sınıf atlamak

tek bir nesilde gerçekleşmesi neredeyse imkânsız olan olay.

sınıf kavramının nasıl tanımlandığını anlamayı gerektirir. sınıfı sadece üretim araçlarının üzerindeki hâkimiyet olarak tanımlıyorsan küçük bir atölye açmış eski bir işçiyi-köylüyü “burjuva” olarak tanımlayabilirsin ancak yanılırsın. sadece ekonomik sermayesini arttırmış ve yüksek ihtimal yaşadığı yeri değiştirmiş bir işçi-köylü vardır karşında.

bourdieu’ya göre üç farklı sermaye türü var. ekonomik, toplumsal ve kültürel. bunlardan herhangi birini arttırman diğerlerinde de görece bir artışa sebep olacaktır. en basit örneğiyle mühendislik alanındaki diploman ve yetkinliğin sana ekonomik ve toplumsal sermaye artışı olarak geri dönecektir. bunlar o kadar da net çizgilerle çizilmemiştir. örneğin diplomasız da olsan ve kültürel sermayen çok düşük de olsa bir ülkenin başkanı olabilirsin ancak yine de belli toplumsal çevrelerde var olamazsın. seni kabul etmezler.

sınıf atlamak için yapılması gereken asıl şey ise şudur: yaşama başlarken sana dağıtılan sermaye kartlarıyla, var olmak istediğin “alanın”(bourdieu chambre kavramı) kurallarını anlayıp o kurallara göre hareket edebilmek ve kendini ilgili “habitus’a” göre yetiştirmek. yani entelektüel olmak istencinde isen ancak ailende üniversite bitiren ilk neslindensen bu kolay olmayacak belki de imkânsız olacak. o yüzden tez yazarken kendini bu kadar fazla paralayan insan görüyoruz çünkü gerekli kültürel sermaye kartlarıyla doğmamışlar ve oyunun kurallarını tam anlamıyla yerine getiremiyorlar. kendi bulundukları sınıfın habitus’ünü yok sayıyor ve başka biri gibi davranıyorlar. köşeyi dönmek isteyen “mahalleli çocuklar” da aynı şekilde. paranın ne olduğunu kapitalist sistem içerisinde neyi ifade ettiğini anlayamayan ve ekonomik sermaye kartları çok düşük olan bu insanlar haliyle para kazanmak için gerekli teknik bilgiye ve zihin yapısına sahip olamıyorlar. sınıf atlayamayıp hüsrana uğrayanlar da kendileri oluyor. bu bilgilerle günümüz kripto para algısının da neden bu coğrafyada daha çok tuttuğunu anlayabilir ve sonunun nereye gideceğini öngörebiliriz.

politik iktidarı elinde tutan kesimin de kültürel iktidarı bir türlü eline geçirememesi de bu sebepten. oyunun kültür kısmını anlayamıyorlar ve onları bir adım ileriye götürecek olan kültürel sermayeye de sahip değiller.

tam da bu yüzden sayın okur kendini kötü hissetme, para kazanamamanın sebebi sadece senin yetersizliğin ve/veya sistemin adaletsizliği değil çok daha derin toplumsal mekanizmalar da var. senelerce dirsek çürütüp tez yazamayanlar da aynı şekilde. asıl olan kendi ebeveynlerinden, doğduğun alandan ne kadar ileriye gidebildiğin; hangi alışkanlıklarını değiştirebildiğin. sana dağıtılan kartlarla ne kadar güzel poker oynadığın. hem bunun teorisini –bana göre- en güzel şekilde yazan bourdieu bile şunu diyor. –tam metin değil hatırladığım kadarıyla yazdım-

gazeteci : kırsalda doğdunuz ve fransa’nın en iyi okullarında burslarla eğitim aldınız ve şimdi de bu okullarda ders veren saygıdeğer bir sosyologsunuz. sizce de sınıfınız değişmedi mi?
bourdieu: hâlâ çorbayı ekmek ile yiyorum. çok da değişmemiş.