sosyal damgalama

kişilerin kendi seçimleri dışında (aile, din, ırk, fiziksel özellikler, hastalıklar vb..) var olan durumlarına karşı oluşan ön yargılardır.

en yaygın ön yargılar da cinsiyet, ırk, cinsel yönelim, fiziksel ve zihinsel engellere dayanan ön yargılardır.

burada buna en müthiş örnek olarak "lgbt bireyleri," verilebilir. toplumda herhangi birine "lgbt bireyleri" denildiği zaman kişinin zihninde direkt bu bireylerle ilgili birçok tanımlama aktif hâle gelir. kişi bu kavramı ilk kez duymamış daha öncesinde birçok kez karşılaşmış yaşanan belli olaylar dahilinde bir ön yargıya sahip olmuştur.

bir diğer örnek zenci-beyaz ayrımı. tamamen fizyolojik bir özellikten kaynaklanan damgalamadır. ten renginden dolayı oluşan bir ön yargı vardır.

bütün bunların dışında şişman bir insanın kilosuyla, burnu büyük birini, cildi sorunlu birini dalga konusu yapmak gibi şeyler de fiziksel özelliklerden yola çıkılarak yapılan sosyal damgalamalardır.

iki çeşit sosyal damgalama mevcuttur. görünür olan sosyal damgalama ve gizlenebilir sosyal damgalama. mesela kimisi kendi memleketinin neresi olduğunu gizleyerek aslında hangi kültürel kimliğe ait olduğunu gizlemek ister.

sosyal damgalamanın tarihte de birçok örneği görülebilir.

kişi normal hayat akışı içerisinde toplumun bir parçasıyken; kişiyi lekeli, utanç verici, kötüleyici ve ayrıştırılmış bir konuma düşürür.

kurban ilan etme, taciz, mobbing, zorbalık, suçlama ve istismar gibi kavramlar, damgalanma ile iç içedir.

insanlar genellikle başkalarının kendilerinden daha kötü ve zor bir durumda olmasından haz duyarlar. kendilerinin üst ve iyi bir konumda olması ayrıştırılan insanın değersizleştirilmesi onlara rahatlık verir.

bir taraf mutluluk rahatlık hissi yaşarken diğer taraf aşağılanmaya, çatışmaya maruz kalarak kendine olan saygısını gitgide kaybeder.

kalıpyargı+ önyargı+ ayrımcılık= sosyal damgalama
bu üç temel bileşen damgalama'nın karışımıdır.

örnekleri çok fazladır. farketmeden bu örneklerin içine dahil oluruz.mesela, şişman olduğu için birey'in sağlıksız ve iradesiz olarak algılanması. damgalanma yüzünden bir çok kadın'ın dul anılmamak için şiddet içeren bir evlilikte tutunmaya çalışması. kadın'ın savunmasız kaldığı düşünülerek taciz'e uğraması. engel'i olan birinin daha küçüklükten akran zorbalığına uğrayayıp toplumsal alanlarda çekimser kalması... örnekler o kadar fazla ki ve çok can sıkıcı. kalıpları kullanarak akılları kullanmamaktır sosyal damgalama. kolaya kaçmaktır. belki de kendimizden kaçmaktır. oysa her an bir damgalanma eşiğine girebilir, itelenebilip ötekileşebilirsiniz.

sosyal damgalama= toplumsal yaftalama = ayrımcılık = el-alem ne der sorunsalındaki el-alem...

bazen bir hareketimiz ile bazen bir cümlemizle bazen de sadece yürüyüşümüz ile sosyal damgalamaya maruz kaldığımız gerçegi ile yüzleşiyoruz. "marka" olgusu başlı başına sosyal damgalama eleği sayıldığı bu günlerde en büyük önyargı hala kılık kıyafetlerimiz.

benim kılık kıyafetim;
düşünce yapım hakkında size fikir vermez!
benim kılık kıyafetim;
siyasi tercihim hakkında size fikir vermez!
benim kılık kıyafetim;
kafanızdaki önyargılarını doğrulamanız için yeterli değildir!
benim kılık kıyafetim;
beni, kafanızdaki ile yaftalamanız için yeterli değildir!

benim kılık kıyafetim;
sadece tercihlerim hakkında size fikir verir, bu da sizi alakadar etmez...

stigma sözcüğünden gelen, eski yunanca’da yara, delik, iz gibi anlamları barındıran söz.
yunanlılar kötü olarak görülen toplumların bedenlerini dağlama, veya kazıyarak işaretlemişlerdir.
böylelikle damgalanmış gruba mensup kişi, halk arasında kolayca tanınır. millet ona göre uyarılmış olacaktır.
günümüzde de benzer bir şekilde, aşağılamak, itibar kaybına uğratmak amacıyla damgalama yapılır.

artık alıştığım durum. bir yerden sonra insan umursamıyor zaten.