1.
milattan sonra 1. yüzyıldan 4. yüzyıla kadar hüküm süren kuşan imparatorluğu, tanrı pantheonu bakımından muazzam bir kültürel melezliği temsil eder. zira kuşanlar, hint alt kıtası’ndan iran’a, çin sınırlarından baktriya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada hâkimiyet kurduklarından; inanç sistemleri hem yerli vedik tanrılarla hem zerdüşt unsurlarla hem de yunan, roma ve hatta çin etkileriyle yoğrulmuştur.
özellikle kral kanishka döneminde bastırılan madeni paralar, bu tanrıların isimlerini ve ikonografilerini bugüne taşıyan en önemli kaynaklardır.
1. oēsho (şiva)
kuşan sikkelerinde sıkça rastlanır. elinde üç uçlu mızrak (trishula) ve yılanla tasvir edilir. hint tanrısı şiva’nın grekleştirilmiş formudur.
2. māo (mah)
ay tanrısıdır. adı, orta persçe "mah"tan gelir. zerdüştî etkidir. genellikle ay sembolüyle birlikte görülür.
3. athsho (atash)
ateş tanrısıdır. zerdüştîlikteki kutsal ateşin kişileşmiş halidir. sikkelerde ateş sunağı üzerinde tasvir edilir.
4. nana (nanaiya)
mezopotamya kökenli bir tanrıçadır. kuşan panteonuna sogdian/baktriyan etkisiyle girmiştir. bereket ve savaşla ilişkilendirilir.
5. ardochsho (ardokhsho)
zenginlik ve refah tanrıçası. iran kökenlidir; avesta'daki ashis vanguhi’nin bir yansımasıdır. elinde bereket boynuzu (cornucopia) taşır.
6. mitro (mithra)
iran kökenli ışık ve antlaşma tanrısı. hem zerdüştî hem mitraik inançta önemli bir figürdür. başında ışınlarla betimlenir.
7. pharro (khvarenah)
zerdüştîlikte “kraliyet ihtişamı” ya da “ilahî parlaklık” anlamına gelen bir güç formudur. şahların ilahi meşruiyetini temsil eder.
8. skando-komaro (skanda + kumara)
hint savaş tanrısı skanda’nın adıdır. genellikle mızrakla betimlenir, mars etkisiyle grek ve roma tarzına da yaklaştırılmıştır.
9. sero (serapis?)
muhtemelen yunan-mısır tanrısı serapis’le ilişkilidir. kuşanlar aracılığıyla doğuya taşınmış olabilir. hakkında tartışmalar sürüyor.
10. buda (boddo)
kanishka döneminden itibaren budist figürler de sikkelerde görünmeye başlar. buda hem tanrı hem kutsal kişi olarak kabul görür. maitreya ise geleceğin budasıdır.
11. zamo
oldukça az bilinir; muhtemelen lokal bir tanrı ya da bir epitet (sıfat) olabilir. detaylı veri yok.
12. ouanes / ouas
bazı sikkelerde adları geçer. kökenleri tartışmalıdır. belki de tanrı değil, kutsal figür ya da yarı-tanrısal varlıklardır.
zaoou (zeus), ēlios (helios), ēphaēstos (hephaistos), salēnē (selene) de buna dahildir.
özellikle kral kanishka döneminde bastırılan madeni paralar, bu tanrıların isimlerini ve ikonografilerini bugüne taşıyan en önemli kaynaklardır.
1. oēsho (şiva)
kuşan sikkelerinde sıkça rastlanır. elinde üç uçlu mızrak (trishula) ve yılanla tasvir edilir. hint tanrısı şiva’nın grekleştirilmiş formudur.
2. māo (mah)
ay tanrısıdır. adı, orta persçe "mah"tan gelir. zerdüştî etkidir. genellikle ay sembolüyle birlikte görülür.
3. athsho (atash)
ateş tanrısıdır. zerdüştîlikteki kutsal ateşin kişileşmiş halidir. sikkelerde ateş sunağı üzerinde tasvir edilir.
4. nana (nanaiya)
mezopotamya kökenli bir tanrıçadır. kuşan panteonuna sogdian/baktriyan etkisiyle girmiştir. bereket ve savaşla ilişkilendirilir.
5. ardochsho (ardokhsho)
zenginlik ve refah tanrıçası. iran kökenlidir; avesta'daki ashis vanguhi’nin bir yansımasıdır. elinde bereket boynuzu (cornucopia) taşır.
6. mitro (mithra)
iran kökenli ışık ve antlaşma tanrısı. hem zerdüştî hem mitraik inançta önemli bir figürdür. başında ışınlarla betimlenir.
7. pharro (khvarenah)
zerdüştîlikte “kraliyet ihtişamı” ya da “ilahî parlaklık” anlamına gelen bir güç formudur. şahların ilahi meşruiyetini temsil eder.
8. skando-komaro (skanda + kumara)
hint savaş tanrısı skanda’nın adıdır. genellikle mızrakla betimlenir, mars etkisiyle grek ve roma tarzına da yaklaştırılmıştır.
9. sero (serapis?)
muhtemelen yunan-mısır tanrısı serapis’le ilişkilidir. kuşanlar aracılığıyla doğuya taşınmış olabilir. hakkında tartışmalar sürüyor.
10. buda (boddo)
kanishka döneminden itibaren budist figürler de sikkelerde görünmeye başlar. buda hem tanrı hem kutsal kişi olarak kabul görür. maitreya ise geleceğin budasıdır.
11. zamo
oldukça az bilinir; muhtemelen lokal bir tanrı ya da bir epitet (sıfat) olabilir. detaylı veri yok.
12. ouanes / ouas
bazı sikkelerde adları geçer. kökenleri tartışmalıdır. belki de tanrı değil, kutsal figür ya da yarı-tanrısal varlıklardır.
zaoou (zeus), ēlios (helios), ēphaēstos (hephaistos), salēnē (selene) de buna dahildir.
devamını gör...