bilgi biriktiren ama gücü denetleyemeyen uygarlık

insanlık, nesiller boyunca bilgi biriktiren bir tür. deneyim aktarıyor, teknik kapasitesini büyütüyor, daha karmaşık kurumlar kuruyor. fakat bütün bu birikime rağmen insanoğlu halen çok temel bir sorunu çözemedi: gücü, onu kötüye kullanabilecek ellerden koruyacak kadar sağlam biçimde sınırlayamadı. bundan kaynaklı olaraktan, şu an dünya'nın tüm kaderi, bir delinin ve sapığın elinde ve bu insan ırkını tamamen tehlikeye soktuğundan dolayı, bana göre sistemdeki (sistemsizlikteki) asıl krizi oluşturuyor.

bugün yaşadığımız birçok siyasal ve toplumsal felaketin nedeni yalnızca kötü insanların varlığı değil. kötü, dengesiz, çıkarcı ya da sınır tanımayan insanlar her çağda vardı. asıl sorun, kurulan sistemlerin bu insanları bazen yükseltmesi, yükseldiklerinde de onları yeterince frenleyememesidir. yani mesele tek tek karakterler değil, karakter bozukluğunu toplumsal felakete dönüştürebilen düzenin kendisidir.

insanlık uzun süre ilerlemeyi teknoloji, üretim, hız ve büyüme ile ölçtü. oysa bunlar tek başına yeterli değil. bir toplumun kamusal gücün kötüye kullanımını ne kadar zorlaştırabildiği de ilerlemenin en önemli göstergelerinden biridir; çünkü bilgi artarken denetim zayıf kalıyorsa, birikim medeniyet üretmek yerine daha büyük ölçekli yıkım da üretebilir. sorun işte tam olarak burada başlıyor. modern uygarlık çok güçlü araçlar geliştirdi ama bu araçların kimlerin elinde nasıl kullanılacağını aynı ciddiyetle güvenceye alamadı. devlet aygıtı, sermaye,medya, veri, propaganda ve güvenlik mekanizmaları belirli ellerde aşırı yoğunlaştığında, kişisel hırs ile kamusal kader arasındaki sınır da silinmeye başlıyor. böylece bir kişinin; kibri, korkusu, öfkesi ya da çıkarı, milyonların hayatını etkileyebilen bir kuvvete dönüşüyor.

bu yüzden sağlam bir uygarlık, iyi lider umuduna dayanamaz. asıl ihtiyaç duyulan şey, kötü niyetli ya da dengesiz birinin bile büyük hasar veremeyeceği kurumlar kurmaktır. güç tek elde toplanmamalı, denetim sürekli ve bağımsız olmalı, kamusal kararlar görünür ve sorgulanabilir hale gelmeli, yurttaş da yalnızca seçimden seçime oy veren biri değil, kamusal düzeni izleyen ve denetleyen bir özneye dönüşmelidir. aynı şekilde teknoloji de kurtarıcı gibi düşünülmemeli. teknolojinin görevi güvenin yerini almak değil; şeffaflığı, kayıt tutarlılığını, izlenebilirliği ve doğrulamayı güçlendirmektir. doğru kullanıldığında denetimi kolaylaştırır; yanlış kullanıldığında ise mevcut tahakkümü daha verimli hale getirir. bu yüzden mesele yalnızca dijitalleşme değil, dijital gücün de kamusal akıl ve hukuk içinde sınırlandırılmasıdır.

sonuç olarak insanlığın temel açmazı bilgi eksikliği değil, biriken gücün olası kötüye kullanımına karşı yeterince tedbir alamamış olmasıdır. yeni bir uygarlık fikri kurulacaksa, bu iyi insanlara duyulan romantik güven üzerine değil; denetlenebilir kurumlar, açık süreçler, güçlü fren mekanizmaları ve aktif yurttaşlık üzerine kurulmak zorundadır. aksi halde insanlık, kendi zekasının ürettiği imkanlar içinde, kendi zaaflarının esiri olmaya devam edecektir. hatta bu mevcut denetimsiz ve kontrolsüz sistem, insanoğlunu dünya'dan tamamen silebilecek çok büyük savaşlara sebep olmaya devam edecektir. insanoğlunun acilen uyanması, küresel sistemi en baştan ve daha sağlam şekilde, tüm insanlığın geleceği ve iyiliği için tekrardan düzenlemesi gerekli. bence düzenlemeler her şeyi kapsayacak şekilde, en alttan ve en baştan başlanmalıdır ki herkes gerçek; huzura, mutluluğa, insanlığa, medeniyete ve hayata; adaletli, insani ve eşit bir şekilde kavuşabilsin. bu aslında; istendiğinde ve tüm dünya ülkeleri de ortak karar aldıklarında, inanılmaz kolay bir şey bence.