serdengeçti

osmanlı askeri sisteminde; akıncılar içinde düşman ordusu içine girmek ve muhasara altındaki kalelere dalmak için gönüllü yazılanlar hakkında kullanılan bir tabirdir.

osman yüksel serdengeçti:
nihal atsız ve alparslan türkeş'le birlikte hapis yatmış, çıktıktan sonra dönemin milli eğitim bakanı hasan ali yücel'e "yüksek makamın alçak vekili" dediği için yeniden hapsedilmiş, gazeteci, yazar, şair.

artık iş kalmadı yarenler bizde
tökezliyor olduk yazıda düzde
şairdik, hatiptik, yazardık sözde
ekmeği yemeğe ağızda diş yok
dedik ya efendim bizlerde iş yok.

aynı zamanda ''yüksek bir ülkü için her türlü tehlikeyi ve sıkıntıyı göze alan, ülküsü yolunda canını bile esirgemeyen kimse'' anlamına gelen kelimedir.

ser eski türkçede baş, kafa anlamına geliyor.

serdengeçti, türkçe'de iki anlama gelir:
1) farsça bir sözcük olan serdengeçti, kendisini bir ideoloji uğruna feda eden kişi demektir. fedai, atılgan yani.
2) gerçek ve tam adı osman zeki yüksel ve 1917-1983 yılları arasında yaşamış olan muhafazakar bir türk yazar olup türk edebiyatında osman yüksel serdengeçti takma adıyla bilinir.

(bkz: fedai)

(bkz: süreyya serdengeçti)

artık olan oldu bize
gelsende bir gelmesen de
gelemeyiz biz yüzyüze
gelsende bir gelmesen de

hep kendini çektin naza
yok bahara yahut yaza
bıktım gayrı yaza yaza
gelsende bir gelmesen de

demir tavında döğülür
ağaç yaş iken eğilir
çocuk küçükken sevilir
gelsende bir gelmesen de

bir candır bu, bir andır bu
giden gelmez, bir handır bu
dağ-taş değil, insandır bu
gelsende bir gelmesen de

göreceğin bir boş kafes
ceset kalmış, çıkmış nefes
nerde o can, nerde o ses
gelsende bir gelmesen de

serdengeçti artık bitti
bu ayrılık cana yetti
o bir kuştu, uçtu gitti
gelsende bir gelmesen de

14 yüzyılın sonlarına doğru kayınbiraderi lazareviç’le beraber istanbul için fetih hazırlıkları yapan yıldırım her iki papanın da desteklediği büyük bir haçlı ordusunun türkleri avrupa’dan atmak için yola çıktığını öğrendi. evet o yıllarda avrupa dini olarak iki başlı yönetiliyordu ve biri fransa’da biri roma’da olmak üzere iki papa vardı. yüzyıl savaşları yeni bitmiş asırlık düşmanlar ingiltere ile fransa bile barışmıştı. kimler kimler yoktu ki macarlar, almanlar, fransızlar, isviçreliler, ingilizler, hollandalılar 50.000 kişilik bir orduyla üstümüze üstümüze geliyordu.

istanbul’u fethetmeye hazırlanan yıldırım, son haçlı seferine karşı koymak için yönünü bugünkü bulgaristan’daki niğbolu’ya çevirdi. kale kumandanı doğan bey zor durumdaydı ve bir avuç askerle avrupa’nın en büyük ordusuna karşı koymaya çalışıyordu. vidin’deki kalemiz çoktan düşman eline geçmiş tüm askerlerimiz şehit edilmişti.

ilk temas tırnova’da yaşandı. gazi evrenos bey şişman ivan’ın öncülerini tuna’ya kadar püskürttü. savaş niğbolu kalesinin hemen önündeki düzlükte yapılacaktı.

ancak ufak bir sorunumuz vardı. biz düşmanın en iyi ihtimalle yarısı kadardık. tamamı zırhlı haçlı**süvarisine karşı ocak, eyalet askerleri, sipahiler ve lazareviç’in elindeki 10.000 sırp piyadesinden başka askerimiz yoktu.

sadrazam kara timurtaş paşa haçlıların hiç görmediği develeri şövalyelerin üstüne dehleyip arkasından saldırmayı teklif ettiyse de yıldırım namertlik olur diyerek bu teklifi reddetti. ancak sadrazamının adaşı* birkaç yıl sonra ankara’da yıldırım’ın üzerine filleri gönderip tahtını elinden alacaktı.

25 eylül 1396.

açıkçası savaş hiç iyi gitmiyordu. ağır zırhlı haçlı şövalyesi akıncı beyi gazi evrenos’un neredeyse tüm birliğini imha etti. ömrü serhat boylarında geçmiş evrenos akıncıların sancağını açtı ve dudaklarından o sözler döküldü;

-bu sancak düşman eline mi geçecek?

gazi evrenos bey sevilen sayılan bir komutandı, hemen her birlikten, rumeli’den, sipahilerden, ocaklılardan, hatta lazareviç’in sırp piyadelerinden gönüllülerden bir çember evrenos beyin etrafını sarıp;

-elbet bir yiğit serden geçecek! dedi.

işte savaşın kazanıldığı an bu andır. ağır zırhlı haçlı süvarisi bu gönüllüler ordusu tarafından tuna’ya doğru bataklıklara sürüklendi. ağır zırhlarından dolayı hareket kabiliyeti yok olunca bir bir öldürüldüler. haçlıların meşhur komutanları 3 jean’dan ikisi öldürüldü biri esir edildi.

bu savaşta gazi evrenos beyin imdadına koşanlara serdengeçti denildi, üzerinde kartal tüyleri olan kavuklar taktılar, yayabaşı, sekban, cebelü edildiler.

ve bundan sonra bu gelenek haline geldi. savaşın en dağdağalı anında delibaş bayrağı açılır gönüllüler serdengeçti olurdu, bu serdengeçtilere savaş sonrası ayrıca ihtiram edilir, aşları ayağına götürülür, hatta içlerinden burca bayrak dikenlere sancak verilirdi.

sevgiyle yaptığım son şeydi, bir daha seni aramamak ve yazmamak. çünkü insan bazen, "beni seven bir insan bana böyle davranmaz," diyerek vazgeçmeyi bilmeli.