partlar

bugünkü iran coğrafyasında m.ö 247’den m.s 224’e dek 500 yıl hüküm süren büyük imparatorluktur.
kökenlerinin iskitlere dayandığı rivayet edilen göçebe bir halktır.
m.ö 53’ teki harran savaşı’nda 40.000 romalı askeri bozguna uğratarak roma imparatorluğu’na tarihinin en büyük yenilgisini aldırmışlardır.
m.s 224 yılında sasani hanedanlığı’nın kurulmasıyla hükümdarlıkları son bulmuştur.

kaç part? gibi bir iğrenç espri ile, bu güzel bilgi başlığına izimi bırakıyorum.*

patlar anlamında degil miydi o?

kaç part hüküm sürmüşler diye sordurtur.

edit: başlığın ilk hali partlardı. *

islam öncesi eski iran imparatorluklarından birisi. mö 247-ms 224 yılları arasında yaşamışlardır. para birimi drahmi'dir. partlar; medlerden ve ahamenişlerden sonraki, sasanilerden önceki 3. iran-pers hanedanlığıdır. partlara ''arşaklılar'' da denir. kurucusu 1. arsakes(arşak)'tır. başkenti tizpon(ktesifon) şehridir. persler arası taht ve hanedan mücadelesinde ileride sasanilerin kurucusu olacak sasan'ın, son part imparatoru artabanus'u 224'te öldürmesiyle part imparatorluğu sona ermiştir.
part imparatorluğu bayrağı
part imparatorluğu'nun arması
part imparatorluğu'nın haritadaki yeri

partların etnik kökeni kesin olarak belirlenememiş olmakla birlikte, bazı tarihçiler onların türk kökenli olabileceğini ileri sürmektedir. bu görüş, partların günümüz türkmenistan topraklarından hareketle iran coğrafyasına hâkim olmalarına dayandırılmaktadır. kaldı ki, partların önemli yerleşim merkezlerinden biri olan nisa antik kenti de bugün türkmenistan sınırları içerisindedir. söz konusu kentte gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sonucunda çeşitli tapınaklar, anıtsal yapılar, mezarlar, çok sayıda yazılı belge ve yağmalanmış bir hazine ortaya çıkarılmıştır. nisa kenti, tarihi kaynaklarda "parthaunisa" adıyla da anılmaktadır.

türk, moğol veyahut herhangi bir altay kavmiyle ilgisi bulunmayan irani göçebe kavim. parni'lerin bir alt kolu ve daha büyük dahae konfederasyonunun bir parçasıdırlar

iskender'in iran'daki halefleri olan selevkosları kuzey doğudan sıkıştırmışlar, hazar denizinin güneyindeki bölgelerden başlayarak, ülkeyi ele geçirip bu helenistik devletin doğu kanadını tasfiye etmişlerdir. (hint alt kıtasında helenizm daha uzun ömürlü olacaktır.) her göçebe asya kavminj türk sanmak gibi bir önkabul var memlekette. oysa eski asya göçebelerinin çoğu irani (veya hint-avrupalı) mesela partlar, as-asii, sarmat, iskit, kimmerler gibi. hiung-nu öncesi tüm bu avrasyalı göçebe halklarda hiç bir türk, moğol veya altay unsuru baskın değildir. (altay dağlarındaki ve yakınlarındaki sakalar hariç)

kısacası her sakallı babanız olmadığı gibi, her göçebe de türk değildir.

kimin kim olduğunu belirleyen temel kriter hangi dili konuştuğu bence. bence derken genel kanı bu yönde.

türklerin iran coğrafyasında yaşadığı dönemde isim olarak türk adını kullanmaları meselesi önemli.

yani kendilerini isim olarak nasıl adlandırdıklarına bakarak etnik kökenler hakkında fikir sahibi olmak mümkün.

elbette tek başına isim yeterlidir demiyorum. benim dediğim kendine türk demeyen hatta gittim türklerle savaşıp onları yendim diye yazdıran hükümdar türklerden başka bir halk olarak bahsediyorsa kendini türk görmediğini söyleyebiliriz.

bilinen en eski türk devleti hunlar ki onların da federasyon olduğunu biliyoruz. hunlar yıkıldıktan sonra juan juanların egemenliği altında yaşayan bir grup konar göçer halkın juan juan devletinde kagandan sonra hanedan dışında yönetimsel anlamda ikinci adam alan yabgunun doğu wei devleti ile ittifak yaptığını ve juan juan kaganını devirip kendini il kagan ilan ettiğini yazıyor chou shu 50. bölümde.

yani diyorum ki 552 den önce türk diye bir şey var mı yok mu bilmiyoruz çünkü adına türk diyen kimse henüz yok.

hunların bir kısmı daha sonra adına türk dediği için hunlar türk dersek hunların da içinde olan unsurları da türk kabul edecek duruma geliriz.

milattan önce 209 yılında tahta çıkan mö-tu c'han-yü öncesi hakkında çin yıllığı yok. sadece ataları 1000 yıl öncesine kadar gider deniyor ama bu ataları iranlı mı başka millet mi bilmiyoruz.

antropolojik olarak kıyaslamak lazım. türkler yani göktürkleri kuran hun kökenli aile part olabilir zira karahanlılar kendini afrasiyapoğulları devleti olarak isimlendirir.

karahanlı adını biz koymuşuz öyle bir şey yok yani. lale devri gibi. neyse, afrasiyap ya da efrasyap eğer alp er tunga ise o da iskitse, iskitler de türkse, iskitler de partların devamı ise partların türk olma ihtimali var.

#3657260 bütün bilgiler çorba olmuş.



tamam, partlar da doğu irani bir dil konuşuyordu zaten.



iyi de bunun tarihte aksi çok örneği var. misal tatar adı başlangıçta juan-juan'lardan geriye kalan boy-oymak'lara ithafen tantan/dandan sözcüğünün evrilerek tatar/dadar halini almasıyla ortaya çıkıyor fakat günümüzde tatar dediğimizde kıpçak-kuman dillerinden tatarca konuşan bir halk aklımıza geliyor. benzeri azeri örneğinde de geçerli normalde azeri (adari) bir kuzeybatı iran dili konuşan halk iken günümüzde azeri diyince herkes iran islam cumhuriyeti ve azerbaycan cumhuriyetinde yaşayan türk kökenli halkı anlıyor. başka bir örnek vermek gerekirse sırp adı iskitlerin serboi kabilesine, rus adı norslar (viking) doğu kolu olan vareglere, bulgar hun-onogur türklerine, makedon adı yunanlılara ait. fakat günümüzde bu etnonimleri slavlar kullanıyor.



bu mantıkla bakarsak ulus devletler öncesi bütün devletler, krallıklar, hanlıklar, prenslikler, kontluklar, imparatorluklar, beylikler, emirlikler federasyon oluyor.

hunlar (burada kastın hiung-nu'lar olduğunu zannediyorum) iki kraliyet ailesi tarafından idame ettiriliyordu. birincisi kurucu kraliyet ailesi/hanedan olan luanti diğeri ise luanti'lerin evlilik yaptığı ve eşlerini gerekirse de bakanlarını seçtikleri huyan. luanti'lerin ulayundluğ/alat isimli türk boyu olduğu düşünülürken, huyan'lar cengiz han'ın da mensubu olduğu kıyat-börçigin'ler olduğu tahmin edilmektedir. yani birisi türk diğeri moğol iki kraliyet ailesi var. fakat çekirdeğin türkler olduğu genel kanıdır. en basitinden tiele, gegun (yenisey kırgızları), yueban (sonradan çiğ(il) türklerini, onlar da şa-t'o türklerini oluşturmuştur) gibilerin atasıdır.



türk diye bir il/el yok diye türkler yoktu diye bir durum yok, yukarıdaki kabileler ortada. hiung-nu'lara kadar gidiyor.




yalnız o afrasiyab efsanelerde iskit kralı olarak geçse de bir akhun unvanı olan "aksuvar" sözcüğünden bozma. mitoloji yani. göktürkleri kuran kraliyet ailesi a-şi-na tıpkı hiung-nu'larda olduğu gibi gelin aldıkları aile de a-şi-de. tonyukuk a-şi-de hanedanından mesela. çin'de ayaklanma çıkarıp kendi devletini kuran an lushan da anne tarafından a-şi-de (babası ya soğd ya da soğd kültürünün yoğun etkisinde kalmış bir hitay/kitan ya da ku-mo-hi yani tatabı) bu iki hanedanın çıktığı yer de çin kaynaklarına göre ya hiung-nu'lardan geriye kalan tiele'ler ya da hiung-nu'ların kuzeyindeki suoguo isimli devlet.