sokrates resimlerinin aslında gerçek olmaması

internette cok denk gelmissinizdir, meshur sokrates resmine, hani idamindan once, 1 parmagi yukarida bisey anlatirken,



arastirdiysaniz bu resmi platon cizdi, ksenofon cizdi falan denir. ne var ki idaminda 70'ine varmis olan sokrates, resimde oldukca yapilidir, 50 yasinda falan durur.

ayrica sokrates'in "cok cirkin" oldugunu, kayitlardan biliyoruz. halbuki resimdeki adam, "cok cirkin" degil. klasik sokrates resmi, burnu kalkik, sacinin ortasi acilmis, sakalli, hafif sarisin bi sokrates. ve ortalama tipli bi adam, aksine tatli bile duruyor.

peki bu gercek mi? yani bu resim harbiden antik yunan'da mi cizildi?

belki sasiracaksiniz, ama, evet. evet gercekten bu meshur sokrates resmi(daha dogrusu heykeli), antik yunan'da yapildi arkadaslar.

yani bu resimleri bilmiyorum ama, asagida gordugunuz meshur sokrates heykeli, harbiden antik, ve sanirsam napoli muzesi olacakti, muzede sergilenmekte,



simdi bu heykel antik, aslinda m.s. 1. yuzyil antik roma'sina ait.

fakat, bu heykelin kokeni antik yunan. soyle ki
antik roma'da yapilan bu 2000 yillik sokrates heykeli, aslinda 1 kopya. m.o. 300'lerdeki bi antik yunan heykelini, 300 yil sonraki antik romali heykeltiraslarin tekrar yapmasindan olusan 1 heykel. yani mona lisa kopyalari gibi, antik yunan sokrates heykelinin kopyasi.

fakat antik yunan'da yapilan orjinal heykel gunumuze gelmedi maalesef. fakat yine de ustte gordugunuz o meshur sokrates tasviri heykeli, gercekten de aslen m.o. 300'lerin antik yunan'ina ait bi heykel.

yani, sokrates'in idamindan bikac yil, veya 1 nesil sonra, yani sokrates'le ayni donemlerde yapilmis bi sokrates heykeli.

peki, bu heykel, sokrates'le ayni doneme aitse, sokrates'in yuzunu, tipini harbiden bilmis mi oluyoruz.

cevap: hayir.

bi entrymde bahsettigim uzere, sokrates'in ogretilerini esas olarak ogrencileri platon ve ksenofon'un yazilarindan biliyoruz, ve onlar kendi goruslerinin cogunu bu buyuk filozofa atfetmisler.

yani "sokratik dusunce" gibi kavramlarin ne kadari gercekten sokrates'e ait bilmiyoruz.

ayrica sokrates'in hayatina dair ek ayrintilari da platon'un oyrencisi aristoteles ve sokrates'i hicveden cagdasi aristophanes'ten ogreniyoruz.

mesela sokrates'in karisinin adi gibi (ki 2 karisi oldugu da yani cokesli oldugu da soylenir sokrates'in), veya babasinin heykeltiras olmasi gibi.

fakat sokrates'in hayatina dair cok cok kisitli bilgilere sahibiz, cunku antik yazarlar genelde gorus ve dusuncelerine odaklanmis.

yani sokrates aslinda bi noktada anonim bi filozof. onu sadece ona atfedilen yan kaynaklardaki "goruslerinden" bilebiliyoruz.

peki, madem sokrates'in meshur simasi onunla ayni donemde heykel olarak yapilmissa, bu heykeldeki sokrates gercegi yansitiyor mu?

cevap, muhtemelen hayir.

bunun sebebi, buyuk iskender oncesi, yani helenistik donem oncesi antik yunan heykeltiraslarinin, insanlarin heykellerini yaparken, onlari yapma gayesi gutmemesi.

yani helenistik oncesi antik yunan'da, mesela sokrates donemi dahil, heykeltiraslar, heykellerini yaptiklari sahsiyetleri, gercekten tasvir etmeyi amaclamazlardi. aksine onlari tanrilara, efsanevi sahsiyetlere benzetmeye calisarak onlari yucelttiklerini dusunurlerdi.

mesela antik roma heykeltiraslari bunun tam aksini yapmis, mukemmel bicimde insanlari dogru tasvir etmistir. fakat dedigim gibi helenistik donem oncesi antik yunan'da boyle bi dusunce hakim degildi.

sokrates heykeli diye sunulan antik yunan heykelinde, heykeltiraaslar, sokrates'i kuvvetlemuhtemel yunan mitolojisindeki satirlerin atasi olan silenus'a benzetmeye calistilar.

silenus'un tipine bakinca daha net anlayacaksiniz,



kalkik burun, uzun sakal, ortasi dokulmus sacimsi boynuzlar.

bu silenus ve sokrates heykeline ne kadar benzedigine dikkat edin.

ayrica yineheykeltiraslar, onu muhtemelen hem de yunan mitolojisindeki bi baska satir olan marsias'a benzetmeye calismislardi.

bu da marsias;



her ne kadar saci olsa da tipolojik olarak sokrates'e ne kadar benzedigine dikkat edin. yine kalkik burun, uzun bi sakal.

yani meshur sokrates heykeli aslinda sokrates'i silenus ve marsias'a benzetmeyi amaclar.

ha belki sokrates bu 2 karaktere benziyodu diye onlara benzetmeye calistilar ama bunu dogrulayamayagimiza gore, belki de m.o. 300'lere donsek, sokrates kendi heykelinden cok daha farkli bi gorunume sahipti. ki muhtemelen de oyle.

aslinda bu bi teori olmayip, antik yunan'da da soylenmistir.

bunu antik yunan'da alcibiades de soylemisti, yani sokrates'in heykelinin silenus ve marsias'a benzetilerek yapildigini. ve bunun onunla dalga gecmek icin degil, aksine ovmek icin yapildigini soyler.

anlayacaginiz bu heykeldeki sokrates, aslinda sokrates degil, onu yuceltmek icin, tipinin antik yunan mitolojik karakterlerine benzetilmis hali.