1.
tdk: akılcı
akılcılık ve rasyonalizm başlıkları var sözlükte zaten ve ben burada felsefi bağlamlara girmeyeceğim.
rasyonel kelimesinden gelir. rasyonel sözcüğünün tdk'nin online sözlüğündeki anlamları ise: akla uygun, aklın kurallarına dayanan; ölçülü, ussal, hesaplı
burada "hesaplı" önemli bence. yani ratio/oran.
mesela dünyadaki iyilikleri de kötülükleri de görürsünüz. sadece kötü olayları görüp "dünya kötü bir yer" demezsiniz. güdümlü bir zihniniz olmaz, rasyonalist biriyseniz. bir tartarsınız, ölçersiniz, oranlarsınız. buna göre de bir çıkarımda bulunursunuz. veya hayata dair gizemler görürsünüz. veyahut işte sistemsel işleyişler ve örüntüler. akılcı bir insan "demek ki bir yaradan var" veya "demek ki the matrix filmindeki gibi bir sistem var, bir simülasyon içindeyiz" demez. yani bilim bunu net olarak söylemediği sürece... zira görür ki her şey de o kadar sistemli değildir. demek ki bir sonuca varmak çok akıllıca olmaz. başkaları gibi her şeyde bir mistik boyut görmek sağlıklı bir algının tezahürü değildir... tabii koyu bir ateist olup da mistik olan her şeyi reddetmek de bence bir rasyonalistin yapacağı bir şey değildir. reactionary atheism bana göre hiç de sağlıklı bir şey değildir. her ateist böyledir demiyorum -ki ben de bir apatetik ateistim- ama birçok ateist sırf "dinlerde/teolojide böyle deniyor" diye reaksiyonel bir reddetme moduna geçiyor. bana göre rasyonalist biri önce değerlendirir ve böyle şeylerde bazı doğruluk payları görebilir. veya görmeyebilir de. ancak öncelikle ön yargısız olarak bir değerlendirir. tabii bu çok geniş bir konu...
rasyonalist biri bana göre hakikaten bir kıyametin, hakiki bir distopyanın içine falan doğmadıysa veya gerçek manada ütopik bir dünyaya doğmadıysa pesimist veya optimist olmaz. realist olabilir. ama romantik de olabilir. bende bu ikisinden de var mesela.
ha, hakikaten bir maymunlar cehennemi (film) gibi bir gezegende tutsaksınızdır, bir insan olarak. o zaman optimist veya pesimist olabilirsiniz elbette. yani o korkunç esaretten kurtulabilme inancınız varsa optimist, yoksa pesimist olabilirsiniz.
ama şu yaşadığımız dünyanın bu denli "ekstrem" olduğunu düşünmüyorum. mesela şu anda ekonomimiz çok kötü, kabul. birçok insan karnını zor doyuruyor. kabul. ama... ekonomimiz bundan 10 kat iyiyken de birçok insan şikayet ediyordu. bunu bizzat deneyimledim, gözlemledim, biliyorum.
ben geçmişte çok "mantıkçı" biriydim. (bkz: mantıkçılık) - bunu, o başlıkta* da dediğim gibi felsefe ve mantık/matematik bağlamlarında kullanmıyorum. yani mantığı her zaman ön plana almak şeklindeydi. sonra akılcılık/rasyonellik ve mantıkçılık sentezinin daha sağlıklı olduğunda karar kıldım. mesela bir konuda en mantıklı kararı almaktansa, bu sefer de kalbimi/sezgilerimi dinleyeyim diyebiliyorum ve bu da duygusal olarak bana iyi gelebiliyor. burada akılcılık da devreye giriyor işte. ya da mesela yaptığım bir şeyin mantıksız olduğunu fark ediyorum. olsun ya, bunu yapmak hoşuma gidiyor deyip bunu yapmaya devam edebiliyorum ki bu da hayatıma renk katabiliyor. geçmişte işte mantık benim için şaşmaz bir öncelik taşıyordu. belirli bir olgunluğa ulaştıktan sonra akılcılık ile bunu dengeledim. zaten aklınız bazen de duygularını dinle der. yani akılcılık ille duygusuzluk demek değildir. sadece kontrol aklınızdadır ve duygusal kararlarınız size zarar vermeye başlarsa sizi o girdaptan çekip alabilecek şeydir. bir de her şeyde mantığı öne almak bana göre "akıllıca" bir tutum da değildir. ben bu konuda dersimi aldığımı düşünüyorum.
bu arada ingilizce rationalist kelimesine bakarsak, bunda ise mantığın vurgulandığını görürüz. yani mantıkçılık olarak da görebiliriz, ingilizce karşılıklarına göre. ama ben ayırdım zira türkçede rasyonalist, akıl/us ile tanımlanmıştır.
akılcılık ve rasyonalizm başlıkları var sözlükte zaten ve ben burada felsefi bağlamlara girmeyeceğim.
rasyonel kelimesinden gelir. rasyonel sözcüğünün tdk'nin online sözlüğündeki anlamları ise: akla uygun, aklın kurallarına dayanan; ölçülü, ussal, hesaplı
burada "hesaplı" önemli bence. yani ratio/oran.
mesela dünyadaki iyilikleri de kötülükleri de görürsünüz. sadece kötü olayları görüp "dünya kötü bir yer" demezsiniz. güdümlü bir zihniniz olmaz, rasyonalist biriyseniz. bir tartarsınız, ölçersiniz, oranlarsınız. buna göre de bir çıkarımda bulunursunuz. veya hayata dair gizemler görürsünüz. veyahut işte sistemsel işleyişler ve örüntüler. akılcı bir insan "demek ki bir yaradan var" veya "demek ki the matrix filmindeki gibi bir sistem var, bir simülasyon içindeyiz" demez. yani bilim bunu net olarak söylemediği sürece... zira görür ki her şey de o kadar sistemli değildir. demek ki bir sonuca varmak çok akıllıca olmaz. başkaları gibi her şeyde bir mistik boyut görmek sağlıklı bir algının tezahürü değildir... tabii koyu bir ateist olup da mistik olan her şeyi reddetmek de bence bir rasyonalistin yapacağı bir şey değildir. reactionary atheism bana göre hiç de sağlıklı bir şey değildir. her ateist böyledir demiyorum -ki ben de bir apatetik ateistim- ama birçok ateist sırf "dinlerde/teolojide böyle deniyor" diye reaksiyonel bir reddetme moduna geçiyor. bana göre rasyonalist biri önce değerlendirir ve böyle şeylerde bazı doğruluk payları görebilir. veya görmeyebilir de. ancak öncelikle ön yargısız olarak bir değerlendirir. tabii bu çok geniş bir konu...
rasyonalist biri bana göre hakikaten bir kıyametin, hakiki bir distopyanın içine falan doğmadıysa veya gerçek manada ütopik bir dünyaya doğmadıysa pesimist veya optimist olmaz. realist olabilir. ama romantik de olabilir. bende bu ikisinden de var mesela.
ha, hakikaten bir maymunlar cehennemi (film) gibi bir gezegende tutsaksınızdır, bir insan olarak. o zaman optimist veya pesimist olabilirsiniz elbette. yani o korkunç esaretten kurtulabilme inancınız varsa optimist, yoksa pesimist olabilirsiniz.
ama şu yaşadığımız dünyanın bu denli "ekstrem" olduğunu düşünmüyorum. mesela şu anda ekonomimiz çok kötü, kabul. birçok insan karnını zor doyuruyor. kabul. ama... ekonomimiz bundan 10 kat iyiyken de birçok insan şikayet ediyordu. bunu bizzat deneyimledim, gözlemledim, biliyorum.
ben geçmişte çok "mantıkçı" biriydim. (bkz: mantıkçılık) - bunu, o başlıkta* da dediğim gibi felsefe ve mantık/matematik bağlamlarında kullanmıyorum. yani mantığı her zaman ön plana almak şeklindeydi. sonra akılcılık/rasyonellik ve mantıkçılık sentezinin daha sağlıklı olduğunda karar kıldım. mesela bir konuda en mantıklı kararı almaktansa, bu sefer de kalbimi/sezgilerimi dinleyeyim diyebiliyorum ve bu da duygusal olarak bana iyi gelebiliyor. burada akılcılık da devreye giriyor işte. ya da mesela yaptığım bir şeyin mantıksız olduğunu fark ediyorum. olsun ya, bunu yapmak hoşuma gidiyor deyip bunu yapmaya devam edebiliyorum ki bu da hayatıma renk katabiliyor. geçmişte işte mantık benim için şaşmaz bir öncelik taşıyordu. belirli bir olgunluğa ulaştıktan sonra akılcılık ile bunu dengeledim. zaten aklınız bazen de duygularını dinle der. yani akılcılık ille duygusuzluk demek değildir. sadece kontrol aklınızdadır ve duygusal kararlarınız size zarar vermeye başlarsa sizi o girdaptan çekip alabilecek şeydir. bir de her şeyde mantığı öne almak bana göre "akıllıca" bir tutum da değildir. ben bu konuda dersimi aldığımı düşünüyorum.
bu arada ingilizce rationalist kelimesine bakarsak, bunda ise mantığın vurgulandığını görürüz. yani mantıkçılık olarak da görebiliriz, ingilizce karşılıklarına göre. ama ben ayırdım zira türkçede rasyonalist, akıl/us ile tanımlanmıştır.
devamını gör...