megiddo ovasındaki hadad-rimmon yası
başlık "henrywadsworth" tarafından 17.09.2026 06:57 tarihinde açılmıştır.
1.
zeharya kitabı’nda, ileride yeruşalayim’de yaşanacak büyük bir matem halini tarif etmek için kullanılan ve yahudi tarihinin en ağır kolektif yaslarından birine gönderme yapan ifade.
tanah’ta zeharya 12:11’de geçer:
“o gün yeruşalayim’deki yas, megiddo ovasındaki hadad-rimmon yası gibi büyük olacak.”
buradaki ifadeyi ilk kez okuyan biri doğal olarak “hadad-rimmon isimli biri megiddo’da öldürüldü ve onun için büyük bir yas tutuldu” diye düşünebilir. fakat tanah’ta bu isimle anlatılan müstakil bir “hadad-rimmon vakası” yoktur. nitekim hazal da pasuğun bu kısmının açıklanmaya muhtaç olduğuna dikkat çeker.
yahudi geleneğinde megiddo vurgusunun esas tarihsel karşılığı, yehuda melehi yoşiyahu’nun (יאשיהו) ölümüdür.
yoşiyahu, yehuda’da avoda zara’yı tasfiye eden ve halkı yeniden tora’ya ve hashem’in brit’ine döndürmeye çalışan en önemli krallardan biridir. mısır firavunu neho’nun ordusuyla megiddo’da karşı karşıya gelir; savaşta ağır yaralanır ve ardından vefat eder. divrey hayamim onun ölümünden sonra bütün yehuda ve yeruşalayim’in yas tuttuğunu, navi yirmeyahu’nun dahi onun için kina söylediğini aktarır.
bu sebeple zeharya’daki benzetmenin ağırlığı ancak yoşiyahu’nun yahudi hafızasındaki yeri bilinince tam anlaşılır:
bir kralın ölümünden ziyade, hashem’e dönmeye çalışan bir neslin ve onun temsil ettiği ümidin kaybı için tutulan matem.
fakat pasuğun daha da ilginç tarafı hadad-rimmon ismidir.
talmud, megilla 3a’da bu ifadeyi ele alırken targum yonatan’ın açıklamasını aktarır. burada iki ayrı büyük yas hatırasının tek bir benzetmede birleştiği anlaşılır: bir tarafta ahav’ın ölümüyle bağlantılı hadad-rimmon, diğer tarafta ise firavun neho tarafından megiddo’da öldürülen yoşiyahu.
yani metni “hadad-rimmon megiddo’da öldürüldü” şeklinde düz bir tarih anlatısı olarak okumak doğru değildir. zeharya, yahudi kolektif hafızasında yer etmiş büyük matemleri çağırarak ileride yaşanacak yasın büyüklüğünü tarif etmektedir.
pasuğun içinde bulunduğu bölüm de ayrıca önemlidir. zeharya 12’de yeruşalayim, davud hanedanı ve büyük bir yas birlikte anlatılır. hristiyan teolojisi özellikle 12:10’daki “deldikleri” ifadesini isa’ya ilişkin mesihî bir kehanet şeklinde okurken, yahudi mefarşim aynı pasuğu bu şekilde okumaz; klasik yahudi kaynaklarında bağlam, yeruşalayim’in geleceği, savaşta ölenler ve gelecek kurtuluşla ilişkili farklı şekillerde açıklanır.
dolayısıyla “megiddo ovasındaki hadad-rimmon yası” denildiğinde anlaşılması gereken şey, adı böyle konulmuş bağımsız bir savaş veya katliam değil; yahudi halkının hafızasında yoşiyahu’nun ölümüyle özdeşleşmiş, nesiller sonra dahi büyük matem için ölçü kabul edilen bir acıdır.
tanah bazen bir acının ne kadar büyük olduğunu sayı vererek anlatmaz.
“yoşiyahu için ağladığımız gibi” der.
ve yahudi hafızası, toplumu ne demek istediğini bilir.
tanah’ta zeharya 12:11’de geçer:
“o gün yeruşalayim’deki yas, megiddo ovasındaki hadad-rimmon yası gibi büyük olacak.”
buradaki ifadeyi ilk kez okuyan biri doğal olarak “hadad-rimmon isimli biri megiddo’da öldürüldü ve onun için büyük bir yas tutuldu” diye düşünebilir. fakat tanah’ta bu isimle anlatılan müstakil bir “hadad-rimmon vakası” yoktur. nitekim hazal da pasuğun bu kısmının açıklanmaya muhtaç olduğuna dikkat çeker.
yahudi geleneğinde megiddo vurgusunun esas tarihsel karşılığı, yehuda melehi yoşiyahu’nun (יאשיהו) ölümüdür.
yoşiyahu, yehuda’da avoda zara’yı tasfiye eden ve halkı yeniden tora’ya ve hashem’in brit’ine döndürmeye çalışan en önemli krallardan biridir. mısır firavunu neho’nun ordusuyla megiddo’da karşı karşıya gelir; savaşta ağır yaralanır ve ardından vefat eder. divrey hayamim onun ölümünden sonra bütün yehuda ve yeruşalayim’in yas tuttuğunu, navi yirmeyahu’nun dahi onun için kina söylediğini aktarır.
bu sebeple zeharya’daki benzetmenin ağırlığı ancak yoşiyahu’nun yahudi hafızasındaki yeri bilinince tam anlaşılır:
bir kralın ölümünden ziyade, hashem’e dönmeye çalışan bir neslin ve onun temsil ettiği ümidin kaybı için tutulan matem.
fakat pasuğun daha da ilginç tarafı hadad-rimmon ismidir.
talmud, megilla 3a’da bu ifadeyi ele alırken targum yonatan’ın açıklamasını aktarır. burada iki ayrı büyük yas hatırasının tek bir benzetmede birleştiği anlaşılır: bir tarafta ahav’ın ölümüyle bağlantılı hadad-rimmon, diğer tarafta ise firavun neho tarafından megiddo’da öldürülen yoşiyahu.
yani metni “hadad-rimmon megiddo’da öldürüldü” şeklinde düz bir tarih anlatısı olarak okumak doğru değildir. zeharya, yahudi kolektif hafızasında yer etmiş büyük matemleri çağırarak ileride yaşanacak yasın büyüklüğünü tarif etmektedir.
pasuğun içinde bulunduğu bölüm de ayrıca önemlidir. zeharya 12’de yeruşalayim, davud hanedanı ve büyük bir yas birlikte anlatılır. hristiyan teolojisi özellikle 12:10’daki “deldikleri” ifadesini isa’ya ilişkin mesihî bir kehanet şeklinde okurken, yahudi mefarşim aynı pasuğu bu şekilde okumaz; klasik yahudi kaynaklarında bağlam, yeruşalayim’in geleceği, savaşta ölenler ve gelecek kurtuluşla ilişkili farklı şekillerde açıklanır.
dolayısıyla “megiddo ovasındaki hadad-rimmon yası” denildiğinde anlaşılması gereken şey, adı böyle konulmuş bağımsız bir savaş veya katliam değil; yahudi halkının hafızasında yoşiyahu’nun ölümüyle özdeşleşmiş, nesiller sonra dahi büyük matem için ölçü kabul edilen bir acıdır.
tanah bazen bir acının ne kadar büyük olduğunu sayı vererek anlatmaz.
“yoşiyahu için ağladığımız gibi” der.
ve yahudi hafızası, toplumu ne demek istediğini bilir.
devamını gör...