haklı çıkmak için bağlamı değiştirmek

çok sevdiğim ayak işleri dizisinin birinci sezonunun final bölümü olan hesaplaşma bölümünde evren karakterinin yaptığı ve bir öz eleştiri de olan tespittir.

felsefe öğrencisi olan evren vedat abi ile birlikte sermet bey'in ayak işlerini halleden bir çıraktır. sürekli olarak konuşma hevesinde olan evren bu konuşmalar esnasında her zaman mantıklı cümleler kurmaya çalışır. onun yegane serveti mantıklı bir düzlemde çalışan beynidir.

bu tespiti yaptığı sahne ise bölüme de adını veren bir hesaplaşma sahnesidir. spoiler vermek istemediğim için sahne ile ilgili bilgi vermeyeceğim ama evren önce karşısındaki insanın kurduğu cümleyi başka bir bağlama taşıyarak kendini haklı çıkartmaya çalışır. ancak muhatabı bunu ona söyleyince de hemen kabul eder ve haklı çıkmak için bağlamı değiştirdiğini söyler.

tartışmalar esnasında insanların çoğu bu yöntemi kullanır ve bu çok sinir bozucu bir durumdur. hali hazırda tartışılan bağlam dışına çıkıldığında bunu yapan insanın kendini daha da haklı hissetmesi mümkündür ama bu his asla gerçekçi bir argümana dayanmaz.

aslında konunun özeti şudur: bir tartışma esnasında sen de şurada şunu yapmıştın dediğiniz anda tartışmanın bir sonucu ulaşması mümkün olmaz ve olay sadece insanların içindeki zehri boşaltması ile sonuçlanır. ki bu da çok kötü bir şey olmayabilir zaman zaman yapıldığında.

içimden, ad hominem de bu bağlamda değerlendirilebilir mi acaba derken bağlamı değiştirmiş olma endişesi taşıdığım karışık mesele.

bir safsata çeşidi. hepimizin sıklıkla başvurduğu bir bilişsel kısa yol. ama hatalı bir kısa yol.