1.
günümüzde türkiye, azerbaycan ve türkmenistan türklerinin ataları olan oğuzlar ile çok sık karıştırılan türk boyu. zannedildiği gibi oğuzlar ve dokuz oğuzlar aynı değillerdir. oğuzlar hazar gölü ile aral golü civarında göçebe yaşam süren ve oğuz yabguluğunu kuruncaya dek batı göktürkler ve hazarların hakimiyetinde yaşayan bir türk topluluğudur. bu oğuzlar sonraları selçuklu, osmanlı, safevi gibi büyük devletlerin yanı sıra anadolu'da ve pek çok islam coğrafyasında beylikler, atabeylikler kuracaklar bir kısmı ise abbasiler, bizans, eyyubiler gibi devletlerin ordularında paralı askerlik yapacaklardır. bu açıklamayı oğuzlar ile dokuz oğuzların karıştırılmaması için yazdım.
gel gelelim dokuz oğuzlara. dokuz oğuzlar geçmişte hunların (çin kaynaklarında hiung-nu) hakimiyeti altındaki antik bir türk topluluğu olan tiele'nin devamı olan ve 9 boydan oluşan bir türk halkıdır. eski islam coğrafyacıları ve tarihçileri dokuz oğuzları uygurlar ile eş tutmuştur. bu yüzden dokuz oğuzların günümüzdeki uygur türklerinin ataları olduğu söylenmektedir.
peki neden dokuz oğuz denir bunlara ? oğuz kelimesi türkçe'de boylar, kabileler anlamına gelir ve bu halk 9 boydan oluştuğu için dokuz oğuz yani dokuz boy denmiştir. bu dokuz kabile şunlardır:
bugular (pu-ku), hun, bayırku, tongra, izgil, ch'i-pi, a-pu-sse, ku-lun-wu-ku, edizler. bunların arasında uygurlar da katılınca dokuz oğuzlar, "on uygur" olarak anılmaya başlandı.
orhun abidelerinde de dokuz oğuzlardan bahsedilir. aslında dokuz oğuzlar göktürklerin bel kemiği gibidir. dokuz oğuzlar geçmişte sık sık göktürklere karşı ayaklanmışlardı ve tang'ın (çin) kışkırtmasıyla bu sefer hepten düşman kesilmişlerdir. bilge kağan tiginlik (şehzadelik) döneminde kardeşi kül tigin ile birlikte 716 yılında dokuz oğuzların ayaklanmalarını bastırmak üzere 4 kez sefere çıktı bunlardan üçü başarısız oldu ancak son yapılan savaşta bilge şad (bilge kağan) önderliğindeki göktürkler dokuz oğuzları silip süpürdüler. bu yapılan savaş için türklerin tarihinde kendi içlerinde yaptıkları en kanlı savaş denmektedir. bilge şad bu ayaklanmayı bastırdıktan sonra ise bu ayaklanmalara karşı pasif bir tutum sergileyen inel kağana darbe yapmış ve idam ettirmiştir.
gel gelelim dokuz oğuzlara. dokuz oğuzlar geçmişte hunların (çin kaynaklarında hiung-nu) hakimiyeti altındaki antik bir türk topluluğu olan tiele'nin devamı olan ve 9 boydan oluşan bir türk halkıdır. eski islam coğrafyacıları ve tarihçileri dokuz oğuzları uygurlar ile eş tutmuştur. bu yüzden dokuz oğuzların günümüzdeki uygur türklerinin ataları olduğu söylenmektedir.
peki neden dokuz oğuz denir bunlara ? oğuz kelimesi türkçe'de boylar, kabileler anlamına gelir ve bu halk 9 boydan oluştuğu için dokuz oğuz yani dokuz boy denmiştir. bu dokuz kabile şunlardır:
bugular (pu-ku), hun, bayırku, tongra, izgil, ch'i-pi, a-pu-sse, ku-lun-wu-ku, edizler. bunların arasında uygurlar da katılınca dokuz oğuzlar, "on uygur" olarak anılmaya başlandı.
orhun abidelerinde de dokuz oğuzlardan bahsedilir. aslında dokuz oğuzlar göktürklerin bel kemiği gibidir. dokuz oğuzlar geçmişte sık sık göktürklere karşı ayaklanmışlardı ve tang'ın (çin) kışkırtmasıyla bu sefer hepten düşman kesilmişlerdir. bilge kağan tiginlik (şehzadelik) döneminde kardeşi kül tigin ile birlikte 716 yılında dokuz oğuzların ayaklanmalarını bastırmak üzere 4 kez sefere çıktı bunlardan üçü başarısız oldu ancak son yapılan savaşta bilge şad (bilge kağan) önderliğindeki göktürkler dokuz oğuzları silip süpürdüler. bu yapılan savaş için türklerin tarihinde kendi içlerinde yaptıkları en kanlı savaş denmektedir. bilge şad bu ayaklanmayı bastırdıktan sonra ise bu ayaklanmalara karşı pasif bir tutum sergileyen inel kağana darbe yapmış ve idam ettirmiştir.
devamını gör...
2.
tarihte asya hun imparatorluğu ve göktürk kağanlığı gibi türk siyasi birliğinin sağlandığı devletlerde yaşamış bir türk boyu. dokuz oğuzlar, günümüzdeki uygur türkleri'nin atalarıdır. dokuz oğuzlar, göktürkler döneminde gök türklere isyan etmelerinden dolayı bilge kağan tarafından kendilerine cezaları kesildi.
dokuz oğuzlar, akıllara şu şarkıyı getirir:
dokuz oğuzlar, akıllara şu şarkıyı getirir:
devamını gör...
3.
türkçe og-uz/ok-uz/oğ-uz kabile, aşiret, boy,oymak anlamına da geldiğinden anlamı dokuz boy demektir.
1) yüe-lo-ko (yaγlaqar, yağlaqar veya yaglakar)
2) hu-to-ko (quturγar veya uturkar)
3)to-lo-wo (küräbür veya kürebir)
4)mo-ko-si-k'i (bakasıkır)
5) a-vu-ti (ebirçeg)
6)ko-sa (qazar veya kasar)
7) hu-wu-su (oguz)
8) yüe-wu-ku (yaγmurqar veya yagmurkar)
9)hi-ye-vu (aymur veya eymur)
bu dokuz boy, göktürkler döneminde ötüken-orhun bölgesinde yaşayan ve çin kaynaklarında “dokuz oğuz” (九姓乌护 jiu xing wuhu) adıyla kaydedilen konfederasyonu oluşturmaktaydı. “oğuz” kelimesi eski türkçede kabile, boy, aşiret anlamına geldiğinden, “dokuz oğuz” ifadesi doğrudan dokuz boy anlamına gelir.
bu boyların isimleri, tang dönemi çin kroniklerinde fonetik olarak kaydedilmiş, günümüz araştırmacıları tarafından eski türkçe karşılıkları tahmin edilmiştir. orhun yazıtları’nda ve uygur kağanlığı dönemine ait kitabelerde de dokuz oğuz adı sıkça geçmektedir.
dokuz oğuz boyları, 8. yüzyılda göktürk kağanlığı’na karşı zaman zaman isyan etmiş, zaman zaman ittifak kurmuştur. uygur kağanlığı’nın kuruluşunda bu boyların çoğu kurucu unsur olarak yer almıştır. özellikle yağlakar boyu, uygur hanedanının kökenini teşkil etmiştir.
sonraki yüzyıllarda bu boylardan bazıları tarih sahnesinden silinmiş, bazıları ise farklı adlarla yaşamaya devam etmiştir. mesela:
*eymür (hi-ye-vu), oğuzların bozok kolunda yer alarak anadolu’ya kadar gelmiştir.
*qazar/kasar (ko-sa) adı, hazarlar ve daha sonra kazak etnoniminde yaşamıştır.
*oğuz (hu-wu-su) boyu ise, büyük oğuz konfederasyonunun adını doğrudan taşımıştır.
çin kaynaklarında bu boyların adlarının yanında bazen yaşadıkları bölgeler, ekonomik faaliyetleri ve askeri güçleri hakkında da bilgiler yer alır. örneğin yağlakarların askeri alanda güçlü, kasarların ise ticaret ve hayvancılıkta öne çıktığı belirtilir.
dokuz oğuz sistemi, türk bozkır konfederasyonlarının nasıl örgütlendiğini anlamak açısından önemlidir:
*sayısal adlandırma (dokuz boy, on-ok vb.)
*esnek ittifak yapısı (savaş ve barış dönemlerine göre şekillenme)
*akrabalık ve siyasi bağların iç içeliği
uygur kağanlığı yıkıldıktan sonra, dokuz oğuz’un torunları doğu türkistan, moğolistan ve orta asya bozkırlarında farklı devletlere ve halklara karışarak iz bırakmıştır. bugün anadolu’daki bazı oğuz boylarının kökeninde bu dokuzlu sistemin izlerini görmek mümkündür.
1) yüe-lo-ko (yaγlaqar, yağlaqar veya yaglakar)
2) hu-to-ko (quturγar veya uturkar)
3)to-lo-wo (küräbür veya kürebir)
4)mo-ko-si-k'i (bakasıkır)
5) a-vu-ti (ebirçeg)
6)ko-sa (qazar veya kasar)
7) hu-wu-su (oguz)
8) yüe-wu-ku (yaγmurqar veya yagmurkar)
9)hi-ye-vu (aymur veya eymur)
bu dokuz boy, göktürkler döneminde ötüken-orhun bölgesinde yaşayan ve çin kaynaklarında “dokuz oğuz” (九姓乌护 jiu xing wuhu) adıyla kaydedilen konfederasyonu oluşturmaktaydı. “oğuz” kelimesi eski türkçede kabile, boy, aşiret anlamına geldiğinden, “dokuz oğuz” ifadesi doğrudan dokuz boy anlamına gelir.
bu boyların isimleri, tang dönemi çin kroniklerinde fonetik olarak kaydedilmiş, günümüz araştırmacıları tarafından eski türkçe karşılıkları tahmin edilmiştir. orhun yazıtları’nda ve uygur kağanlığı dönemine ait kitabelerde de dokuz oğuz adı sıkça geçmektedir.
dokuz oğuz boyları, 8. yüzyılda göktürk kağanlığı’na karşı zaman zaman isyan etmiş, zaman zaman ittifak kurmuştur. uygur kağanlığı’nın kuruluşunda bu boyların çoğu kurucu unsur olarak yer almıştır. özellikle yağlakar boyu, uygur hanedanının kökenini teşkil etmiştir.
sonraki yüzyıllarda bu boylardan bazıları tarih sahnesinden silinmiş, bazıları ise farklı adlarla yaşamaya devam etmiştir. mesela:
*eymür (hi-ye-vu), oğuzların bozok kolunda yer alarak anadolu’ya kadar gelmiştir.
*qazar/kasar (ko-sa) adı, hazarlar ve daha sonra kazak etnoniminde yaşamıştır.
*oğuz (hu-wu-su) boyu ise, büyük oğuz konfederasyonunun adını doğrudan taşımıştır.
çin kaynaklarında bu boyların adlarının yanında bazen yaşadıkları bölgeler, ekonomik faaliyetleri ve askeri güçleri hakkında da bilgiler yer alır. örneğin yağlakarların askeri alanda güçlü, kasarların ise ticaret ve hayvancılıkta öne çıktığı belirtilir.
dokuz oğuz sistemi, türk bozkır konfederasyonlarının nasıl örgütlendiğini anlamak açısından önemlidir:
*sayısal adlandırma (dokuz boy, on-ok vb.)
*esnek ittifak yapısı (savaş ve barış dönemlerine göre şekillenme)
*akrabalık ve siyasi bağların iç içeliği
uygur kağanlığı yıkıldıktan sonra, dokuz oğuz’un torunları doğu türkistan, moğolistan ve orta asya bozkırlarında farklı devletlere ve halklara karışarak iz bırakmıştır. bugün anadolu’daki bazı oğuz boylarının kökeninde bu dokuzlu sistemin izlerini görmek mümkündür.
devamını gör...