1.
hobi olarak ilgilendiğim bilim alanı.
favori etimoloji sözlüğüm: "nişanyan sözlük"
kelimelerin nereden geldiklerini ve nasıl evrildiğini öğrenmenin keyfine varmaktır.
favori etimoloji sözlüğüm: "nişanyan sözlük"
kelimelerin nereden geldiklerini ve nasıl evrildiğini öğrenmenin keyfine varmaktır.
devamını gör...
2.
bkz. the professor and the madman (2019) demek istediğimdir.
devamını gör...
3.
gelişigüzel kullandığımız kelimelerin ne anlama geldiğini sorduklarında şaşkın ördek gibi kalmamıza sebep olan bilim dalıdır. kelimelerin kökenlerini öğrenmek, anlamlar arasında bağlantı kurmak çok keyiflidir. sonsuzluktur, bir derya denizdir; her gün yeni bir bilgi çıkar karşınıza. özellikle türkçe gibi zengin bir dil yapısına sahip olduğumuz için araştırmanızın sonu çeşitli dil kökenlerine doğru yolculuğa çıkacaktır. hangi kelime hangi dile ait, ne zaman kullanılmaya başlanmış ve hangi dönüşümleri yaşayarak bugünkü kullanılma erişmiş olduğunu öğrendiğinizde yaşayacağınız aydınlanma hissini mutlaka deneyimlemelisiniz.
etimolojik bilgi, sadece salt kültürel birikim için değil aynı zamanda edindiğimiz bilginin daha kalıcı olmasını sağlayan bir merdiven basamağıdır. neyin neden söylendiğini öğrendiğinizde hatırlamanız ve bağlantı kurmanız kolaylaşacaktır. (bkz: uzun süreli bellek)
etimolojik bilgi, sadece salt kültürel birikim için değil aynı zamanda edindiğimiz bilginin daha kalıcı olmasını sağlayan bir merdiven basamağıdır. neyin neden söylendiğini öğrendiğinizde hatırlamanız ve bağlantı kurmanız kolaylaşacaktır. (bkz: uzun süreli bellek)
devamını gör...
4.
öğrenmeyi kolaylaştıran, yararlı bilim dalı.
öğrenmekte zorlandığım bir kelime olduğunda hemen kökenine bakıyorum. kökenini öğrendiğimde küçük bir aydınlanma yaşayıp, daha kolay öğreniyorum. ingilizce vb. yabancı dillerde de işe yaramakta.
öğrenmekte zorlandığım bir kelime olduğunda hemen kökenine bakıyorum. kökenini öğrendiğimde küçük bir aydınlanma yaşayıp, daha kolay öğreniyorum. ingilizce vb. yabancı dillerde de işe yaramakta.
devamını gör...
5.
t: tehlikeli ve manipleye açık bir bilim dalı. bir zamanlar facebook dedeleri sıkıntıdan etimolojiyle çok uğraşırlardı, sonra yavaş yavaş azaldılar. genellikle de doktorlar ve yurt dışındaki türklerde bu etimoloji aşkı vardı. doktorlarınki herhalde yabancı dil bildiklerinden çeşitli kaynaklara ulaşabilmeleri hasebiyle etimolojiyle uğraşmak ilgi çekici gelmiş olabilir, yurt dışındakilerin sevdası ise net bir kimlik bunalımı kaynaklı, diye düşünüyorum. mesela ne yapıyorlardı örnek vereyim:
meme kelimesinin tüm dünyaya türkçeden yayıldığını zannediyorlardı. oysaki çocuk dilinden gelen, hemen hemen tüm dünyada benzer şekilde olan bir kelimedir. bebekleri gözlemlediğiniz anda basitçe bu sonuca varabilirsiniz.
az çok bu konularda okumuş biri olarak naçizane tavsiyem her gördüğünüz köken çözümlemesine inanmayın. kendiniz bakıp teyit edin. yine de tam olarak inanmayın.
etimoloji üzerine türkçede pek fazla kaynak yok, aklıma gelenleri şuraya bırakayım, ilgili arkadaşlar okurlar*:
iştikakçının köşesi - şinasi tekin
sözcük hikayeleri - hatice şirin
düşünen türkçe - ali akar
oksfordun öküzü - kerim demirci
kelime dağarcığımızdan etimoloji araştırmaları - osman fikri sertkaya
kuşlar böcekler çiçekler - uwe blasing
buraya kadar olanlar akademisyenlerin kitapları. hepsi birbirinden değerli, son ikisi hariç dilleri de ağır değil, oldukça zevkli.
elifin öküzü, kelimebaz (1-2) - sevan nişanyan daha önce elifin öküzü tanımında belirtmiştim görüşlerimi, gayet okunabilir.
kök: kelimelerin serüveni, hatırla: kelimelerin serüveni - alp paksoy bu ikisini henüz okumadım.
meme kelimesinin tüm dünyaya türkçeden yayıldığını zannediyorlardı. oysaki çocuk dilinden gelen, hemen hemen tüm dünyada benzer şekilde olan bir kelimedir. bebekleri gözlemlediğiniz anda basitçe bu sonuca varabilirsiniz.
az çok bu konularda okumuş biri olarak naçizane tavsiyem her gördüğünüz köken çözümlemesine inanmayın. kendiniz bakıp teyit edin. yine de tam olarak inanmayın.
etimoloji üzerine türkçede pek fazla kaynak yok, aklıma gelenleri şuraya bırakayım, ilgili arkadaşlar okurlar*:
iştikakçının köşesi - şinasi tekin
sözcük hikayeleri - hatice şirin
düşünen türkçe - ali akar
oksfordun öküzü - kerim demirci
kelime dağarcığımızdan etimoloji araştırmaları - osman fikri sertkaya
kuşlar böcekler çiçekler - uwe blasing
buraya kadar olanlar akademisyenlerin kitapları. hepsi birbirinden değerli, son ikisi hariç dilleri de ağır değil, oldukça zevkli.
elifin öküzü, kelimebaz (1-2) - sevan nişanyan daha önce elifin öküzü tanımında belirtmiştim görüşlerimi, gayet okunabilir.
kök: kelimelerin serüveni, hatırla: kelimelerin serüveni - alp paksoy bu ikisini henüz okumadım.
devamını gör...
6.
eti tarafından çıkarılan yeni bisküvi çeşididir. tadı ilk anda biraz tuhaf geliyor olsada sonradan ağızda dağılan aroması mükemmeldir.
devamını gör...
7.
etimoloji hakkında temel başvuru kaynağı olan kitap.
marek stachowski "etimoloji" türk kültürünü araştırma enstitüsü yayınları, ankara 2011
marek stachowski "etimoloji" türk kültürünü araştırma enstitüsü yayınları, ankara 2011
devamını gör...
8.
9.
dilin daha doğrusu sözcüklerin etnografisini de anlamanı sağlayan bir bilim. bugün kullandığın bir sözcüğün anlamının nerelerden beslendiğini anlamanı sağlar. tarihte hangi dinin; hangi kültürün ya da topluma özgü hangi ilginç anlamsal bağın; bugün kullandığın o sözcüğe karşılık olarak şu veya bu kavramı yüklediğini öğretir kişiye.
devamını gör...
10.
köken bilgisidir. ingilizce kelime öğrenirken ilgili kelimenin etimolojik bilgisini öğrenmeniz o kelimeyi öğrenmenizi sağlamlaştırır
devamını gör...
11.
etilerden kalma bir zaman dilimiydi.*
devamını gör...
12.
etle ilgili bilim dalı sandım ve hayal kırıklığına uğradım. etin geçmişini ve nasıl yenmeye başlandığını öğrenmek için girmiştim oysa ki.
devamını gör...
13.
kelimelerin kökenine inen dil arkeolojisi.
devamını gör...
14.
ufuk açan bilim dalı.
devamını gör...
15.
etimoloji(kökenbilim), kelimelerin kökenine inen bir bilim dalıdır. bu sayede birkaç yabancı dil öğrenebilmek için ufak bir başlangıçtır. youtube'da bu işi en iyi üstad ilyas özkan[gig tv ilyas] yapar.
gig tv ilyas'ın kanalının linki: youtube.com/@ilyasozkan09
gig tv ilyas'ın kanalının linki: youtube.com/@ilyasozkan09
devamını gör...
16.
etimoloji sözcüklerin hangi dile ve uygarlığa ait olduğunu inceleyen bilim dalıdır. bu bilim dalında uzmanlaşmış olan kişilere ise etimolog adı verilir. linguistics, yani dilibilimi ile çalışmaları iç içedir. dilbilimciler, etimoloji ile yan dal olarak ilgilenirler ve eğer ihtisas yaparlarsa da uzmanlaşabilirler bu alanda. dilin diğer dillerle olan ilişkilerini incelemek de etimolojinin temel amaçları arasında yer alır.
devamını gör...
17.
kültür dil ile aktarılan bir şeyse etimoloji de geçmişe açılan sihirli bir kapı gibi.
(bkz: metonya)
(bkz: metonya)
devamını gör...
18.
dil köken bilimi olarak özetlediğim ilim dalıdır.
iyi bir etimologsanız ve yeterince veriye sahipseniz tüme varım ve tümden gelim yöntemleriyle bir çok ilginç çıkarıma varabilrisiniz.
iyi bir etimologsanız ve yeterince veriye sahipseniz tüme varım ve tümden gelim yöntemleriyle bir çok ilginç çıkarıma varabilrisiniz.
devamını gör...
19.
yunanca etumologia sözcüğünden türemiştir. bu sözcük "gerçek anlam ya da gerçeğin anlamı" anlamına gelen etumon'dan türetilmiştir.
devamını gör...
20.
çok zevkli, çok keyifli bir bilim dalı. kelimelerin ve dillerin kökenini, nereden geldiğini, geçirdiği dönüşüm ve başkalaşımları inceleyen bilim dalı.
mesela ben bu sabah okuduğum bir kitapta hamal, hamil ve hamile kelimelerinin aynı kökten olduğunu fark ettim ve öğrendim. hepsi de esasında taşıyıcı demek. hamal yük taşıyan demek. hamil elinde bulunduran, elinde taşıyan demek. örneğin bir senedin hamili onu taşıyan, bulunduran kişidir. hamile de bebek taşır. normalde bu kelimeleri birbirinden ayrı gibi düşünürüz ama işte etimolojik kökene baktığımızda böyle keyifli bağlantıları görüp kısa süreli bir aydınlanma ve süpriz yaşarız. ya da bende öyle oluyor bilemiyorum.
mesela sürpriz deyince aklıma geldi. sevan nişanyan'ın elifin öküzü adlı bir kitabı var. diğer adı sürprizler kitabı. burada birbiriyle alakasız görünen yerli ve pek çok yabancı kelimenin etimolojik dönüşümünün ve kökenini görüyorsunuz. mesela elif'in aslında öküz anlamına geldiğini öğreniyorsunuz. kitapta şöyle anlatılıyor:
fenikece alep : öküz.
alfabeyi bundan 3000 küsur yıl önce fenikeliler icat etmiş. basit gibi gözüken, son derece zekice bir buluş bu. daha önce her biri bir basit kavramı ifade eden binlerce simge-resim varken bunlardan 25 kadarını almışlar, her birini adının ilk sesini simgelemek için kullanmışlar. öküz anlamına gelen
alep a olmuş (küçük matbaa a’sına dikkatle bakarsanız öküz başını hala görebilirsiniz). ev anlamına gelen bēt b, cirit sopası anlamına gelen gmel g, kapı anlamına gelen dalıt d olmuş.
fenikelilerin icadını önce komşuları olan suriyeli aramiler ve ibraniler, mö 700’lerden itibaren de yunanlılar taklit etmişler. harflerin biçimleri bir hayli değişmiş, ama isimleri pek değişmemiş. arami ve ibrani alfabesinin ilk dört harfi aleph, beth, gīmel, dāleth. yunan alfabesinin ilk dört harfi ise alpha, bēta, gamma, delta. yunan alfabesinin harfleri batı geleneğinde öteden beri soyut sıra adları olarak kullanılıyor. fizikteki alfa, beta, gamma ışınları öyle. tansiyon hastalarının yakından tanıdığı alfa ve beta blokerler öyle. bilgisayar yazılımında “piyasaya çıkarılan deneme versiyonu” anlamında kullanılan beta öyle. sony’nin betamax’ı da aynı zümreden. alfabe sözcüğü (fransızca alphabet yoluyla) yunan harflerinin adından türemiş.
hz muhammed’den 300 yıl önce ortaya çıkan arap alfabesi, bugünkü süryanicenin atası olan aramiceden esinlenmiş. arapça harf isimlerinin elīf, bā, cīm, dāl olması bu yüzden.
aramice gīml’in arapça cīm olması normal, çünkü başka dillerdeki g sesi arapçada daima c’ye dönüşmüş.
kelimeler zamanla bambaşka anlamlara bürünebiliyorlar. fenikelilerin öküzünün, 3000 yıl sonra, türkiye’de son zamanlarda doğan her on kızdan birine verilen güzel bir ada dönüşmesini başka nasıl açıklayabiliriz?
mesela ben bu sabah okuduğum bir kitapta hamal, hamil ve hamile kelimelerinin aynı kökten olduğunu fark ettim ve öğrendim. hepsi de esasında taşıyıcı demek. hamal yük taşıyan demek. hamil elinde bulunduran, elinde taşıyan demek. örneğin bir senedin hamili onu taşıyan, bulunduran kişidir. hamile de bebek taşır. normalde bu kelimeleri birbirinden ayrı gibi düşünürüz ama işte etimolojik kökene baktığımızda böyle keyifli bağlantıları görüp kısa süreli bir aydınlanma ve süpriz yaşarız. ya da bende öyle oluyor bilemiyorum.
mesela sürpriz deyince aklıma geldi. sevan nişanyan'ın elifin öküzü adlı bir kitabı var. diğer adı sürprizler kitabı. burada birbiriyle alakasız görünen yerli ve pek çok yabancı kelimenin etimolojik dönüşümünün ve kökenini görüyorsunuz. mesela elif'in aslında öküz anlamına geldiğini öğreniyorsunuz. kitapta şöyle anlatılıyor:
fenikece alep : öküz.
alfabeyi bundan 3000 küsur yıl önce fenikeliler icat etmiş. basit gibi gözüken, son derece zekice bir buluş bu. daha önce her biri bir basit kavramı ifade eden binlerce simge-resim varken bunlardan 25 kadarını almışlar, her birini adının ilk sesini simgelemek için kullanmışlar. öküz anlamına gelen
alep a olmuş (küçük matbaa a’sına dikkatle bakarsanız öküz başını hala görebilirsiniz). ev anlamına gelen bēt b, cirit sopası anlamına gelen gmel g, kapı anlamına gelen dalıt d olmuş.
fenikelilerin icadını önce komşuları olan suriyeli aramiler ve ibraniler, mö 700’lerden itibaren de yunanlılar taklit etmişler. harflerin biçimleri bir hayli değişmiş, ama isimleri pek değişmemiş. arami ve ibrani alfabesinin ilk dört harfi aleph, beth, gīmel, dāleth. yunan alfabesinin ilk dört harfi ise alpha, bēta, gamma, delta. yunan alfabesinin harfleri batı geleneğinde öteden beri soyut sıra adları olarak kullanılıyor. fizikteki alfa, beta, gamma ışınları öyle. tansiyon hastalarının yakından tanıdığı alfa ve beta blokerler öyle. bilgisayar yazılımında “piyasaya çıkarılan deneme versiyonu” anlamında kullanılan beta öyle. sony’nin betamax’ı da aynı zümreden. alfabe sözcüğü (fransızca alphabet yoluyla) yunan harflerinin adından türemiş.
hz muhammed’den 300 yıl önce ortaya çıkan arap alfabesi, bugünkü süryanicenin atası olan aramiceden esinlenmiş. arapça harf isimlerinin elīf, bā, cīm, dāl olması bu yüzden.
aramice gīml’in arapça cīm olması normal, çünkü başka dillerdeki g sesi arapçada daima c’ye dönüşmüş.
kelimeler zamanla bambaşka anlamlara bürünebiliyorlar. fenikelilerin öküzünün, 3000 yıl sonra, türkiye’de son zamanlarda doğan her on kızdan birine verilen güzel bir ada dönüşmesini başka nasıl açıklayabiliriz?
devamını gör...