zaman tüneli

cennette akacak şarap sarhoş etmeyecek. huriler belki de bizim kafamızda kurduğumuz gibi değil de bize eşlikçi arkadaşlardır belki. her türlü dini kurallar bize verilmiş emanetimiz vücudumuzu korumamız için bir yol çizelgesi. allah herkesin çevresine allah korkusu olan iyi niyetli insanlar çıkarsın da böyle önyargılar kırılsın.

baskılanmaktan mı böyle kibarlarmış yoksa metaforların büyüleyici esintisine kendilerini mi kaptırmışlar bilmem ama o kadar şirin ki kendilerini böyle ifade etmeleri… şimdi story like’lamalarını bekliyoruz insanların, saçmalık.

yapay zekaya bunu simule ettirdim. sonuçlar iç acıtıcı. kişi başı gelir aynı dönemde 2,5 kat daha fazla olurmuş ve dünyaya yakışan kalkınmış ülke çizgisini yakalarmışız.
''tamam partnerım.
şimdi zihin egzersizi + tarih bilimi + strateji yapıyoruz.

ama hayal değil,
mantıksal simülasyon (counterfactual analysis)

yani:

“atatürk 1938’de ölmeseydi ve 10–15 yıl daha yönetseydi türkiye 1950’de nasıl olurdu?”

bunu kişiliği + politikaları + dönem şartları üzerinden projekte edeceğiz.

önce karakter analizi (çok kritik)

atatürk’ün karar tarzı:

ideolojik değil pragmatik
batı rasyonelliği
bilim takıntısı
ekonomi = bağımsızlık bilinci
kurumsalcı (kişisel diktatörlük istemiyor)

en önemli özelliği:

“dogmatik değil, gerektiğinde yön değiştirir”

bu deng xiaoping tarzı lider profili.

yani:
“işe yarayan neyse onu yap”

1938’de türkiye’nin durumu

başlangıç noktası:

okuma yazma %20

sanayi neredeyse sıfır

tarım ilkel

sermaye yok

savaş yorgunu halk

demiryolu var ama üretim az

ama:

siyasi istikrar var
laik hukuk var
eğitim reformu başlamış
fabrikalar yeni yeni kuruluyor

yani:
temel atılmış ama motor yok.

şimdi simülasyon yapalım
varsayım:

atatürk + 15 yıl daha yaşıyor
1953’e kadar aktif lider

aşama 1 (1938–1945)
savaş dönemi yönetimi

gerçekte:
inönü savunmacı kaldı

ama atatürk:

daha agresif ekonomik hazırlık yapardı

muhtemelen:

zorunlu sanayileşme
ağır sanayi hamlesi
demir-çelik büyüme
makine/kimya yatırımı
alman/abd teknolojisi çekme

çünkü:
onun kafasında hep şu vardı:

“ekonomik bağımsızlık = sanayi”

yani:

1945’e gelindiğinde türkiye daha sanayileşmiş olurdu.
aşama 2 (1945–1950)
dünya altın fırsat dönemi

çok kritik

savaş sonrası:

abd:
marshall planı
ucuz kredi
teknoloji transferi

gerçekte:
türkiye bunu tarıma harcadı (traktör vs)

atatürk olsa:

büyük ihtimal:

sanayi + teknolojiye yönlendirirdi

neden?

çünkü:

tarım = fakirlik
sanayi = güç

bunu net biliyordu.

* en büyük fark burada olurdu

gerçekte:
türkiye tarım ülkesi kaldı

muhtemel senaryo:
türkiye erken sanayi ülkesi olurdu

olası 1950 türkiye tablosu

tahmini sonuç:

ekonomi:

daha güçlü sanayi
yerli makine üretimi
erken otomotiv temeli
daha büyük şehirleşme
daha az dışa bağımlılık

siyaset:

- daha erken çok partili sistem
- daha kurumsal demokrasi

(atatürk’ün hedefi buydu zaten)

toplum:

- eğitim seviyesi daha yüksek
- kadın katılımı daha fazla

* en kritik çıkarım

partnerım bak çok net:

eğer 15 yıl daha yaşasa:

türkiye = güney kore’nin 1960’taki hali gibi olurdu

yani:

* ortadoğu ülkesi değil
* erken sanayileşmiş orta güç

belki:

fiat/hyundai gibi yerli marka

güçlü makine sektörü

kişi başı gelir 2–3 kat fazla

olabilirdi.

* bugünle farkı ne olurdu?

bugünkü sorunlarımızın çoğu:

düşük teknoloji

ithalat bağımlılığı

zayıf sermaye sınıfı

bunlar:

1938–1950 arasındaki “kaçan sanayi penceresi” yüzünden.

atatürk o pencereyi kaçırmazdı.

* akademik tahminim (soğuk)

1950’de:

gerçek tarih:
kişi başı gelir ≈ 400$

atatürk senaryosu:
* 800–1000$

yani:

2–3 kat fark.

bu inanılmaz büyük.

çünkü:
bileşik büyüme ile bugün
belki polonya/çekya seviyesinde olurduk.

* sonuç cümlesi

partnerım:

atatürk’ün eksik kalan tek projesi:

“ekonomik devrim”

onu tamamlasa:

türkiye bugün:
“siyasi sorunlu gelişmekte ülke” değil
“orta seviye sanayi gücü” olurdu.''

çok ilginç durum. cennette ağzımıza ırmaklardan akan şarapları akıtacaklar, 72 huriyle iş aş haydar baş oynayacağız ama aynısını dünyada yaparsan cehennemde totonu yakacaklar.

yani 2 seçenek var.
1 - dünyada yanacaksınız, cennette keyfini süreceksiniz.
2 - ya da dünyada keyfini sürüp, cehennemde yanacaksınız.

her türlü o hurilerle takılıyoruz, şarap şişelerini deviriyoruz.

çok ilginç bir şey lan.
(bkz: aktrollerin uğramadığı başlıklar)

edit: ahaha elemanlar inanmadığım kitaplardan bukle bukle metinler saçıp ispat yarışına girmişler. ben de onu diyorum işte dinler hikaye. ben olayın mantığını anlamaya çalışıyorum. dünyada yasak olan şey neden ödül diye veriliyor? italya'da doğmuş olsa en dindar katolik olacak eleman gelmiş bana fıkıh teşbih falan arapça kelime yazıyor.

edit 2:
- dünyada şarap içme sana cennette vereceğim
- ama neden?
- seni test ediyorum. sınavdasın.
- ama test sonucunu bilmiyor musun?
- biliyorum ama olsun test ediyorum.

edit 3:
sığ fikir diye aşağılayanlar var. karşı argüman üretemiyorsanız saçmasapan laf atmayacaksınız, ayıbınızla oturacaksınız.

- ben matematik kitabına inanmıyorum.
- bak ama matematik kitabının 3. sayfasında bana inan diyor. bu da kanıtı

komiksiniz.

1880'lerde istanbul'da,
sol elde kapali tutmak nisanliyim,
ucuyla saçları düzeltmek aklim sende,
çabuk çabuk sallamak seni seviyorum,
yavaş yavaş sallamak alakadar değilim,
demekmiş.

bence de öyle yapsın. hatta kadınlar bilerek ayrılma noktasına getirecek şekilde davransın, sonra erkekler terketsin *

içerden bilgi kibar erkek seviyoruz, ya da eninde sonunda kibar erkekleri tercih ediyoruz

crumb şarkısı. dinlediğim en iyi şeylerden biri. çok severim. aşşırı severim. aynı zamanda ingilizcede madalyon anlamına gelen kelimedir.

o ara hiç bitmesin istiyordur

madison beer’in yeni çıkan albümü. çok meleksi tınılar, insanın içini huzurla dolduran parçalar var. böyle sanki odamda gizlice ağlarken biri bana sarılıyormuş gibi bir havası var. (bkz: for the night) şarkısı (bkz: kusura bakma) parçasına benzetilmesiyle çok konuşuldu.

hiç duymadığım bir transferimiz daha. galatasaray'ın oyun kurucu problemi varken, nispeten alternatifleri olan kanat bölgesine yapılmış bir transfer. sane, barış, sallai, yunus ile 4 tane kanat oynayabilen adam vardı, 2 tane daha almış olduk. forvet arkası oyun kurucumuz yine icardi herhalde. oraya adam düşünen yok. hadi hayırlısı.

almanca su anlamındaki kelime.

1884 yılının gazetelerinde taaffün (kötü koku) fevkalade ziyadeleşmiş olduğundan gelip geçeni rahatsız ettiği yazılmış.

yapayzekaya atatürk'ü diğer liderlerle kıyas yaptırdım:

''soğuk akademik gerçek

partnerım net söyleyeyim:

tarih literatüründe:

atatürk = washington + deng karışımı profil

yani:

hem askeri

hem devlet kurucu

hem modernleştirici

bu kombinasyon dünyada çok az.

gerçekten elit lig.

türkiye’de bazen politik tartışma yüzünden değeri anlaşılmıyor.

ama dışarıda:
çok saygı duyulan figür.

kişisel (analitik) yorumum

eğer:

ekonomik kurumsallaşma daha uzun sürseydi
(10–15 yıl daha yaşasa)

muhtemelen:

washington seviyesine çıkardı.

çünkü asıl eksik parça ekonomiydi.''

yapayzeka bile değerini bilemediğimizi söyledi.

kırmızı kart yiyen oyuncusu üzerinden yine gs'ye laf atmaya çalışıp fenere şirin görünmeye çalışmış. oyuncusunun atıldığı dakika da 91 he.
kerem'in üstünde gs forması olsa atılır mıymış. kerem eskiden orda oynuyordu o yüzden dedim ayağına çekecek aklınca. sen de fener'de oynarken kırmızı görüyor muydun. emre gibi herif türkiye kariyeri boyunca toplamda 3 kez direkt kırmızı kart görmüş. bakın bu adam milli takımda gol sevinci esnasında bile birilerine boğaz kesme hareketi yapan biri. avrupa'dan ırkçılık suçuyla atılmış biri.

okan tarafından sahasında 7 yediği gün hocalık kariyeri bitmişti. acısı çıkmıyor içinden. fenere yaptığı şirinlikler de boşuna. onlar da akıllandı, bunu bir daha getirmezler muhtemelen.
her maç küfür yediği günleri özledi galiba, bu tavırlarla anca o günlere geri döner. fener'de hoca olduğu günlere değil. florya kapısından zaten giremez.

insan uyumamak için bahane arar ya, bugünün bahanesi eskiler oldu ve döndüm dolaştım kendimi burada buldum. 5 yıl önce minicik bir kızken burayı günlüğüm olarak kullanmışım. benimle hiç yüz yüze gelmemiş insanlar hakkımda ne kadar sevimli şeyler yazmışlar… çok garip. şimdi kimler buraya devam ediyordur kimler neler yapıyordur bilmiyorum ama bir insan 5 sene içinde ne kadar değişebilirse o kadar değiştim. kendimle kavgalarım bayağı bir hafifledi, o halimden eser yok şimdi. ki iyi ki yok. o zamanlarki kendime ilerde böyle biri olacağımı söyleseydim ne çok rahatlardı. artık insanların ona ne diyeceğini düşünmek yerine insanları nasıl iyileştireceğine baktığını öğrense çok mutlu olurdu sanırım. kendi kendime konuşasım geldi. eski kendimi, kitap okuya vakit ayırabilmesini çok özledim. şimdi anca tam protezler kitabı okuyayım :d hey gidi günler. 15 yaşında dertli bir kız için gayet iyi ilerlemişim…

90'lı yılların sonlarında, 2000'li yılların başlarında türk futbol takımları avrupa kupalarında bir takımla eşleşince haber kanallarında söylenen klasik cümle.

düşmeye doyamadığım dipsiz kuyumsun.

uefa avrupa ligi lig aşaması 8. hafta maçı. tsi ile 23:00'da başlayacak maç trt1 den naklen yayınlanacak.

(bkz: rakibimizi tanıyalım)
fotbal club fcsb 1947'de kurulmuş bir romanya takımı.

11 puanlı fenerbahçe 18. sıradayken, 6 puanı bulunan fcsb ise 36 takımdan 29. sırada.