konu almıştır.