1.
avrupada yaşayan yahudilerin konuştuğu, almanca ve ibranice karışımı dil. öğrenimi, dinlemesi ve konuşması gerçekten çok zordur.*.
türkçeye yidce olarak çevrilmiş olsa da fazla tercih edilen bi kullanım değil.
türkçeye yidce olarak çevrilmiş olsa da fazla tercih edilen bi kullanım değil.
devamını gör...
2.
aslında bu tür türkçe sözlüklerde altına yazılmaması gereken başlıkların başında gelen bir başlık.
ama n'apalım kendimizi tutamıyoruz...başlığı benden önce açmış olmalarına bile çok şaşırdım. düşünmüştüm ki başlığı ben açıcam. zaten tam doğru da açılmamış başlık, "jiddisch" olması lazım, aslen.ama "ingilizceleştirilmiş" haliyle "yiddish" diye açmışlar başlığı, iki başlık olmasın, bunun altını dolduralım.
evet jiddisch..."jude" almanca da "yahudi" demektir !!..."jiddisch" kelime olarak sapına kadar almancadır, ve "yahudi almancası" demektir !! almanca çok basit şeyleri çok uzun kelimelerle ifade edebildiği gibi, "jiddisch" gibi uzun uzun açıklama gerektiren bişeyi zank diye tek kelimeyle de özetleyebilen bir dildir.
gariptir, hakkaten çok gariptir (!!), ki almanya da yaşayan alman yahudilerinin konuştuğu bir dil değildir jiddisch!!... macar, polonez, çek ,rus, romen vb yahudilerinin "bir kısmının" konuştuğu almancadır.
neden "bir kısmı"?!...orası da çok önemli. "aşkenazi" yahudileridir jiddisch konuşanlar. aşkenaziler, israil krallığı 4bin yıl önce dağıldığında, 12 koldan biyerlere kaçan yahudilerin bir koludur.
aşkenaziler, çok zeki, okumaya, bilime, sanata çok önem veren bir koldur. yahudiler arasında da en sevilmeyen grup aşkenazilerdir. (çoğu disiplinleri yüzünden çok zengin olmuştur çünkü!!)
yahudi düşmanlığı dediğimiz kavram, aslında aşkenazileredir, diğer yahudiler de sevmez onları. diğer yahudiler, mesela sefarad yahudileri, ss'e pek de güzel aşkenazileri ihbar etmişlerdir - yunanistan da mesela!!...
albert einstein mesela, aşkenaz yahudisidir!! ricard feynman, felix mendelssohn, büyük senfonik besteci gustav mahler, aşkenazidir!! (viyana küçük bir köyden bozma şehirken, viyana filarmoni'yi bugün bile durduğu yere getiren kişi, o orkestranın yıllarca şefliğini yapan, gustav mahler'dir!!)( viyana mahler'e çok şey borçludur!!)
jiddisch, romence, çekce, polonezce, rusça kelimeler içerir. tanımlar, tabirler de içerir. (almanca ve ibranicenin dışında!!) ama bütün gramer almancadır. almanca konuşmayı biliyosan, konuşulan şeyin almanca olduğuna yemin edebilirsin, ama gene de çok az anlarsın.
hayatımda bi kere jiddisch konuşulduğuna şahit oldum. ben oldukça iyi almanca konuşurum. hemen hemen hiçbi şey anlamadım ve o masada oturanlar bunu biliyorlardı. ve bana dönüp ne konuştuklarını "tercüme ediyorlardı!!"...oradan anlıyordum ki bu şahıslar, sadece "jiddisch" değil gerektiğinde çok üstün de bir seviyede almanca konuşabiliyorlarmış !!
(o gece kendimi gerizekalı gibi hissetmiştim.)
şöyle diyebiliriz, jiddisch aşkenazilerin özel dilidir, onların "özelidir" !! sen romence, almanca, rusça, polonezce öğrenebilirsin.
...ama gene de jiddisch konuşamazsın !!
ama n'apalım kendimizi tutamıyoruz...başlığı benden önce açmış olmalarına bile çok şaşırdım. düşünmüştüm ki başlığı ben açıcam. zaten tam doğru da açılmamış başlık, "jiddisch" olması lazım, aslen.ama "ingilizceleştirilmiş" haliyle "yiddish" diye açmışlar başlığı, iki başlık olmasın, bunun altını dolduralım.
evet jiddisch..."jude" almanca da "yahudi" demektir !!..."jiddisch" kelime olarak sapına kadar almancadır, ve "yahudi almancası" demektir !! almanca çok basit şeyleri çok uzun kelimelerle ifade edebildiği gibi, "jiddisch" gibi uzun uzun açıklama gerektiren bişeyi zank diye tek kelimeyle de özetleyebilen bir dildir.
gariptir, hakkaten çok gariptir (!!), ki almanya da yaşayan alman yahudilerinin konuştuğu bir dil değildir jiddisch!!... macar, polonez, çek ,rus, romen vb yahudilerinin "bir kısmının" konuştuğu almancadır.
neden "bir kısmı"?!...orası da çok önemli. "aşkenazi" yahudileridir jiddisch konuşanlar. aşkenaziler, israil krallığı 4bin yıl önce dağıldığında, 12 koldan biyerlere kaçan yahudilerin bir koludur.
aşkenaziler, çok zeki, okumaya, bilime, sanata çok önem veren bir koldur. yahudiler arasında da en sevilmeyen grup aşkenazilerdir. (çoğu disiplinleri yüzünden çok zengin olmuştur çünkü!!)
yahudi düşmanlığı dediğimiz kavram, aslında aşkenazileredir, diğer yahudiler de sevmez onları. diğer yahudiler, mesela sefarad yahudileri, ss'e pek de güzel aşkenazileri ihbar etmişlerdir - yunanistan da mesela!!...
albert einstein mesela, aşkenaz yahudisidir!! ricard feynman, felix mendelssohn, büyük senfonik besteci gustav mahler, aşkenazidir!! (viyana küçük bir köyden bozma şehirken, viyana filarmoni'yi bugün bile durduğu yere getiren kişi, o orkestranın yıllarca şefliğini yapan, gustav mahler'dir!!)( viyana mahler'e çok şey borçludur!!)
jiddisch, romence, çekce, polonezce, rusça kelimeler içerir. tanımlar, tabirler de içerir. (almanca ve ibranicenin dışında!!) ama bütün gramer almancadır. almanca konuşmayı biliyosan, konuşulan şeyin almanca olduğuna yemin edebilirsin, ama gene de çok az anlarsın.
hayatımda bi kere jiddisch konuşulduğuna şahit oldum. ben oldukça iyi almanca konuşurum. hemen hemen hiçbi şey anlamadım ve o masada oturanlar bunu biliyorlardı. ve bana dönüp ne konuştuklarını "tercüme ediyorlardı!!"...oradan anlıyordum ki bu şahıslar, sadece "jiddisch" değil gerektiğinde çok üstün de bir seviyede almanca konuşabiliyorlarmış !!
(o gece kendimi gerizekalı gibi hissetmiştim.)
şöyle diyebiliriz, jiddisch aşkenazilerin özel dilidir, onların "özelidir" !! sen romence, almanca, rusça, polonezce öğrenebilirsin.
...ama gene de jiddisch konuşamazsın !!
devamını gör...
3.
yahudi soykırımı ve israil' in kurulmasından beri yaygın olarak kullanılan dil bir anda çok az kişinin bildiği bir dile dönüştü.
türk yahudileri (bkz: ladino) konuşur. antik ispanyolcadır. kendi aralarında ispanyolca derler.
türk yahudileri (bkz: ladino) konuşur. antik ispanyolcadır. kendi aralarında ispanyolca derler.
devamını gör...
4.
aşkenazi yahudileri olarak bilinen batı ve doğu avrupa yahudiler'inin kullandığı almanca eklentili bir ibranice lehçesi,bugün israil de geçerli olan resmi dildir.
devamını gör...