bilgi zekayı terbiye edebilir mi sorunsalı

bugün sabahtan beri kafamı kurcalayan sorunsal. öğrenmenin tek bir yolu var değil mi ? yine başlıyoruz.

dünya çapında çeşitli makaleler, bilgi birikimi ile zeka arasında bir korelasyon olduğunu gösteriyor. bu da şu anlama geliyor, istatistiksel olarak zeki kişilerin çoğunluğu bilgili de oluyor. ama korelasyonun nedensellikle asla karıştırılmaması gerektiğini zaten biliyoruz. korelasyon eş zamanlılıktır ve bilgili insanların aynı zamanda zeki olmaya eğilimli olduğunu gösterir. zekanın getirdiği öğrenme arzusu ve öğrenmekten edinilen haz, kişiyi bilgili olmaya eğilimli yapar. ama bu bize zekanın bir insanı bilgili yapabileceğini gösterir sadece. bizim problemimiz ise tam tersi. bilgi, bir insanı daha zeki yapabilir mi ? yani "geri zekalı bu" deyip geçtiğiniz o insan, o tahammül edemediğiniz cahil insan; acaba eline birkaç kitap alsa değişebilir mi ? ne kadar değişebilir ?

nörologlar, kitap okumanın beynin düşünme ve analiz etmeye yarayan neokorteks bölgesindeki aktiviteyi artırdığını tespit etmiş. beyinde bir bölgenin sık kullanımı da beynin bu bölgesinde gelişme ve büyüme görmemize olanak sağlıyor. buna tıpta (bkz: nöroplastisite) denir, yani beyin esnekliği. beynin kendisini kullanış şeklimize göre adapte etmesi. harika bir şey, değil mi.

londra taksi şoförleri üzerinde yapılan bir araştırmaya göre; şehrin binlerce karmaşık sokağını ezberleyen şoförlerin, beynin mekânsal hafıza ve yön bulmadan sorumlu bölgesi olan hipokampus alanlarının normal insanlara göre belirgin şekilde daha büyük ve gelişmiş olduğu tespit edilmiş.

beyin gelişiminde en kritik evre 0-6 yaş arası, olgunlaşma evresi 6-25 yaş arası olarak belirlenmiş. 25 yaşından sonra beyin esnekliğinin yine devam ettiğini ama eskisi kadar hızlı olmadığı görülmüş.

bizim asıl konumuza dönelim. bir insan bir şeyler öğrenerek zekasını hakikatte ne kadar artırabilir ?

cevap; nasıl öğrendiğine bağlı.

farklı türlerden kitaplar okumak beyin için müthiş bir egzersiz demektir. kişinin dünyayı algılayış şekli, bilgiyi analiz etmekteki becerisi, sorgulama kabiliyeti, farklı perspektifleri görebilme yeteneği bu sayede gelişir. bu gelişimin tek sebebi bilgi değildir. kitap okuyan insan sırf bilgi edindi diye zekileşmez. beynine idman yaptırdığı için gelişir. düşündükçe insan, düşünmeyi öğrenir ve öğrendikçe düşünmek hakkında düşünür. böylelikle daha önce düşündüğü şeyleri hangi koşulda düşündüğünü düşünmeye başlar. anlatabildim mi ?

bilgi eğer hazır olarak geliyorsa, internet ya da makale gibi kaynaklardan ediniliyorsa ve tek bir konu üzerineyse o biçimdeki bilgi ediniminin zekaya katkısı ne yazık ki yok denecek kadar az olur. ben ne entelektüeller gördüm, safsata yapmadan argüman sunamayan. bilgiyi edinmek herkesin yapabileceği bir şeyken, bilgiyi değerlendirmek ve sorgulamak herkesin harcı değildir.

ve işte bugün bunu anladım. bilgili olmak, zeki olmayı sağlamaz.

ama ne sağlar ? kitap okumak.