nikomakhos'a etik

aristoteles'in erdem, mutluluk, iyi ve genel olarak ahlak anlayışını ele aldığı en önemli eseridir. bence günümüzde dahi bütün canlılığını koruyan en "ölümsüz" eseridir. nikomakhos aristoteles'in oğullarından biridir. kitapta erdem anlayışını karakter ve düşünce erdemleri olarak ikiye ayırmıştır. erdemi genel olarak duygularla ve eylemlerle olan ilişkisi bakımından işlemiştir. felsefenin amacının eudaimonia(mutluluk veya iyi yaşam) olduğunu öne süren kadim inanışa aristoteles'in etik anlayışında da rastlanır. aristoteles'e göre mutluluk her şeyden önce ruhun erdeme uygun davranışlarıdır. adalet, cömertlik, kendini bilme, yüce gönüllülük gibi erdemlere özel bir önem verir. aristoteles'in erdemler ve genel olarak bütün eylemlerde öne çıkarttığı bir ilke olarak "altın orta" çok önemlidir. kimi çevirilerde "doğru orta" da denen bu ilke esas olarak ifrattan ve tefritten kaçınmaktır. yani aşırılıktan ve gerektiğinden az olandan uzak durmak gerekir. bir bakıma ölçülü ve ılımlı olmadır da diyebiliriz. sözgelimi cömertlik, savurganlık ve cimrilik arasında orta durumdur. savurganlık ve cimrilik ikisi de iyi değildir; iyi olan bunların altın ortası olarak cömertliktir. cesaret, cüret ve korkaklığın ortasıdır ve erdemdir. çokça örnek verir aristoteles bu ilke doğrultusunda. ben özellikle bu altın ortanın çok önemli bir ilke olduğunu düşünüyorum. tabii bu ilke her davranış/eylem için geçerli değildir, bunu gözden kaçırmamak lâzım. bazı şeyler kendiliğinden kötüdür, doğası gereği kötüdür. bunların ortaları filan olmaz. sözgelimi hırsızlık, yalancılık vesaire. aristoteles için haz bütünüyle kötü değildir; pek çok konuda olduğu gibi o bu konuda da radikal hocası platon'dan ayrılır. çünkü aristoteles her şeyden önce bir "biyolog" gibidir. insan doğasını tanır, ilgilenir ve önemser. hazın insan için iyi olduğunu söyler. epikuros gibi o da acıdan doğal olarak kaçındığımızı söyler. ancak haz her şey değildir, insan kendisini kontrol edebilmelidir. ölçülü olma, altın ortayı bulma önemlidir. hazlar arasında da ayrımlar yapar. beden hazlarını daha aşağı bir haz biçimi olarak değerlendirir. onur, şeref, şöhret gibi şeylerden gelen haz daha üsttedir. ancak en önemli haz bilgelik ve erdem hazzıdır. aristoteles'in bilim anlayışında en önemli yeri işgal eden temâşa/theoria hazzı her şeyden kıymetlidir. varlığı seyretmek, bilmek, öğrenmek hazların en üstünüdür. aristoteles dostluğa da çok büyük önem verir. bunun iyi yaşam için çok değerli olduğunu düşünür. dostluklarda bir ortaklık veya mütekabiliyet olmazsa olmazdır. tiranın hiç dostu yoktur mesela. tiranlıkla yönetilen yerlerde genel olarak dostluk yokken demokrasilerde vardır. çünkü bir eşitlik ilişkisi vardır.

zaman ve mekan gözetmeksizin yaşayan insanlar için yazılmış en beğendiğim eserlerdendir. erdemli insanı ve olması gereken ahlakı açıklayan, üzerine düşündüren bir eser olmuş. günümüz hukukuna da kılavuz olmuş/olabilecek açıklamalar ve karşılaştırmalar içermektedir.
bu eserin tüm okullarda okutulması ve öğrencilerce üzerine düşünülüp benimsenmesi sonrası toplumun büyük ölçüde ileriye sıçrama yapacağını düşünüyorum.