kuduz

ülkemizde hala eradike edilememiştir. yarasalar doğal taşıyıcısıdır. etkenin beyine ulaşması durumunda ölümün kaçınılmaz olduğu hastalık. ama ne mutlu ki önlenebilir. (bkz: kuduz aşısı)

aşı vurulmazsa ölüme götüren zoonoz hastalıktır.

zoonoz, hayvanlardan bulaşan hastalık olarak bilinir. genelde sokak köpeklerinden geçer. köpek salyasında bulunur, ısırdığı an geçer, tedavi edilmezse öldürür.

ilk belirti ortaya çıktığı anda ölü bir insansınızdır. tedavisi yoktur. uzun, acılı ve rezalet bir ölüm verir.

random bir hayvan tarafından ısırılınca/tırmalanınca ilk yapacağınız şey gidip kuduz aşısı olmak olmalıdır.

ilk belirti ortaya çıkmadan gidip önleyici aşınızı olduğunuzda %99 kurtulma şansı vardır. ilk belirti ortaya çıktığı zaman bu şans %0'a düşer.

sinir sistemine etki eden öldürücü bir virüs hastalığı. önce yara yerinde kaşınma ve karıncalanma, sonra kaslarda kasılma, ardından kuvvetli bir baş ağrısı, sonra en bilinen belirti olan sudan korkma, kontrolden çıkan taşkınlık nöbetleri, ardından felç, koma ve nihayetinde ölüm ile sonlanır. durumu şüpheli salyası akan bir sokak köpeği veya da evcil köpek,kişiyi ısırmışsa, beş veya altı doz aşı ile durumu kontrol altına alınmalıdır. köpekler ve diğer evcil hayvanlar da bu kuduz mikrobunu kendilerini ısıran başka bir hayvandan ( özellikle de tilki) kapar ve insana bulaştırır. yani, köpek ve kedilerin aşılanması çok gerekli ve hayatidir.

dünya tıp literatüründe bu hastalığı aşı olmadan atlatabilen sadece tek bir kişi vardır.. hasta hastalığını yarasadan kapmış ve aylarca komada kalmıştır. uyandığında konuşma yeteneğini tamamen unutmuş ve bir bebek gibi konuşmayı yeniden öğrenmek zorundadır kalmıştır.. literatüre giren bu kadın ilginçtir ki, yıllar sonra evine evcil hayvan olarak bir köpek almış, ve o köpekte kuduz olmuştur.

kuduz, rhabdoviridae ailesinin lyssavirus genusuna mensup rna virüsüdür. zarlıdır, helikal simetriye sahiptir, segmentsiz ve single strand (tek halkalı) yapıya sahiptir. sitoplazmada replike olur.

klinik belirtiler başladıktan sonra insan ve hayvanlarda mortalitesi ~%100 olan nadir enfeksiyonlardan biridir. merkezi sinir sistemini etkiler, akut ve progresif ensefalomyelitis oluşturur.

bütün memeliler enfekte olabilir ve klinik semptomlar geliştikten sonra ~%100 ölümle sonuçlanır (yarasa hariç).

yarasalarda; bağışıklık sistemleri, virüsü tamamen yok etmeye çalışmak yerine dengeli bir şekilde kontrol altında tutar. bağışıklık sistemi aşırı tepki vermez, onun yerine erkenden baskılar ve kontrol altında tutar. bu şekilde kuduz virüsü; yarasalarda düşük düzeyli ve persiste enfeksiyon olarak kalır, konağa zarar vermeden yayılmaya devam eder.

yarasalar, rabies virus ve diğer lyssaviruslarla binlerce yıldır birlikte evrimleşmiştir. ancak diğer memeliler, virüse karşı verdiği aşırı ve geç bağışıklık yanıtı nedeniyle ölür. virüs merkezi sinir sistemine ulşatığında; kontrolsüz yayılır, yaygın nöroinflamasyon ve nöronal disfonksiyon oluşur ve ölümle sonuçlanır.

virüsün başlıca bulaşma yolları ısırık ya da açık yara, çizik veya mukozaya enfekte salyanın teması ile gerçekleşir. virüs kas dokusunda primer replikasyon gerçekleştirir, nöromüsküler kavşaklarda motor ve duyusal sinir uçlarına bağlanır, endositoz yoluyla akson içine girer. virüs kan yoluyla yayılmaz, sinir lifleri boyunca yayılım gösterir, akson boyunca retrograd (sentripedal) taşınır. virüs ilk olarak spinal ganglionlara ve spinal korda yerleşir. merkezi sinir sistemine ulaştığında ise beyin sapı, limbik sistem, hipokampus ve serebellum (beyincik) bölgelerinde yayılır. ardından virüs tükürük bezlerine ulaşır ve orada replike olur, bu şekilde salya ile diğer konaklara bulaştırır.

kuduz virüsünün histopatolojik bulguları; negri cisimcikleri ve nonsuppuratif ensefalitistir. klinik belirtileri ise belirgin nöronal fonksiyon bozukluğu, davranış değişikliği, agresyon, depresyon, ataksi, paralizi, yutma güçlüğü, hidrofobi ve aerofobidir. ensefalitisin ilerlemesi felçle sonuçlanır, ardından solunum durur ve ölüm gerçekleşir.

kuduz maruziyeti şüphesi durumunda insanlarda kuduz profilaksi programı uygulanır. 0-7-14-28. günlerde dört doz aşılama gerçekleştirilir. ısırık büyükse ve boyuna yakınsa hiperimmun serum uygulanır.

türkiye için ciddi bir tehdit haline gelebilme potansiyeli taşıyan hastalık. avrupa'daki bazı ülkelerin, türkiye'ye seyahat edecek vatandaşlarına bu hastalık ile ilgili uyarıda bulunması da konunun vahametine işaret etmekte. başıboş köpeklerle ilgili net ve kesin bir çözüme ulaşılması gereği tartışmaya açık değil malesef.

ilk anda yara yerinin basınçlı su ile (bkz: musluk) sabunlanarak en az 15 dakika yıkanması virüsün cilt altındaki yayılımını azaltmaktadır.