1.
web sitelerinin kendi çıkarları için kullanıcıları istemediği şekilde yönlendirmesidir. kullanıcının alışveriş sepetine izinsiz ürün eklemek, bir bültene onu abone yapmak, kişisel verilerini istemediği halde almak gibi örnekler verilebilir. bu kalıplara dark pattern denir. web sitelerinde olan durum ise dark ux diye adlandırılır. dark patterns, ilk defa 2010 yılında harry brignull tarafından isimlendirilmiştir. kullanıcının kafasını karıştırmak, onun istemediği ancak site sahiplerinin istediği şekilde onu yönlendirmek amaçlanır. dark pattern'ın bazı türleri vardır. en sık karşımıza çıkanları açıklamaya çalışacağım.
disguesed ads: küçük bir yazının yanında indir seçeneği koyarlar. siz başka bir şey indirmek istersiniz ancak butonun üstünde küçük yazıyla yazan başka ürünün indirme linkidir.
bait and switch: sözde yazılım ücretsizdir. ancak free trail'a devam derseniz kredi kartı numaranızı ister.
hidden cost: e-ticaret sitelerinde görülür. abone olursanız aylık 20 tl der mesela ama aşağıda küçücük bir puntoyla kargo ücreti dahil değildir yazar.
confirmshaming: kullanıcıya evet ya da hayır diye iki seçenek sunar. ancak hayır kısmını küçük ve daha sonra yapacağım gibi bir yazıyla belirtir. kullanıcıya kötü hissettirmeyi amaçlar.
fomo: kullanıcıya bir pop-up'la büyük indirim yazısı çıkartırlar. bu pop-up'ı kapatırsan bu fırsatı kaçırırsın derler.
sneak into basket: alışveriş sepetine siz eklemeden ürün eklerler. sizin çıkartmanız beklenir.
trick question: bizim büyük online e-ticaret sitelerinde bu aralar sık gördüğüm durum. satın aldıktan sonra bir pop-up çıkartırlar gülücük ve küçük yazılar vardır. onayla butonu büyük görünüyordur. sipariş onayı diye düşünürsünüz lakin kredi kartınızı sistemlerine kaydetme butonudur. kullanıcıyı kredi kartını kaydetsin diye yönlendirmeyi hedeflerler.
misdirection: bir program kurmak istersiniz yükleme ayarlarında aşağıya küçücük bir yazıyla kendiliğinde tikli bir yazı koyarlar kullanıcı dikkatle incelemez de next next derse indirme onayını vermiş olur. yani indirdiği programın yanında yanlışlıkla başka program da indirmiş olur.
bu karanlık davranış kalıpları etik dışıdır. dark ux, bad ux'ten farklıdır. bad ux, kötü web sitesi tasarımıdır yanlışlıkla ve deneyimsizlik sonucu olur ancak böyle hileli davranışlar içermez. dark ux, web sitesi tasarımları müşteri güvenini kaybettirir, uzun vadede müşteri de kaybettirebilir.
disguesed ads: küçük bir yazının yanında indir seçeneği koyarlar. siz başka bir şey indirmek istersiniz ancak butonun üstünde küçük yazıyla yazan başka ürünün indirme linkidir.
bait and switch: sözde yazılım ücretsizdir. ancak free trail'a devam derseniz kredi kartı numaranızı ister.
hidden cost: e-ticaret sitelerinde görülür. abone olursanız aylık 20 tl der mesela ama aşağıda küçücük bir puntoyla kargo ücreti dahil değildir yazar.
confirmshaming: kullanıcıya evet ya da hayır diye iki seçenek sunar. ancak hayır kısmını küçük ve daha sonra yapacağım gibi bir yazıyla belirtir. kullanıcıya kötü hissettirmeyi amaçlar.
fomo: kullanıcıya bir pop-up'la büyük indirim yazısı çıkartırlar. bu pop-up'ı kapatırsan bu fırsatı kaçırırsın derler.
sneak into basket: alışveriş sepetine siz eklemeden ürün eklerler. sizin çıkartmanız beklenir.
trick question: bizim büyük online e-ticaret sitelerinde bu aralar sık gördüğüm durum. satın aldıktan sonra bir pop-up çıkartırlar gülücük ve küçük yazılar vardır. onayla butonu büyük görünüyordur. sipariş onayı diye düşünürsünüz lakin kredi kartınızı sistemlerine kaydetme butonudur. kullanıcıyı kredi kartını kaydetsin diye yönlendirmeyi hedeflerler.
misdirection: bir program kurmak istersiniz yükleme ayarlarında aşağıya küçücük bir yazıyla kendiliğinde tikli bir yazı koyarlar kullanıcı dikkatle incelemez de next next derse indirme onayını vermiş olur. yani indirdiği programın yanında yanlışlıkla başka program da indirmiş olur.
bu karanlık davranış kalıpları etik dışıdır. dark ux, bad ux'ten farklıdır. bad ux, kötü web sitesi tasarımıdır yanlışlıkla ve deneyimsizlik sonucu olur ancak böyle hileli davranışlar içermez. dark ux, web sitesi tasarımları müşteri güvenini kaybettirir, uzun vadede müşteri de kaybettirebilir.
devamını gör...